Luận án tiến sĩ đạo hòa hảo và ảnh hưởng của nó ở đồng bằng sông cửu long

Tính cấp thiết của đề tài Vốn là người sống và làm việc trong vùng Hoà Hảo nên đề tài đã có một sự hấp dẫn lớn đối với tác giả luận án. Sự hấp dẫn bắt đầu từ những "gay cấn" đã qua trong lịch sử cách mạng giải phóng dân tộc mà mỗi người, mỗi chúng ta ngày hôm nay vẫn còn phải tâm đắc, luận bàn để "ôn cố, tri tân". Bởi lẽ ai đã từng sống trên mảnh đất "dữ dội" này trong hai cuộc kháng chiến đều cũng đã phải chứng kiến những hình ảnh đối lập nhau do giáo phái này đem lại: đó là sự đối lập đạo và đời, tôn giáo và đảng phái, bóng tối và ánh sáng. Thật không sai khi khẳng định: "Ai nói Hoà Hảo tốt là chưa hiểu hết Hoà Hảo.

Ai nói Hoà Hảo xấu người đó còn đố kỵ với Hoà Hảo, chưa nắm được Hoà Hảo". Sự hấp dẫn của đề tài còn bắt nguồn từ tính thời sự của vấn đề. Bởi lẽ 5 năm trước đây vấn đề Hoà Hảo khi được nhắc đến người ta vẫn còn quan niệm đó là thứ "đồ cổ" hay một trào lưu sẽ nhạt phai theo năm tháng. Nhưng giờ đây giáo dân Hoà Hảo đang nô nức đi dự kỳ "Đại hội Phật giáo Hoà Hảo lần thứ I" để bầu ra một tổ chức kiểu mới cho tôn giáo này là "Ban đại diện Phật giáo Hoà Hảo", mở ra một thời kỳ mới cho sự phát triển của đạo Hoà Hảo.

Sự hấp dẫn của đề tài không chỉ xuất phát từ thực tiễn cách mạng miền Nam mà còn ở tính mới mẻ của đề tài. Có thể nói rằng ở Nam Bộ vấn đề tôn giáo đã để lại bài học lịch sử đắng cay nhất là Hoà Hảo, vấn đề lý luận còn bỏ ngỏ nhiều nhất cũng là vấn đề Hoà Hảo. Vấn đề cần phải triển khai nghiên cứu nhiều nhất cũng là Hoà Hảo. Do vậy, đi vào nghiên cứu "Đạo Hoà Hảo và ảnh hưởng của nó ở Đồng bằng sông Cửu Long" là tác giả hầu mong góp sức nhỏ vào một đề tài lớn, đề tài mà thực tiễn đang vẫy gọi, lý luận đang mong chờ.

Tình hình nghiên cứu đề tài Sự nghiên cứu về đạo Hoà Hảo chưa nhiều. Trước 1975, người ta biết đến giáo phái này thông qua một số tác giả trong giới lý luận của Hoà Hảo như: Nguyễn Văn Hầu với các tác phẩm: "Nhận thức Phật giáo Hoà Hảo", "Năm cuộc đối thoại về Phật giáo Hoà Hảo", "Thất Sơn mầu nhiệm", "Muốn về cõi Phật",. nhằm giới thiệu cho người đọc hiểu khái lược pháp tu Nhân - học Phật của Hoà Hảo. Vương Kim qua các tác phẩm: "Hội Long Hoa", "Đời Thượng Ngươn", Đời Hạ Ngươn", "Tu hiền", "Để hiểu Phật giáo Hoà Hảo",.

với ý tưởng làm cho người đọc hiểu về lịch sử quan của họ. Lê Thành Thảo nói về "Sinh hoạt Phật giáo Hoà Hảo trong cộng đồng quốc gia" (1974), Huỳnh Văn Kiên có "Thiên nhiên về nguồn sống đạo". Ngoài ra còn một số luận văn đốc học thuộc Quốc gia hành chính Sài Gòn cũng đã chọn Hoà Hảo làm đề tài nghiên cứu như: "Phật giáo Hoà Hảo" của Mai Hưng Long (1971); "Sự đóng góp của Phật giáo Hoà Hảo cho nền an ninh tại An Giang" của Nguyễn Đức Phúc (1973); "Phật giáo Hoà Hảo trong nền chính trị hiện tại" của Nguyễn Ngọc Tuấn (1974) v. Trước 1975, ở nước ngoài cũng có một số công trình nghiên cứu về tôn giáo Hoà Hảo như: tác giả Mỹ Robert L.

