Luận án tiến sĩ đô thị hóa và tác động của đô thị hóa đến phát triển kinh tế xã

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ----- 🙡 🕮 🙣 ----- NGUYỄN ĐẶNG THẢO NGUYÊN ĐÔ THỊ HÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành: Địa lí học Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1: GS.TS Nguyễn Viết Thịnh 2: PGS.TS Đậu Thị Hòa HÀ NỘI- 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, có nguồn gốc rõ ràng. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung và kết quả nghiên cứu của luận án. Tác giả luận án NCS.

Nguyễn Đặng Thảo Nguyên LỜI CẢM ƠN Với tất cả tình cảm của mình, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất của mình tới GS.TS Nguyễn Viết Thịnh và PGS.TS Đậu Thị Hòa ; những người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Sau Đại học trường Đại học sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình làm Nghiên cứu sinh. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Chủ nhiệm khoa Địa Lý, các thầy cô trong bộ môn Địa lý KT-XH, trường Đại học sư phạm Hà Nội đã động viên, đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình học cũng như thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Đốc và Ban Tổ Chức Cán Bộ Đại Học Đà Nẵng cùng Ban Giám hiệu trường Đại học sư phạm Đà Nẵng, Ban chủ nhiệm Khoa Địa lý, Bộ môn địa lý KT-XH đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án theo quy định.

Xin chân thành cảm ơn Tổng cục Thống Kê thành phố Đà Nẵng;các Sở ban ngành thành phố Đà Nẵng đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu, điều tra khảo sát và trao đổi kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn. Xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã luôn động viên, ủng hộ, chia sẻ và giúp đỡ tôi cả về tinh thần lẫn vật chất trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án NCS. Nguyễn Đặng Thảo Nguyên DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt STT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ 1 CN Công nghiệp 2 CN- XD- DV Công nghiệp- xây dựng- dịch vụ 3 CNH – HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa 4 CNTT Công nghệ thông tin 5 CNC Công nghệ cao 6 CCN Cụm công nghiệp 7 CSHT Cơ sở hạ tầng 8 CSVCKT Cơ sở vật chất kĩ thuật 9 DVCN Dịch vụ công nghiệp 10 DRT Trạm phát sóng 11 ĐTH Đô thị hóa 12 KCN Khu công nghiệp 13 KH-CN Khoa học công nghệ 14 KHKT Khoa học kĩ thuật 15 KT – XH Kinh tế - xã hội 16 KT – XH – MT Kinh tế - xã hội – môi trường 17 VKTTĐMT Vùng kinh tế trọng điểm miền trung 18 MTNT Môi trường nhân tạo 19 MTTN Môi trường tự nhiên 20 N- L – TS Nông – Lâm – Thủy sản 21 NCS Nghiên cứu sinh 22 NN Nông nghiệp 23 TCTK Tổng cục thống kê 24 TNBQĐN Thu nhập bình quân đầu người 25 TTCN Trung tâm công nghiệp 26 GO Tổng giá trị tăng thêm của tất cả các ngành kinh tế.

27 TNK Thuế nhập khẩu vào tỉnh/thành phố. Trợ cấp sản xuất phát sinh từ các đơn vị thường trú 28 TC trong tỉnh/thành phố. 29 TP Thành phố 30 UN-Habitat Chương trình Nhân cư Liên Hợp Quốc Tiếng Anh STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ Nghĩa tiếng Việt 1 ADB The Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á 2 BRT Bus Rapid Transit Phương tiện giao thông nhanh 3 EWEC East-West Economic Corridor Hành lang kinh tế Đông Tây 4 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 5 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 6 Gross Regional Domestic GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn Product 7 LRT Light Rail Transit Phương tiện giao thông đường sắt nhẹ 8 MRT Mass Rapid Transport Mạng lưới giao thông công cộng cao tốc. 9 Hội đồng nghiên cứu khoa học SSRC Social Science Research Council xã hội 10 Statistical products for the social SPSS Phần mềm thống kê services 11 UNDP United Nations Development Chương trình Phát triển Liên Programme Hợp Quốc 12 UNESCO United Nations Educational, Tổ chức Giáo dục, Khoa học Scientific And Cultural và Văn hóa Liên Hiệp Quốc Organization 13 UNFPA United Nation Fund Population Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc Agency 14 WB World Bank Ngân hàng thế giới 15 PCI Peripheral Component Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp Interconnect tỉnh MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 1.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1 2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2 2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2 3. Giới hạn về nội dung 3 3.

Giới hạn về không gian 3 3. Giới hạn về thời gian 3 4. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3 4. Quan điểm nghiên cứu 3 4.

Quan điểm hệ thống 3 4. Quan điểm lãnh thổ 4 4. Quan điểm tổng hợp 4 4. Quan điểm phát triển bền vững 4 4.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5 4. Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu 5 4. Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp 5 4. Phương pháp khảo sát và điều tra xã hội học 5 4.

