Luận án tiến sĩ giải pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành thuế

ii LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu và trích dẫn trong luận án là trung thực. Những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng ñược công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Minh Ngọc iii MỤC LỤC LỜI CAM ðOAN.II MỤC LỤC.

III DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU. VI DANH MỤC CÁC HÌNH.VII DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. VIII MỞ ðẦU. IX CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG NGÀNH THUẾ.

Tổng quan về công nghệ thông tin và vai trò của công nghệ thông tin trong ngành thuế. Khái niệm về công nghệ thông tin. Nội dung và xu hướng phát triển của công nghệ thông tin. Vai trò của công nghệ thông tin nói chung và trong ngành thuế nói riêng.

Thuế và quản lý thuế trong nền kinh tế. Thuế và chức năng của thuế. Yêu cầu và nghiệp vụ quản lý thuế. Công nghệ thông tin ñối với công tác quản lý thuế.

Các nguyên tắc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế. Các ñiều kiện ứng dụng CNTT trong quản lý thuế. Sự cần thiết tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành thuế Việt Nam. Ứng dụng CNTT nâng cao năng lực quản lý thuế.

Ứng dụng CNTT cung cấp dịch vụ thuế ñiện tử và góp phần xây dựng “Chính phủ ñiện tử”. Ứng dụng CNTT nhằm ñáp ứng yêu cầu trao ñổi dữ liệu, kết nối trong và ngoài ngành thuế. Kinh nghiệm quốc tế về ứng dụng CNTT trong quản lý thuế. Mô hình ứng dụng CNTT hỗ trợ người nộp thuế ở Hàn Quốc.

Mô hình ứng dụng CNTT nâng cao chất lượng hoạt ñộng thanh tra thuế ở Trung Quốc. Mô hình ứng dụng CNTT tại Trung tâm xử lý dữ liệu thuế Thụy ðiển. Bài học kinh nghiệm ñối với ngành thuế Việt Nam. Tóm tắt chương 1.

65 iv CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ðỘNG NGÀNH THUẾ VIỆT NAM. Thực trạng hoạt ñộng của ngành thuế Việt Nam. Khái quát về hệ thống quản lý thuế Việt Nam. Kết quả chủ yếu trong hoạt ñộng quản lý thuế.

Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt ñộng của ngành thuế Việt Nam. Khái quát chung về thực trạng ứng dụng CNTT ngành thuế. Tổ chức, quản lý hệ thống CNTT ngành thuế. Phạm vi ứng dụng CNTT trong ngành thuế.

Hiện trạng ñầu tư CNTT trong ngành thuế. Hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý thuế. ðánh giá thực trạng ứng dụng CNTT ngành thuế. Những thành tựu ñạt ñược.

Một số hạn chế và nguyên nhân. Tóm tắt chương 2. 117 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ðẨY MẠNH ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG NGÀNH THUẾ VIỆT NAM. Phương hướng và mục tiêu ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành thuế Việt Nam.

Cơ sở xác ñịnh phương hướng và mục tiêu. Quan ñiểm, phương hướng, mục tiêu ứng dụng CNTT trong ngành thuế. Phương án, mô hình tổ chức và lộ trình ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành thuế Việt Nam. Phương án ñầu tư hệ thống ứng dụng CNTT ngành thuế.

Mô hình tổ chức hệ thống CNTT ngành thuế. Lộ trình ứng dụng CNTT ngành thuế. Nhu cầu về nguồn lực: vốn ñầu tư, công nghệ, nhân lực. Dự kiến kết quả của phương án.

Giải pháp ñẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành thuế Việt Nam. Tăng cường quản lý nhà nước về ứng dụng CNTT trong ngành thuế. ðổi mới mô hình hệ thống tổ chức CNTT ngành thuế. Giải pháp về kỹ thuật.

