Luận án tiến sĩ giai cấp công nhân việt nam vai trò và xu hướng phát triển

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo cách mạng; động lực chính của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, cơ sở xã hội chủ yếu của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam vững mạnh là vấn đề cấp bách. Điều đó xuất phát từ thực trạng giai cấp công nhân nước ta hiện nay,đặc biệt từ vai trò của nó và đòi hỏi khách quan qua việc xây dựng giai cấp công nhân trong sự nghiệp đổi mới, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Trong tình hình hiện nay,khi chủ nghĩa xã hội thế giới đang trải qua một thời kỳ khủng hoảng nghiêm trọng nhất; khi mà cuộc tiến công mới của kẻ thù đang tập trung vào việc xoá bỏ hệ tư tưởng Mác-Lênin, phủ nhận tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản - đội tiên phong của giai cấp công nhân - thì việc nghiên cứu về giai cấp công nhân Việt Nam để góp phần củng cố, xây dựng giai cấp này vững mạnh; việc khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam cách mạng xã hội chủ nghĩa càng có ý nghĩa quan trọng.

Để xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam vững mạnh, nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng trong giai đoạn mới, Đảng và Nhà nước ta phải nghiên cứu, giải quyết nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về giai cấp công nhân Việt Nam. Trong những vấn đề ấy, một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết đã và đang đặt ra, đòi hỏi phải được nghiên cứu, giải đáp, đó là: xu hướng biến động về cơ cấu, vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nghiên cứu làm rõ vấn đề này có ý nghĩa rất quan trọng. Bởi lẽ, đó là một trong những vấn đề lý luận và thực tiễn bao quát và định hướng xã hội chủ nghĩa của công cuộc đổi mới, là một trong những cơ sở khoa học cho Đảng và Nhà nước ta định hướng ra các chính sách đúng đắn để phát triển giai cấp công nhân cả về số lượng và chất lượng.

Tầm quan trọng của vấn đề còn ở chỗ, khi ở nước ta có khuynh hướng phủ nhận vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, cho rằng vai trò đó ngày nay phải thuộc về tầng lớp trí thức; khi trên thế giới có những người cho rằng, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không còn nữa; trong bối cảnh ấy, nghiên cứu vấn đề này sẽ góp phần làm sáng tỏ một trong những nguyên lý gốc, điểm chủ yếu của học thuyết Mác-Lênin trong thời đại ngày nay - luận điểm về sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân. Trên cơ sở đó, góp phần củng cố và nâng cao lòng tin của giai cấp công nhân vào sức mạnh và vai trò lịch sử của họ trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới, khắc phục những biểu hiện hữu khuynh, dao động, lạc hướng trong công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Vì thế, đề tài luận án này có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu vấn đề.

Trên thế giới, đề tài về giai cấp công nhân nói chung, về cơ cấu xã hội giai cấp công nhân và vai trò của nó nói riêng, được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Ở hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa, thậm chí, ở không ít các nước tư bản chủ nghĩa, đều có cơ quan, viện nghiên cứu về giai cấp công nhân, như ở Mỹ, Nhật Bản, I-xra-en, v. Ở nước ta, trong những năm vừa qua, đề tài về giai cấp công nhân Việt Nam đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu dưới những góc độ: lịch sử, xã hội học, văn học - nghệ thuật, xã hội - chính trị, … Những năm gần đây, việc nghiên cứu về cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam và vai trò của nó trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã được đề cập đến trong một vài công trình, bài nghiên cứu của một số nhà khoa học (*). Tuy nhiên, vấn đề này nói chung, chưa được coi trọng đúng mức, Đảng và Nhà nước chưa có sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ và sự đầu tư thích đáng cho việc nghiên cứu đề tài này mà tính bức thiết của nó đã bộc lộ ngay từ ngày đầu cả nước đi vào cách mạng xã hội chủ nghĩa, nhất là từ khi thực hiện chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần; chưa có một cơ quan khoa học chuyên trách nghiên cứu toàn diện về giai cấp công nhân nói chung và vấn đề nêu trên nói riêng.