Phương pháp bản đồ và hệ thống thông tin địa lý (GIS) 6 4. Phương pháp tham vấn chuyên gia 6 5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN 6 6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN 7 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ĐÔ THỊ HÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN KINH TẾ - XÃ HỘI 8 1.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 8 1. Những nghiên cứu về đô thị hóa 8 1. Trên thế giới 8 1. Những nghiên cứu về tác động của đô thị hóa đến kinh tế - xã hội 13 1.

Trên thế giới 13 1. Những nghiên cứu về đô thị hóa ở Đà Nẵng 16 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 19 1. Khái niệm về đô thị và đô thị hóa 19 1.

Đặc điểm của đô thị hóa 24 1. Các nhân tố ảnh hưởng đến đô thị hóa 26 1. Các tiêu chí đánh giá đô thị hóa 28 1. Tác động của đô thị hóa đến phát triển kinh tế - xã hội 31 1.

Tác động đến kinh tế 31 1. Tác động đến xã hội 34 1. Các tiêu chí đánh giá tác động của ĐTH đến phát triển KT-XH 36 1. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ ĐÔ THỊ HÓA 37 1.

Thực tiễn đô thị hóa ở Việt Nam giai đoạn 2003 - 2020 37 1. Kinh nghiệm đô thị hóa ở một số thành phố trực thuộc trung ương 40 1. Đô thị hóa ở thành phố Hải Phòng 40 1. Đô thị hóa ở thành phố Cần Thơ 43 Tiểu kết chương 1 45 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÔ THỊ HÓA Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 47 2.

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐÔ THỊ HÓA Ở TP ĐÀ NẴNG 47 2. Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ 47 2. Địa hình và đất 49 2. Tài nguyên khí hậu và tài nguyên nước 50 2.

Tài nguyên biển 52 2. Kinh tế - xã hội 54 2. Lịch sử hình thành đô thị Đà Nẵng 54 2. Dân cư - lao động 56 2.

Trình độ phát triển kinh tế 58 2. Khoa học công nghệ 58 2. Toàn cầu hóa và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài 60 2. Thể chế chính sách 61 2.

Đánh giá chung 63 2. Thuận lợi, cơ hội 63 2. Khó khăn hạn chế 63 2. THỰC TRẠNG ĐÔ THỊ HÓA Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 64 2.

Chức năng đô thị 64 2. Quy mô dân số đô thị 65 2. Quy mô dân số đô thị giai đoạn 2003 – 2020 65 2. Kinh tế đô thị 71 2.

Quy mô GRDP 71 2. Cơ cấu kinh tế 72 2. Cơ sở hạ tầng đô thị 73 2. Hệ thống giao thông 73 2.

Hệ thống cung cấp điện 76 2. Hệ thống cấp, thoát nước và xử lý nước thải 76 2. Hệ thống bưu chính - viễn thông 76 2. Sự mở rộng không gian đô thị 77 2.

Mở rộng về diện tích đô thị 77 2. Các hướng mở rộng của đô thị 81 2. Đánh giá chung 83 2. Những thành công của ĐTH ở Đà Nẵng 83 2.

Những hạn chế của ĐTH ở Đà Nẵng trong thời gian qua 84 Tiểu kết chương 2 85 CHƯƠNG 3 87 TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 87 3. TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 87 3. Tốc độ tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 87 3. Tốc độ tăng trưởng kinh tế 87 3.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 89 3. Đô thị hóa tác động đến các ngành kinh tế trụ cột của TP Đà Nẵng 91 3. Tác động đến sự phát triển du lịch 91 3. Tác động đến phát triển cảng biển 96 3.

Tác động đến phát triển Công nghiệp 99 3. Tác động tới hạ tầng giao thông 103 3. TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN XÃ HỘI CỦA TP ĐÀ NẴNG 105 3. Đô thị hóa tác động tới vấn đề lao động, việc làm 105 3.

Tác động đến lao động 105 3. Tác động đến giải quyết việc làm cho người lao động 108 3. Đô thị hóa tác động đến GRDP bình quân đầu người, thu nhập BQĐN và đời sống người dân 109 3. Tác động đến thu nhập bình quân đầu người 109 3.

Tác động đến đời sống của người dân 111 3. Tác động tích cực đến đời sống người dân nằm trong khu chỉnh trang đô thị và các khu di dời tái định cư 113 * Đánh giá chung về tác động của ĐTH đến KT – XH của TP Đà Nẵng trong giai đoạn nghiên cứu 116 CHƯƠNG 4 120 GIẢI PHÁP HIỆU QUẢ CHO ĐÔ THỊ HÓA VÀ PHÁT TRIỂN 120 KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 120 4. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 120 4. Định hướng về đô thị hóa của Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và thành phố Đà Nẵng 120 4.

Định hướng về ĐTH của VKTTĐMT 120 4. Định hướng ĐTH của thành phố Đà Nẵng đến năm 2030 122 a. Định hướng về chức năng đô thị 122 b. Định hướng về không gian đô thị Đà Nẵng 123 c.

Định hướng về CSHT đô thị Đà Nẵng 129 4.