Brief survey of the Phat giao Hoa Hao" nghiên cứu về nông dân tín đồ Hoà Hảo và khai thác yếu tố tương đồng giữa Hoà Hảo với chính quyền tay sai. Bộ sách "Minority group in the Republic of Vietnam" của Hoa Kỳ cũng dành chương "The Hoa Hao" biện giải về giáo phái này như một nhóm xã hội thiểu số mang ý thức chống cộng. Sau năm 1975, tình hình nghiên cứu Hoà Hảo đã có một số kết quả nhất định trong các công trình chung như: "Một số tôn giáo ở Việt Nam" của Ban Tôn giáo Chính phủ (1993); "Những trang về An Giang" của Trần Thanh 3 Phương (1984); "Vài nét cơ bản về các tôn giáo ở An Giang" của Trương Thanh Sơn và Lê Hoàng Lộc (1993); "Cơ sở văn hoá Việt Nam" của Tiến sĩ Trần Ngọc Thêm (1996). Năm 1996, Phạm Bích Hợp có luận án PTS Dân tộc học về "Đời sống xã hội và tâm lý nông dân người Việt ở làng Hoà Hảo tại An Giang trước và sau 1975".

Năm 1997, tác giả Bùi Thị Thu Hà có luận án Thạc sĩ bàn về " Đảng bộ An Giang vận động quần chúng tín đồ Hoà Hảo tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước từ 1954-1975". Viện Nghiên cứu khoa học - Bộ Công an có đề tài nghiên cứu về Hoà Hảo ở cấp độ nghiệp vụ và kết quả nghiên cứu của công trình này chỉ là bước đầu trong quá trình nhận diện đầy đủ về đạo Hoà Hảo. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau nên cho đến nay, vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu Hoà Hảo đúng mức dưới góc độ triết học. Đó là sự bỏ ngỏ về nhận thức của chúng ta khi mà những nông dân là tín đồ Hoà Hảo ở miền Nam có gần hai triệu người và trong lịch sử cận đại, vấn đề PGHH còn là vấn đề bức xúc.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án * Mục đích: Luận án tập trung làm rõ sự ra đời, nét đặc trưng và cu hướng phát triển của tôn giáo Hoà Hảo ở ĐBSCL. Từ cơ sở đó mà phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của tôn giáo này nhằm đáp ứng nhu cầu bức xúc hiện nay của công tác tôn giáo trong vùng Hoà Hảo. * Từ mục đích đó luận án có mấy nhiệm vụ sau đây: - Góp phần làm rõ nguyên nhân của sự xuất hiện tồn tại của đạo Hoà Hảo ở ĐBSCL. - Góp phần chỉ ra một số nét đặc trưng thể hiện bản chất của Hoà Hảo.

- Góp phần làm rõ vai trò ảnh hưởng, xu hướng phát triển và một số giải pháp đặc thù cho Hoà Hảo hiện nay. Cơ sở lý luận và thực tiễn. Giới hạn và phương pháp nghiên cứu của Luận án Luận án được thực hiện dựa trên quan điểm của Mác - Ănghen - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về tôn giáo, đồng thời, kế thừa có chọn lọc tư tưởng của các tác giả khác.Qua tư liệu để lại, qua khảo sát thực tế, luận án nghiên cứu quá trình phát sinh, tồn tại, phát triển của tôn giáo Hoà Hảo trong gần sáu mươi năm qua và những ảnh hưởng của nó trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Luận án cũng được tiến hành từ cơ sở thực tiễn của những thành tựu và hạn chế trong công tác "Hoà Hảo vận" trong thời gian qua.

