Luận án tiến sĩ giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại tổng công ty

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM NCS NGUYỄN THỊ THÚY HÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HẢI PHÒNG 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM NCS. NGUYỄN THỊ THÚY HÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM (Vinalines) LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI BIỂN; MÃ SỐ 9840103 CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ VẬN TẢI BIỂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1 GS.TS Vƣơng Toàn Thuyên 2.TS Nguyễn Văn Sơn HẢI PHÒNG 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tên tôi là Nguyễn Thị Thúy Hà, tác giả của luận án tiến sĩ: “Giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam ”. Bằng danh dự của mình, tôi xin cam đoan đây là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện, không có phần sao chép bất hợp pháp nào từ các công trình nghiên cứu của các tác giả khác. Các thông tin, số liệu đƣợc sử dụng trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chính xác.

Hải Phòng, ngày 12/4/2019 NCS NGUYỄN THỊ THÚY HÀ i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Kinh Tế & Quản trị kinh doanh trƣờng Đại Học Hải Phòng, Viện Sau Đại Học trƣờng Đại học hàng hải đã hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi về thời gian, công việc trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu vừa qua. Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy giáo hƣớng dẫn, GS.TS Vƣơng Toàn Thuyên và PGS.TS Nguyễn Văn Sơn đã giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành luận án. Tôi xin đƣợc nói lời cảm ơn các đồng nghiệp trong Khoa Kinh tế&Quản trị kinh doanh trƣờng Đại học Hải Phòng, bạn bè, ngƣời thân đã luôn cổ vũ, động viên và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian qua. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Giải thích Chữ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh AICPA Hiệp hội kế toán viên công American Institute [of] chứng của Mỹ Certified Public Accountants ANOVA Phân tích phƣơng sai một yếu tố BCTC Báo cáo tài chính BSC Hệ thống bảng điểm cân bằng Balance Scoredcard COSO Uỷ ban về chống gian lận Committee of Sponsoring CNTT Công nghệ thông tin Organization CSDL Cơ sở dữ liệu DNNN Doanh nghiệp Nhà nƣớc DNTV Doanh nghiệp thành viên EFA Phân tích nhân tố Exploratory Factor Analysis ERP Hệ thống hoạch định tài nguyên Enterprise Resource doanh nghiệp Planning FCPA Đạo Luật Chống Tham Nhũng U.

Foreign Corrupt Tại Nƣớc Ngoài của Hoa Kỳ Practices Act ERM Quản trị rủi ro doanh nghiệp Enterprise Risk Management IFAC Liên đoàn Kế toán Quốc tế International Federation of Accountant HĐQT Hội đồng quản trị HTKSNB Hệ thống Kiểm soát nội bộ HTTT Hệ thống thông tin KQKS Kết quả khảo sát KPI Chỉ số đánh giá thực hiện công Key Performance Indicator việc KS Hoạt động kiểm soát iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MT Môi trƣờng kiểm soát nội bộ NQL Ngƣời quản lý OLS Phƣơng pháp ƣớc lƣợng bình Ordinary Least Squares phƣơng nhỏ nhất NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc TCTD Tổ chức tín dụng TCTy Tổng công ty TSCĐ Tài sản cố định RR Đánh giá rủi ro SOX Đạo luật Sarbannes Oxley Sarbannes Oxley SXKD Sản xuất kinh doanh PTGĐ Phó Tổng giám đốc VIF Hệ số phóng đại phƣơng sai Variance inflation factor iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH STT Tên hình Trang 1.1 Quy trình kiểm soát 16 1.2 Mô hình kiểm soát nội bộ theo COSO 23 1.3 Quy trình đánh giá rủi ro 26 1.4 Quy trình đánh giá trong giám sát định kỳ 34 1.5 Sơ đồ các tuyến phòng vệ của doanh nghiệp 39 2.1 Đồ thị sản lƣợng hàng hóa vận tải (Tr.2 Đồ thị doanh thu vận tải biển (Tỷđồng) 67 2.3 Đồ thị sản lƣợng hàng thông qua cảng (Tr.4 Đồ thị doanh thu cảng (Tỷ đồng) 71 2.5 Đồ thị doanh thu khối dịch vụ& phụ trợ hàng hải (Tỷ đồng) 72 2.6 Quy trình kiểm soát rủi ro Vinalines 85 2.7 Cơ cấu lao động tại công ty mẹ theo độ tuổi và theo trình độ 96 2.8 Tần số của phần dƣ chuẩn hóa 112 3.1 Cơ cấu bộ phận KSNB 140 3.2 Quy trình KSNB 141 3.3 Quy trình kiểm soát rủi ro 145 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên hình Trang 1.1 Thành phần &nguyên tắc quản trị rủi ro theo COSO ERM 2017 28 1.2 Các bộ phận & nguyên tắc của hệ thống KSNB theo COSO 2013 35 2.1 Cơ cấu đội tàu của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam theo độ tuổi 65 2.2 Sản lƣợng hàng hoá vận tải 66 2.3 Sản luợng hàng hoá thông qua cảng 70 2.4 Cơ cấu Hội đồng quản trị Vinalines.5 Vị trí &chuyên môn của HĐQT 77 2.6 Quy trình kiểm soát tại Tổng Công Ty Hàng Hải VN 82 2.7 Mô tả chi tiết quy trình kiểm soát nội bộ 83 2.8 Cơ cấu lao động theo độ tuổi và trình độ tại VP Công ty mẹ 95 2.9 Lao động tại Vinalines 97 2.10 Một số chỉ tiêu kết quả sản xuất kinh doanh giai đoạn 2007 - 2017 101 2.11 Các chỉ tiêu tài chính chủ yếu của Vinalines từ 2007-2017 104 2.12 Tình hình bảo toàn và phát triển vốn 105 2.13 Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu 108 2.14 Kiểm định hệ số tƣơng quan Pearson 109 2.15 Kết quả chạy hồi quy 111 2.16 Mô tả sự khác nhau của các nhóm lĩnh vực nghiên cứu 112 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .iii DANH MỤC HÌNH. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi LỜI MỞ ĐẦU.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP .1 Khái quát về kiểm soát trong doanh nghiệp .Khái niệm về kiểm soát.Vai trò của kiểm soát .Các loại kiểm soát. Quy trình kiểm soát .2 Hệ thống Kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp.Khái niệm hệ thống kiểm soát nội bộ. Các mục tiêu của KSNB. Đối tƣợng và phạm vi điều chỉnh của chính sách KSNB .Các thành phần của HTKSNB.

