Luận án tiến sĩ đổi mới giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong hệ

1 ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CHỦ CHỐT TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CẤP XÃ CÁC TỈNH KHU VỰC NAM BỘ MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đội ngũ cán bộ chủ chốt là những người có vai trò hết sức quan trọng trong các tổ chức Đảng, Nhà nước và các đoàn thể chính trị - xã hội. Vì vậy, đội ngũ cán bộ này phải là những người thật sự tiêu biểu, có lập trường giai cấp và bản lĩnh chính trị kiên định; có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ học vấn, năng lực công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao. Trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay, công tác giáo dục, bồi dưỡng cán bộ đang đứng trước những thử thách mới.

Đúng như Đảng ta đã nhận định: "Trong điều kiện cơ chế thị trường, kinh tế nhiều thành phần, mở cửa với bên ngoài, cán bộ, đảng viên hàng ngày, hàng giờ chịu sự tác động của nhiều nhân tố rất phức tạp, kể cả những hoạt động chống phá Đảng, vấn đề giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng đứng trước những thử thách mới" [10, tr. Trong tình hình thực tế hiện nay "không ít cán bộ đảng viên phai nhạt lý tưởng cách mạng, tha hóa về phẩm chất, đạo đức, sức chiến đấu của một bộ phận tổ chức cơ sở Đảng suy yếu" [10, tr. Vì vậy, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực cho cán bộ chủ chốt theo yêu cầu giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng là một trong những vấn đề quan trọng và cấp bách hiện nay. Để thực hiện được yêu cầu này, Đảng ta chỉ rõ: "Mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải có kế hoạch thường xuyên học tập, nâng cao trình độ lý luận chính trị, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn" [10, tr.

Nghị quyết BCHTW 6 (lần 2) khóa VIII cũng đã nêu 2 cụ thể một trong những nhiệm vụ nhằm củng cố, chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh là phải: "Đổi mới công tác giáo dục trong Đảng và trong xã hội về chủ nghĩa Mác - Lênin, về tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước" [12, tr. Trong nhiều năm qua Đảng ta đã hết sức quan tâm, chú trọng đến việc giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, do đó đã đạt được những kết quả nhất định. Song, bên cạnh đó còn nhiều hạn chế trên các mặt nên chất lượng, hiệu quả giáo dục chưa cao. Vì vậy, để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, tại Đại hội IX, Đảng ta đã xác định: phải "xây dựng chỉnh đốn hệ thống các học viện, trường và trung tâm chính trị, nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp, chống các biểu hiện tiêu cực trong giảng dạy và học tập" [13, tr.

Cụ thể hóa yêu cầu này, nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) của Đảng đã chỉ rõ: Cần đổi mới mạnh mẽ chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lý luận, coi trọng chất lượng và tính hiệu quả. Tổ chức học tập một cách nghiêm túc, có hệ thống chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chủ nghĩa yêu nước và truyền thống cách mạng của dân tộc, của Đảng. Phát huy tính sáng tạo, chủ động của người học, dành nhiều thời gian cho việc tự học, tự đọc các tác phẩm lý luận và văn kiện của Đảng [14, tr. Kết luận của Hội nghị Trung ương 6 (khóa IX) cũng tiếp tục nhấn mạnh: "Trên cơ sở qui hoạch, đẩy mạnh việc đào tạo, đào tạo lại cán bộ theo chức danh và cán bộ nguồn.

Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác đào tạo, chú ý bồi dưỡng phẩm chất chính trị,trình độ nghề nghiệp, năng lực thực tiễn, xử lý tình huống, khắc phục những biểu hiện tiêu cực trong quá trình đào tạo" [15, tr. 3 Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ trong thời kỳ mới, đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt xã, phường, thị trấn (trong qui chế dân chủ ở cơ sở gọi chung là cấp xã) nói chung, ở các tỉnh khu vực Nam Bộ nói riêng, so với yêu cầu hiện tại chưa đáp ứng được, còn yếu và hạn chế trên nhiều mặt. Hạn chế cơ bản của đội ngũ này biểu hiện trên các mặt: trình độ nhận thức chính trị, năng lực tổ chức quản lý, năng lực chỉ đạo hoạt động thực tiễn. Nhiều cán bộ được đề bạt, bổ sung vào những cương vị chủ chốt, nhưng chưa qua bồi dưỡng, đào tạo cơ bản về chuyên môn cũng như lý luận chính trị.