Không tiếp cận Hoà Hảo ở góc độ tôn giáo học, xã hội học, dân tộc học, tâm lý học, mà nghiên cứu dưới góc độ triết học, do vậy, luận án xem ý thức tôn giáo Hoà Hảo là sự phản ánh tồn tại xã hội và kế thừa ý thức tôn giáo trước đó. Tìm hiểu vai trò và những ảnh hưởng của nó trong đời sống tinh thần xã hội của hàng triệu nông dân có tín ngưỡng ở ĐBSCL, làm cơ sở vạch ra định hướng, giải pháp phát huy tính tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của tôn giáo này. Luận án chọn phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật Lịch sử để nghiên cứu vấn đề. Từ đó mà xem xét, kiến giải về Hoà Hảo như một hình thái ý thức xã hội và một thực thể xã hội; xem tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội (có ý thức tôn giáo); để thấy được tính độc lập nhất định của ý thức xã hội.

Trong từng phần, luận án cũng kết hợp các phương pháp: Phân tích - tổng hợp; Lịch sử - Lôgic, Trừu tượng - Cụ thể; So sánh;. để làm nổi bật ý tưởng của luận án. Đóng góp mới của luận án - Luận án góp phần chỉ ra nội dung đặc thù của tư tưởng giáo lý, nhân sinh quan "Tu Nhân - Học Phật" của tôn giáo Hoà Hảo. 5 - Bước đầu lý giải sự ra đời, quá trình tồn tại và xu hướng phát triển của Hoà Hảo trong sự nghiệp xây dựng đất nước.

- Nêu lên một số giải pháp cấp bách nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của công tác tôn giáo trong vùng Hoà Hảo trong giai đoạn cách mạng hiện nay. Giá trị và ý nghĩa của luận án Công trình nghiên cứu này sẽ góp phần tìm hiểu nguồn gốc, bản chất của tôn giáo Hoà Hảo; tìm hiểu về đặc điểm, vai trò và xu hướng phát triển của tôn giáo Hoà Hảo, từ đó làm rõ cơ sở đức tin của gần hai triệu tín đồ Hoà Hảo đang là một cộng đồng xã hội đông đảo ở Tây Nam Tổ quốc. Vì vậy luận án có thể sử dụng: - Làm tài liệu tham khảo xây dựng chủ trương, giải pháp đối với tôn giáo Hoà Hảo. Đặc biệt là dùng để tham khảo trong việc công nhận tư cách pháp nhân đối với tôn giáo Hoà Hảo.

- Làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và học tập lý luận triết học và các bộ môn có liên quan. Kết cấu luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được chia làm 3 chương, 7 tiết. 6 Chương 1 VỀ SỰ RA ĐỜI VÀ TỒN TẠI CỦA ĐẠO HOÀ HẢO Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG 1. QUAN ĐIỂM MÁC-XÍT VỀ TÔN GIÁO Một tôn giáo cụ thể nào đó chỉ có thể được nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện, đầy đủ.

khi đã có được tiền đề lý luận khoa học chung làm cơ sở cho mình. Do vậy, trước khi đi vào nghiên cứu đạo Hoà Hảo ở đồng bằng Sông Cửu Long với tư cách một tôn giáo cụ thể thì luận án dành tiết đầu tiên của chương này để trình bày có tính chất khái quát các vấn đề lí luận chung về tôn giáo theo quan điểm của học thuyết Mác-Lênin. Quan điểm Mác xít về tôn giáo bao gồm nhiều vấn đề nhưng luận án chỉ đề cập đến tư tưởng của các nhà sáng lập học thuyết Mác về các vấn đề như: Định nghĩa tôn giáo; nguồn gốc và các bước phát triển của tôn giáo; chức năng và vai trò xã hội của nó. Việc nắm vững các vấn đề lí luận chung về tôn giáo như đã nêu trên có một ý nghĩa rất to lớn, giúp cho việc nghiên cứu Hoà Hảo được hoàn chỉnh hơn, ý nghĩa đó được V.