Vấn đề cơ cấu và vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam mới chỉ được đặt ra và giải quyết ở một chừn mực nhất định trong khuôn khổ những bài báo, những bản tham luận khoa học, hoặc một mảng của một công trình, trong đó các tác giả của chúng phần nhiều còn dừng lại ở mức độ nêu ra vấn đề như là những gợi ý, những giả thuyết khoa học, cần phải được tiếp tục nghiên cứu. Cho đến nay - theo chúng tôi được biết - ở nước ta, chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách tập trung, cơ bản vấn đề của đề tài luận án này. Một thời gian không ngắn, các cấp lãnh đạo, chỉ đạo còn coi nhẹ công tác nghiên cứu của lý luận về giai cấp công nhân Việt Nam; thiếu quan tâm xây dựng đội ngũ người thợ về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đời sống, tay nghề, v. Thậm chí, còn có những sai lầm trong một số chính sách kinh tế - xã hội do không dựa trên lập trường giai cấp công nhân, đã gây thiệt hại cho đội ngũ người thợ.

Vì thế, "các hiện tượng tiêu cực và tha hoá trong một bộ phận giai cấp công nhân và người lao động có chiều hướng phát triển" (24). Văn kiện Đại hội lần thứ VI Công đoàn Việt Nam, tr. Điều đó đã ảnh hưởng đến uy tín và vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân. Và do vậy, ở một số người, đã xuất hiện sự hoài nghi, khuynh hướng phủ nhận vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra và đòi hỏi phải làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn của cách mạng nước ta, trong đó có vấn đề của đề tài luận án này. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án. Mục đích của luận án là, nghiên cứu tìm hiểu xu hướng biến động về cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam, luận giải vai trò của nó trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Từ đó xác định mục tiêu, phương hướng xây dựng giai cấp công nhân và biện pháp tác động của Đảng và Nhà nước ta nhằm thúc đẩy sự biến đổi cơ cấu giai cấp công nhân, xây dựng giai cấp công nhân vững mạnh mà trên cơ sở đó, giai cấp công nhân Việt Nam có thể hoàn thành ngày càng tốt hơn sứ mệnh lịch sử của mình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Để thực hiện được mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau đây: Thứ nhất, làm rõ khái niệm giai cấp công nhân hiện đại. Trên cơ sở đó, tìm hiểu cơ cấu xã hội giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay. Thứ hai, luận giải mối quan hệ giữa cơ cấu thành phần kinh tế ở Việt Nam với cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay. Thứ ba, tìm hiểu những nhân tố chủ quan và khách quan chủ yếu quy định sự biến đổi của cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam và xu hướng biến động của nó trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Thứ tư, làm rõ vai trò lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới. Từ đó xác định mục tiêu, phương hướng, biện pháp xây dựng giai cấp công nhân nhằm tăng cường bản chất cách mạng của nó trong chặng đường đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Trên cơ sở ấy, kiến nghị những chính sách, biện pháp vừa cơ bản, vừa cấp bách nhằm góp phần xây dựng giai cấp công nhân vững mạnh, xứng đáng với vai trò lịch sử của nó trong công cuộc xây dựng đất nước ở chặng đường đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Cơ sở lý luận - thực tiễn và phương pháp nghiên cứu.

Cơ sở lý luận chủ yếu của luận án là, hệ thống những quan niệm, tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về khái niệm giai cấp công nhân hiện đại và vai trò của nó trong quá trình cách mạng, về các quan hệ xã hội và cơ cấu xã hội; đặc biệt là các luận điểm của Mác, Ăng ghen và Lênin ề tính quy định lịch sử của các quan hệ kinh tế, vật chất đối với các quan hệ xã hội và tinh thần. Các văn kiện của Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IV, V, VI, VII; những tác phẩm của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước Việt Nam có liên quan đến luận án có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận và phương pháp luận đối với những vấn đề được đề cập trong luận án. Khi viết luận án, tác giả cũng đã chú ý sử dụng, tham khảo một số công trình nghiên cứu, bài viết của các nhà khoa học và hoạt động thực tiễn (trong và ngoài nước); số liệu thống kê, điều tra xã hội học, v. của các cơ quan nghiên cứu, tổng hợp, lưu trữ, v.

Những vấn đề có liên quan đến luận án mà các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu … đã nêu ra được xem như là những chỉ dẫn, gợi ý khoa học có ý nghĩa phương pháp luận cho tác giả luận án. Trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin, người viết luận án trực tiếp đi vào khảo sát, điều tra xã hội học, nghiên cứu thực tiễn đội ngũ công nhân Việt Nam hiện nay trên một số địa bàn chính: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Thái, v.