Luận án tiến sĩ địa lí chuyển đổi nông nghiệp ở thành phố hồ chí minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI VŨ THỊ BẮC CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ Hà Nội – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI VŨ THỊ BẮC CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành : Địa lí học Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ Người hướng dẫn khoa học: 1: GS. Nguyễn Viết Thịnh 2: PGS. Đặng Văn Phan Hà Nội – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan nội dung luận án tiến sĩ “Chuyển đổi nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong các công trình nghiên cứu khoa học nào khác.

Tác giả luận án Vũ Thị Bắc ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt khoảng thời gian làm Luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chia sẻ và động viên của các thầy, cô giáo, các bạn đồng nghiệp, các nhà khoa học và những người thân của tôi. Đầu tiên, tôi xin gửi lời tri ân chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đến GS. Nguyễn Viết Thịnh, PGS. TS Đặng Văn Phan, GS.

Đỗ Thị Minh Đức đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt và chỉ bảo cho tôi những kiến thức vô cùng quí giá để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lý, Phòng Sau Đại học, Phòng Kế hoạch – tài chính, các Thầy, Cô giáo trong khoa Địa lý đặc biệt là Bộ môn Địa lý Kinh tế- Xã hội đã hỗ trợ tôi rất nhiều về tinh thần, kiến thức và những lời động viên kịp thời để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các Chi cục Phát triển Nông thôn thuộc Sở NN&PTNT TP.Hồ Chí Minh, Cục thống kê TP.Hồ Chí Minh,Viện nghiên cứu và thiết kế nông nghiệp, UBND huyện Củ Chi, UBND huyện Hóc Môn đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và điều tra thực địa. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu trường Phổ thông Năng khiếu - ĐHQG TP.HCM đã tạo điều kiện và thời gian cho tôi hoàn thành luận án.

Cuối cùng, để hoàn thành luận án, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình tôi: mẹ và những người thân đã luôn bên cạnh để động viên, chia sẻ, giúp đỡ và hỗ trợ cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn! Tác giả luận án Vũ Thị Bắc iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT. vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH.

vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. ix DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ. ix MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn nghiên cứu. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài. Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP. Tổng quan các nghiên cứu.

Trên thế giới. Ở thành phố Hồ Chí Minh. Cơ sở lý luận về chuyển đổi nông nghiệp. Về nông nghiệp.

Về chuyển đổi nông nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi nông nghiệp. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp. Các chỉ tiêu đánh giá chuyển đổi nông nghiệp vận dụng cho TP.

Cơ sở thực tiễn về chuyển đổi nông nghiệp. Chuyển đổi nông nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới. Chuyển đổi nông nghiệp ở Việt Nam. Chuyển đổi nông nghiêp ở các thành phố của Việt Nam.

Bài học kinh nghiệm với chuyển đổi nông nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh. 55 Tiểu kết chương 1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP TP.Vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên.

Nhân tố kinh tế - xã hội. Dân cư và nguồn lao động. Thị trường. Khoa học công nghệ.

Cơ sở hạ tầng. Cơ sở vật chất kĩ thuật. Nguồn vốn đầu tư. Đường lối, chính sách.

Đánh giá chung. 79 Tiểu kết chương 2. THỰC TRẠNG CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Thực trạng chuyển đổi nông nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh.

Khái quát chung. Chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp. Chuyển đổi sản xuất nông nghiệp. Chuyển đổi tổ chức sản xuất và tổ chức lãnh thổ nông nghiệp.

Khảo sát thực trạng chuyển đổi nông nghiệp ở hai huyện Củ Chi và huyện Hóc Môn. Khảo sát mô hình CĐNN ở hai huyện Củ Chi và Hóc Môn. Về thực trạng chuyển đổi. Đánh giá quá trình chuyển đổi.

Đánh giá chung. Tồn tại, hạn chế. 137 Tiểu kết chương 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Cơ sở xây dựng định hướng và đề xuất giải pháp chuyển đổi nông nghiệp ở TP. Bối cảnh thế giới và trong nước tác động đến chuyển đổi nông nghiệp ở TP. Dự báo về nhu cầu các sản phẩm nông nghiệp ở TP. Định hướng chuyển đổi chuyển đổi nông nghiệp ở TP.HCM đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

Định hướng chuyển đổi. Giải pháp chuyển đổi nông nghiệp ở TP. Chính sách nông nghiệp của chính quyền thành phố. Nâng cao năng suất nông nghiệp gắn liền với tăng trưởng bền vững.

Nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Huy động vốn đầu tư cho chuyển đổi nông nghiệp. Ứng dụng khoa học công nghệ trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp. Đổi mới các hình thức tổ chức SXNN.

161 Tiểu kết chương 4. 163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1. BĐKH Biến đổi khí hậu 2. CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa 3.