Giải pháp về vốn ñầu tư. Giải pháp về nhân lực. Giải pháp về tổ chức thực hiện. Các yếu tố bảo ñảm thành công cho ứng dụng CNTT trong ngành thuế Việt Nam và quản lý rủi ro.

Tóm tắt chương 3. 191 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .193 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .197 TÀI LIỆU THAM KHẢO.203 vi DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 1.1: Mật ñộ tích hợp bóng bán dẫn trong các bộ vi xử lý.2: Chi phí ước tính bóng bán dẫn và bộ vi xử lý .3: Thống kê dân số và sử dụng Internet trên thế giới – năm 2006 .4: Thống kê dân số và sử dụng Internet ở một số quốc gia châu Á – năm 2006 .5: Nhu cầu giao dịch thuế ñiện tử của doanh nghiệp .1: Cơ cấu số thu nộp ngân sách nhà nước (không kể dầu thô) giai ñoạn 2006 – 2010.2: Số thu nộp ngân sách nhà nước giai ñoạn 2001 - 2010.3: Số lượng người nộp thuế giai ñoạn 2006 - 2009.4: Hệ thống các ứng dụng CNTT ngành thuế.1: Thông tin cơ bản về NNT cần quản lý .2: Dự toán kinh phí CNTT ngành thuế giai ñoạn 2011 - 2020 từ nguồn NSNN .3: Kế hoạch ứng dụng CNTT ngành thuế. 169 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Các thành phần ñặc trưng của CNTT .2: Mô hình hoạt ñộng quản lý thu thuế hiện tại .3: Mô hình ñường cong Laffer.1: Sơ ñồ tổ chức bộ máy quản lý thuế.2: Cơ cấu nguồn thu từ thuế.3: Tổng thu thuế và phí giai ñoạn 2001 - 2010 .4: Sơ ñồ tổng quan các chức năng quản lý thuế.5: Biểu ñồ số thu NSNN thời kỳ 1990-2005.1: Giao tiếp trao ñổi dữ liệu thuế .2: Mô hình xây dựng và quản lý chiến lược, kế hoạch CNTT .3: Tổng quan hệ thống thông tin quản lý thuế .4: Trung tâm xử lý dữ liệu thuế .5: Mô hình nộp thuế qua mạng Internet.6: Mô hình thiết kế hệ thống CSDL người nộp thuế tập trung .7: Mô hình thiết kế Cổng thông tin ñiện tử ngành thuế.9: Sơ ñồ tổ chức hệ thống CNTT ngành thuế .8: Mô hình thiết kế mạng máy tính ngành thuế .10: Mô hình hạ tầng CNTT ngành thuế ñến năm 2020 .11: Mô hình dịch vụ kê khai, nộp thuế ñiện tử .12: Mô hình ñối chiếu chéo hóa ñơn thuế.13: Mô hình tổng quan dịch vụ hóa ñơn ñiện tử.14: Mô hình hệ thống hỗ trợ người nộp thuế. 181 viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tiếng Việt 1.

CNTT Công nghệ thông tin 2. CSDL Cơ sở dữ liệu 3. NNT Người nộp thuế 4. GTGT Giá trị gia tăng 5.

KBNN Kho bạc nhà nước 6. NSNN Ngân sách nhà nước 7. TNCN Thu nhập cá nhân 8. TNDN Thu nhập doanh nghiệp 9.

TTðB Tiêu thụ ñặc biệt 10. XNK Xuất nhập khẩu Tiếng Anh 11. ASEAN Hiệp hội các quốc gia ðông Nam Á (Association of Southeast Asia Nations) 12. APEC Diễn ñàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (Asia-Pacific Economic Cooperation) 13.

B2B Doanh nghiệp tới Doanh nghiệp (Business to Business) 14. B2C Doanh nghiệp tới Khách hàng (Business to Customer) 15. G2G Chính phủ với Chính phủ (Government to Government) 16. GDP Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội) 17.

IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) 18. ITAIS Hệ thống thông tin quản lý thuế tích hợp (Integrated Tax Administration Information System) 19. OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for Economic Cooperation and Development) 20. WB Ngân hàng Thế giới (World Bank) 21.

WTO Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization) ix MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài luận án Trong lịch sử xã hội loài người, thuế gắn liền với sự ra ñời, tồn tại và phát triển của Nhà nước. Thuế là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách Nhà nước. Thuế là một trong những công cụ quản lý kinh tế có tính hiệu quả cao của Nhà nước và thường ñược sử dụng ñể ñiều tiết vĩ mô nền kinh tế.

Trong tiến trình ñổi mới nền kinh tế Việt Nam, nguồn thu từ thuế (bao gồm cả phí và lệ phí) ngày càng tăng, hình thành nên nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, tạo ñiều kiện tăng tích lũy cho yêu cầu ñầu tư phát triển của ñất nước. Hiện nay, có nhiều vấn ñề ñặt ra ñối với ngành thuế Việt Nam, ñặc biệt là những vấn ñề liên quan ñến cơ chế quản lý, hiệu lực và hiệu quả hoạt ñộng, nguồn nhân lực ngành thuế, yêu cầu công bằng, dân chủ, văn minh của xã hội ñặt ra với ngành thuế,. Những vấn ñề ñó chỉ có thể ñược giải quyết một cách khoa học và chất lượng cao nếu như ngành thuế có ñược một hệ thống thông tin ñầy ñủ, chính xác và kịp thời. Yêu cầu ñó cũng chính là bài toán ñặt ra khi xem xét chiến lược ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) ngành thuế Việt Nam.

Những nghiên cứu về nhu cầu, lộ trình cải cách thuế, yêu cầu ứng dụng CNTT và khả năng tác ñộng tích cực của nó ñối với yêu cầu nghiệp vụ thuế là những nội dung quan trọng mà ngành thuế cần có sự phân tích ñầy ñủ và kỹ lưỡng vì những tác ñộng trực tiếp và gián tiếp ñối với lợi ích cơ bản của ngành thuế và nền kinh tế. Nhu cầu ñổi mới phương thức quản lý, cải cách, hiện ñại hóa ñặt ra nội dung nghiên cứu khả năng thúc ñẩy ứng dụng CNTT nhằm nâng cao chất lượng hoạt ñộng của ngành thuế. Trong giai ñoạn hiện nay, cùng với xu thế hình thành nền kinh tế tri thức, thông tin có vai trò ngày càng to lớn trong các hoạt ñộng giao dịch của nền kinh tế. ðặc biệt, thông tin trong lĩnh vực thuế ñã và sẽ ñược xã hội ñánh giá cao, có tác ñộng tới nền x kinh tế dưới nhiều góc ñộ và trong những trường hợp cụ thể chúng ta có thể lượng hoá bằng những con số thuyết phục.

Trong quá trình phát triển, ngành thuế Việt Nam ñã ñang và sẽ thực hiện cải cách - hiện ñại hoá theo hướng nâng cao hiệu lực quản lý và hiệu quả hoạt ñộng và ñiều kiện thuận lợi ñể thúc ñẩy sản xuất, kinh doanh phát triển, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước, góp phần ñảm bảo bình ñẳng, công bằng xã hội, phù hợp với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường và chủ ñộng hội nhập kinh tế quốc tế. Trong bối cảnh ñó, ứng dụng CNTT là một ñiều kiện hết sức quan trọng nhằm ñáp ứng ñược yêu cầu ñổi mới trong hoạt ñộng của ngành thuế Việt Nam. ðể nghiên cứu các ñiều kiện, nguyên tắc ứng dụng CNTT và từ ñó ñề xuất phương hướng, giải pháp thực hiện, nghiên cứu sinh ñã lựa chọn ñề tài “Giải pháp ñẩy mạnh ứng dụng CNTT trong ngành thuế ở Việt Nam”.