Vì vậy, khi xử lý công việc họ còn tùy tiện, kinh nghiệm chủ nghĩa, không đúng với đường lối, lập trường quan điểm giai cấp của Đảng. Để khắc phục tình trạng trên, phải giải quyết nhiều khâu, song khâu cấp bách nhất hiện nay, như Đảng ta đã xác định, đó là phải đổi mới, tăng cường hơn nữa công tác giáo dục lý luận chính trị nhằm nâng cao nhận thức chính trị, giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng cho đội ngũ này trong quá trình chỉ đạo hoạt động thực tiễn ở địa phương. Xác định đúng vị trí vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với việc nâng cao phẩm chất đạo đức, năng lực và trình độ cho cán bộ chủ chốt cấp xã; đánh giá đúng thực trạng của công tác này đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã các tỉnh khu vực Nam Bộ, trên cơ sở đó đề ra những giải pháp để đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục lý luận chính trị của các trường chính trị tỉnh ở khu vực Nam Bộ là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách hiện nay. Tình hình nghiên cứu của đề tài Công tác giáo dục lý luận chính trị được Đảng ta xác định là trọng tâm của công tác tư tưởng của Đảng ta hiện nay.

Vì vậy, đã có nhiều công trình khoa học đề cập đến vấn đề này như: - Đề tài: "Đổi mới tư duy lý luận ứng dụng vào việc đổi mới nội dung, 4 chương trình bài giảng và giáo trình giảng dạy lý luận Mác - Lênin, theo yêu cầu đổi mới về giáo dục lý luận Mác - Lênin trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V", (Đề tài cấp bộ do GS. Nguyễn Đức Bình làm chủ nhiệm năm 1991). Mục tiêu của đề tài nhằm hình thành một hệ thống giáo trình, giáo khoa mới về lý luận Mác - Lênin vận dụng ở nước ta. - Đề tài: "Những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hình thành chương trình trung cấp lý luận chính trị trong các trường đào tạo cán bộ của Đảng và Nhà nước ở tỉnh, thành phố đến năm 2000" (Chủ nhiệm: Thạc sĩ Tống Trần Sinh - đề tài cấp Bộ, tháng 4-1995).

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này: đề xuất với Ban Bí thư Trung ương Đảng và Chính phủ một chương trình học tập trung cấp lý luận chính trị cho các trường chính trị tỉnh, thành phố, đáp ứng việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền, đoàn thể cấp xã, phường, thị trấn. - Đề tài: "Cơ sở lý luận và thực tiễn để đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp quận, huyện, thị xã các tỉnh Nam Bộ", (Chủ nhiệm: Nguyễn Thanh Bình - đề tài cấp Bộ, năm 1996). Đề tài này đã tiến hành khảo sát đánh giá thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chủ chốt cấp quận, huyện các tỉnh, thành phố ở Nam Bộ. Trên cơ sở đó đề xuất phương hướng và giải pháp thực hiện đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng trong hệ thống các trường Đảng Trung ương.

- Đề tài: "Thực trạng tình hình đội ngũ cán bộ giảng dạy của các trường chính trị tỉnh, thành phố", (Chủ nhiệm: Thạc sĩ Tống Trần Sinh, năm 1998). Mục tiêu của đề tài này nhằm đưa ra những căn cứ khoa học để nâng cao chất lượng giảng dạy cho đội ngũ giáo viên của các trường chính trị tỉnh, thành phố trước yêu cầu CNH, HĐH đất nước. 5 Đề tài mang mã số KX-10-09D do nhóm tác giả: Tô Huy Rứa, Đỗ Công Tuấn ở Đại học Tuyên giáo: "Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo giảng viên lý luận - chính trị các trường đại học và cao đẳng" (nghiệm thu năm 1994) đã đề xuất một khung chương trình tổng thể đào tạo giảng viên các bộ môn lý luận Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam cho các trường đại học và cao đẳng. Đồng thời, đề tài cũng đã đánh giá một cách khái quát năng lực đào tạo của các trường trong hệ thống Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, thực trạng, xu hướng biến đổi đội ngũ cán bộ giảng dạy các môn học này.

Liên quan đến đề tài của luận án còn có những công trình, đề tài nghiên cứu về công tác cán bộ như: Đề tài cấp Nhà nước KX.11, trong đó Phân viện Thành Phố Hồ Chí Minh tham gia nhánh đề tài: "Cơ cấu tiêu chuẩn cán bộ cấp quận, huyện và cơ sở các tỉnh Nam Bộ". Ngoài ra, còn một số các bài viết khác về giáo dục lý luận chính trị dưới các góc độ khác nhau được đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Tuy nhiên, do giới hạn về mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và đối tượng khảo sát, các đề tài và công trình nghiên cứu nói trên chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, dưới góc độ CNXHKH đối với công tác giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã các tỉnh khu vực Nam Bộ như là một bộ phận hợp thành của động lực xã hội - chính trị của cách mạng XHCN ở Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay. Do đó, có thể khẳng định rằng, công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp xã ở các tỉnh khu vực Nam Bộ chưa được thực sự quan tâm và đang còn là một khoảng trống khoa học cần được nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ hơn.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án 3.