Luận án tiến sĩ giáo dục học đổi mới hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH LÊ THỊ THU HIỀN ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÝ CỦA HỌC SINH DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC VINH, 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH LÊ THỊ THU HIỀN ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÝ CỦA HỌC SINH DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lý Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS NGUYỄN QUANG LẠC 2.TS MAI VĂN TRINH VINH, 2011 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án Lê Thị Thu Hiền BẢNG CHÚ THÍCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CĐ Cao đẳng CNTT Công nghệ thông tin DBĐHDT Dự bị đại học dân tộc DH Dạy học DTTS Dân tộc thiểu số ĐH Đại học ĐG Đánh giá ĐC Đối chứng GD&ĐT Giáo dục và đào tạo GV Giáo viên HS Học sinh KQHT Kết quả học tập KT Kiểm tra KT-ĐG Kiểm tra - đánh giá THPT Trung học phổ thông TL Tự luận TNKQ Trắc nghiệm khách quan TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm MỤC LỤC Tran g MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 3 2.

Mục đích nghiên cứu 3 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3 4. Giả thuyết khoa học 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 6.

Phương pháp nghiên cứu 4 7. Những đóng góp của luận án 4 8. Cấu trúc của luận án 5 Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh sự bị đại học dân tộc 6 1.

Tổng quan lịch sử nghiên cứu 6 1.1 Những nghiên cứu trên thế giới 6 1. Những nghiên cứu ở Việt Nam 10 1.2 Kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của học sinh 13 1. Một số khái niệm cơ bản 13 1. Vai trò của kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học 18 1.

Nội dung, loại hình, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của học sinh 20 1. Kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 29 1. Đặc điểm học sinh dự bị đại học dân tộc 29 1. Đặc điểm dạy học Vật lí cho học sinh dự bị đại học dân tộc 31 1.

Nội dung kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí cho học sinh dự bị đại học dân tộc 36 1. Kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 37 1. Vai trò của công nghệ thông tin trong việc hỗ trợ kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 37 1. Tổng quan một số phần mềm kiểm tra - đánh giá kết quả học tập hiện nay 39 1.

Yêu cầu đối với phần mềm hỗ trợ kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 40 1. Thực trạng kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 42 1. Thực trạng về ứng dụng công nghệ thông tin trong các trường dự bị đại học dân tộc 42 1. Thực trạng về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên và học sinh dự bị đại học dân tộc 43 1.

Thực trạng về hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 45 1. Các yêu cầu đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 46 Kết luận chương 1 50 Chương 2. Một số biện pháp đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 52 2. Nguyên tắc đề xuất một số biện pháp đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.2 Đề xuất một số biện pháp và vận dụng vào đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 53 2.1 Biện pháp 1: Xây dựng phần mềm PTES hỗ trợ kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 53 2.2 Biện pháp 2: Điều chỉnh chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Vật lí của Trung học phổ thông phù hợp với dự bị đại học dân tộc để xác định nội dung kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc theo chuẩn kiến thức, kỹ năng 60 2.

Biện pháp 3: Sử dụng phối hợp câu hỏi trắc nghiệm khách quan với câu hỏi tự luận trong kiểm tra kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 68 2. Biện pháp 4: Tăng cường kiểm tra - đánh giá kết quả thực hành thí nghiệm Vật lí của học sinh dự bị đại học dân tộc 82 2. Biện pháp 5: Chú trọng tổ chức hoạt động tự kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lí của học sinh dự bị đại 90 học dân tộc 2. Biện pháp 6: Sử dụng các thông tin phản hồi từ kết quả bài kiểm tra môn Vật lí của học sinh để điều chỉnh câu hỏi, đề kiểm tra và phương pháp dạy học 96 2.

Mối quan hệ giữa các biện pháp đổi mới hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn Vật lý của học sinh dự bị đại học dân tộc với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 100 Kết luận chương 2 101 Chương 3. Thực nghiệm sư phạm 103 3. Mục đích của thực nghiệm sư phạm 103 3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm 103 3.