CĐNN Chuyển đổi nông nghiệp 4. DNNN Doanh nghiệp nông nghiệp 5. ĐBSCL Đồng Bằng Sông Cửu Long 6. ĐNB Đông Nam Bộ 7.

GTSX Giá trị sản xuất 8. KH - CN Khoa học - Công nghệ 10. KT - XH Kinh tế - Xã hội 11. Nxb Nhà xuất bản 12.

SXKD Sản xuất kinh doanh 13. N, L, TS Nông, lâm, thủy sản 14. NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn 15. SXNN Sản xuất nông nghiệp 16.HCM Thành phố Hồ Chí Minh 17.

TTLĐ Trung tâm lao động 18. TCLTNN Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp 19. UBND Uỷ ban nhân dân 20. XHCH Xã hội chủ nghĩa vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1.

ADB Ngân hàng phát triển Châu Á 2. CSA Nông nghiệp cộng đồng 3. EU Liên minh Châu Âu 4. FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc 5.

GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố 6. GDP Tổng sản phẩm quốc nội 7. GPS Hệ thống định vị toàn cầu 8. IFOAM Liên đoàn Quốc tế các Phong trào Nông nghiệp Hữu cơ 9.

OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế 10. UNDP Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc 11. UN Liên Hiệp quốc 12. WB Ngân hàng thế giới viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Quan hệ tăng trưởng GDP và tổng sản phẩm nông nghiệp giai đoạn 2005- 2017. 1 Lượng mưa, nhiệt độ, số giờ nắng trung bình của TPHCM năm 2018. Chỉ tiêu về lao động của Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2010-2018. GRDP và tốc độ tăng GRDP của TP.HCM giai đoạn 2005-2018.

GRDP và tốc độ tăng trưởng GRDP phân theo ngành kinh tế giai đoạn 2005 - 2018 (tỉ đồng, giá so sánh 2010). Giá trị sản xuất và cơ cấu GTSX nông, lâm, thủy sản ở TP.HCM giai đoạn 2005 - 2018 (giá thực tế). Diện tích và cơ cấu diện tích đất chia theo mục đích sử dụng của TP. Diện tích và cơ cấu diện tích đất nông nghiệp của TP.HCM giai đoạn .6 GTSX và cơ cấu GTSX nông nghiệp của TP.HCM giai đoạn 2005 – 2018.

Diện tích gieo trồng và cơ cấu diện tích gieo trồng cây hàng năm của TP.HCM giai đoạn 2005 – 2018. Diện tích, sản lượng và năng suất cây lương thực có hạt giai đoạn. Diện tích, năng suất và sản lượng rau các loại của TP. Diện tích và sản lượng của cây công nghiệp ở TP.HCM giai đoạn 2005 – 2018.

Diện tích, năng suất và sản lượng lúa đông xuân, lúa hè thu, lúa mùa của TP.HCM giai đoạn 2005 - 2018 (ĐVDT:ha). Bảng số lượng và cơ cấu đàn lợn, thịt lợn hơi của TP. Sản lượng gỗ và lâm sản ngoài gỗ của TP.HCM giai đoạn 2005 - 2018. Diện tích rừng và phân loại diện tích theo rừng của TP.HCM giai đoạn 108 Bảng 3.

GTSX và cơ cấu GTSX thủy sản và tốc độ tăng trưởng GTSX từ 2005 - 2018 (tỉ đồng, giá hiện hành). Quy mô đất trung bình theo huyện. Nguồn gốc giống sản xuất của các hộ nông dân. Hình thức tiêu thụ hàng hóa nông sản từ các nông hộ.

Vốn, lợi nhuận, doanh thu trung bình một năm theo huyện. Nguồn vốn đầu tư chủ yếu của các hộ. Sản phẩm chính và tỉ lệ lợi nhuận tăng thêm. Lợi ích khi hộ nông dân tham gia tổ hợp tác, HTX.

Khó khăn và nguyện vọng của các hộ nông dân .135 ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Hình 3. Biểu đồ số đàn bò sữa và sản lượng sữa bò tươi của TP. Biểu đồ số đàn lợn và sản lượng thịt lợn hơi của TP. Biểu đồ thể hiện cơ cấu sử dụng đất theo kết quả điều tra phân theo huyện năm 2018.

Biểu đồ thể hiện doanh thu trung bình một năm theo huyện.Biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa doanh thu hàng năm và tổng số vốn một năm theo kết quả điều tra ở địa bàn khảo sát. 132 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ 2. Bản đồ hành chính thành phố Hồ Chí Minh. Bản đồ tài nguyên đất ở Thành Phố Hồ Chí Minh.

Bản đồ khí hậu Thành Phố Hồ Chí Minh. Bản đồ phân vùng sinh thái nông nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh. Bản đồ cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ nông nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh. Bản đồ hiện trạng nông nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2005.

Bản đồ hiện trạng nông nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh 2018. Bản đồ chuyển đổi nông nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh 2005 – 2018 .