Các chỉ tiêu đánh giá hệ thống Kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp .1 Cơ cấu tổ chức phù hợp với mục tiêu kiểm soát. Quy trình kiểm soát nội bộ toàn diện. Các hoạt động kiểm soát đƣợc hỗ trợ bằng công nghệ .4 Đánh giá về nhân lực.5 Các chỉ tiêu kiểm soát tài chính cơ bản. Các nhân tố ảnh hƣởng tới hệ thống KSNB.

Các nhân tố bên ngoài ảnh hƣởng tới hệ thống KSNB. 45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nhân tố bên trong ảnh hƣởng tới hệ thống KSNB. Kinh nghiệm xây dựng KSNB thế giới và bài học xây dựng hệ thống KSNB Việt Nam.

Kinh nghiệm tại Mỹ. Kinh nghiệm tại Nhật Bản. Kinh nghiệm tại Trung Quốc. 54 Kết luận chƣơng 1.

58 CHƢƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM. Đặc điểm hoạt động và tổ chức quản lý ảnh hƣởng đến thiết kế và vận hành hệ thống KSNB tại Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam. Giới thiệu Tổng công ty hàng hải VN. Chức năng, nhiệm vụ chủ yếu.

Cơ cấu tổ chức của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam. Vốn điều lệ .Các công ty thành viên của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam. Đánh giá tình hình hoạt động SXKD giai đoạn 2007 -2017. Thực trạng hệ thống KSNB Tổng công ty hàng hải Việt Nam.

Đánh giá bằng hệ thống các chỉ tiêu kiểm soát. Đánh giá các bộ phận của KSNB tại Vinalines. Thành công và hạn chế.115 Kết luận chƣơng 2. MỤC TIÊU, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM.119 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Mục tiêu, phƣơng hƣớng phát triển của Tổng công ty hàng hải Việt Nam. Mục tiêu phát triển. Phƣơng hƣớng phát triển. Yêu cầu và nguyên tắc thiết kế hệ thống KSNB hữu hiệu tại Vinalines.

Yêu cầu thiết kế hệ thống KSNB. Các nguyên tắc cơ bản xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ. Giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam. Hoàn thiện mô hình KSNB tại Vinalines.

Xây dựng và hoàn thiện việc ứng dụng hệ thống ERP trong các doanh nghiệp tại tổng công ty.Về phía Nhà nƣớc.Về phía Uỷ ban Quản lý vốn Nhà nƣớc.Bộ Tài chính .165 Kết luận chƣơng 3 .169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ CÁC. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .171 TÀI LIỆU THAM KHẢO. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo số liệu thống kê, năm 2001 cả nƣớc có khoảng 6.000 doanh nghiệp Nhà nƣớc (DNNN), dàn trải trên 60 ngành, lĩnh vực.

Tính đến 2017, sau khi rà soát và sắp xếp lại tổng số doanh nghiệp Nhà nƣớc là 622 doanh nghiệp. 622 doanh nghiệp Nhà nƣớc đang hoạt động ở 19 ngành, lĩnh vực. Đa số doanh nghiệp có quy mô lớn. Tổng vốn chủ sở hữu tại DNNN hiện là 1.234 triệu tỷ đồng, tổng tài sản là 3.105 triệu tỷ đồng.

DNNN đóng góp vào GDP là 28,8 %. Nhiều ý kiến cho rằng lƣợng tài sản khổng lồ và đóng góp của các DNNN chƣa tƣơng xứng. Các doanh nghiệp Nhà nƣớc cần phải thay đổi nhiều hơn, đóng góp nhiều hơn vào nền kinh tế nói chung. Tổng công ty hàng hải Việt Nam (Vinalines) nằm trong số các DNNN đang trong quá trình tiến hành tái cơ cấu trƣớc một loạt các sai phạm dẫn tới thua lỗ hàng nghìn tỷ.

Trong những năm gần đây, Vinalines đang có những chuyển biến tích cực nhằm xử lý các khoản nợ xấu, ổn định kinh doanh. Tính chung tổng kết quả xử lý nợ giai đoạn 2014 - 2017, công ty mẹ giảm đƣợc 10.647 tỷ đồng nợ. Các doanh nghiệp thành viên ƣớc giảm đƣợc 2.345,5 tỷ đồng nợ. Dƣ nợ toàn tổng công ty tính đến thời điểm 31/12/2017 là 14.743,16 tỷ đồng (nợ gốc 11.375 tỷ đồng, nợ lãi 3.368 tỷ đồng), dƣ nợ còn lại tại công ty mẹ bằng 23% so với thời điểm tái cơ cấu.

Tuy nhiên, thời gian tới Vinalines cũng đang phải cạnh tranh gay gắt đối với sự phát triển nhanh chóng của các đơn vị và doanh nghiệp bên ngoài về vận tải biển - cảng biển - logistics.