Phương pháp thực nghiệm sư phạm 103 3. Trang bị kiến thức công nghệ thông tin cho giáo viên và học sinh 106 3. Tiến trình và kết quả thực nghiệm sư phạm 108 Kết luận chương 3 132 KẾT LUẬN 134 Danh mục các công trình có liên quan đến luận án 137 Tài liệu tham khảo 139 Phụ lục 1 P1 Phụ lục 2 P4 Phụ lục 3 P5 Phụ lục 4 P8 Phụ lục 5 P17 Phụ lục 6 P24 Phụ lục 7 P27 Phụ lục 8 P30 Phụ lục 9 P33 Phụ lục 10 P50 Phụ lục 11 P56 Phụ lục 12 P61 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nghị quyết kì họp thứ 8, Quốc hội khoá X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã nêu: "Mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước." [67] Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: "Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, làm chủ kiến thức, tránh học vẹt, học chay.

Đổi mới và thực hiện nghiêm minh chế độ thi cử" [5]. Việc đổi mới phương pháp dạy học phải được đặt trong mối quan hệ với đổi mới mục tiêu, nội dung dạy học; đổi mới phương tiện dạy học; đổi mới các hình thức tổ chức dạy học để phù hợp giữa dạy học cá nhân và các nhóm nhỏ hoặc cả lớp, giữa dạy học trên lớp và ngoại khóa; đổi mới môi trư- ờng giáo dục để học tập gắn với thực hành và vận dụng. Đổi mới phương pháp dạy học phải gắn liền với đổi mới KT-ĐG kết quả học tập của HS. Kiểm tra - đánh giá KQHT của HS ở các môn học thực chất là KT-ĐG kết quả quá trình dạy học dựa trên cơ sở KT-ĐG thường xuyên, liên tục ở tất cả các hình thức dạy học, với nhiều cách đánh giá, như kiểm tra nói hoặc viết, tiến hành bài tập thực hành, quan sát, lập hồ sơ học tập.

Thực tế dạy học cho thấy, cách dạy của GV và cách học của HS bị chi phối bởi quan niệm " kiểm tra gì học nấy" kể cả việc ra đề KT. Vì vậy, trong đổi mới giáo dục hiện nay, khi tiến hành đổi mới KT có ý nghĩa cấp thiết và là biện pháp quan trọng. Đổi mới KT-ĐG KQHT của HS qua đổi mới nội dung, hình thức, xây dựng các bộ công cụ ĐG, phối hợp kiểu ĐG truyền thống bằng hình thức KT tự luận kết 2 hợp với TNKQ đảm bảo ĐG khách quan, trung thực mức độ đạt được mục tiêu giáo dục của từng HS. Trường DBĐHDT thuộc hệ thống các trường ĐH có nhiệm vụ tạo nguồn đào tạo cán bộ người DTTS cho vùng miền núi.

Việc nâng cao chất lượng học tập cho HS các DTTS trong thời gian học DBĐHDT nhằm cung cấp cho xã hội đội ngũ cán bộ người DTTS có năng lực và phẩm chất đáp ứng những nhiệm vụ mới là trách nhiệm của toàn ngành nói chung và của các trường DBĐHDT nói riêng. Trong thời gian qua, cùng với sự đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, các trường DBĐHDT đã quan tâm tới việc thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và KT-ĐG kết quả học tập của HS, tuy nhiên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới KT-ĐG KQHT hiện nay. Hiện nay, CNTT mang lại nhiều ứng dụng trong đời sống xã hội. CNTT đã cải biến chất lượng giáo dục một cách có hiệu quả, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học: Ngay từ khi ra đời, máy tính điện tử đã đóng góp vai trò quyết định trong việc chuyển từ mô hình dạy học truyền thống sang mô hình dạy học hiện đại.