Luận án tiến sĩ: Đánh giá rối loạn thần kinh tự chủ trên bệnh Parkinson và teo đa hệ thống - ĐH Y Dược TP.HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÕ NGUYỄN NGỌC TRANG ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ RỐI LOẠN THẦN KINH TỰ CHỦ TRÊN BỆNH PARKINSON VÀ TEO ĐA HỆ THỐNG CHUYÊN NGÀNH: THẦN KINH MÃ SỐ: 62 72 01 47 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN HỮU CÔNG 2. TRẦN CÔNG THẮNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả luận án Võ Nguyễn Ngọc Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.

xi MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .2 Rối loạn chức năng thần kinh tự chủ trên bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .3 Các test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ và vai trò trong chẩn đoán bệnh Parkinson và teo đa hệ thống.4 Tình hình nghiên cứu về đánh giá mức độ rối loạn thần kinh tự chủ trên bệnh Parkinson và teo đa hệ thống trong và ngoài nước. 32 CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Thiết kế nghiên cứu .2 Đối tượng nghiên cứu .3 Thời gian và địa điểm nghiên cứu .4 Cỡ mẫu của nghiên cứu .5 Xác định các biến số độc lập và phụ thuộc .6 Phương pháp, công cụ đo lường, thu thập số liệu .7 Quy trình nghiên cứu .8 Phương pháp phân tích dữ liệu .9 Đạo đức trong nghiên cứu. 56 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu.

59 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm rối loạn thần kinh tự chủ trên các test ở bệnh nhân bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .3 So sánh mức độ rối loạn thần kinh tự chủ giữa bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .4 Độ nhạy và độ đặc hiệu của bộ test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ trong chẩn đoán phân biệt giữa bệnh teo đa hệ thống và Parkinson .5 Mối liên quan giữa mức độ rối loạn thần kinh tự chủ với mức độ nặng của bệnh Parkinson và mức độ nặng của bệnh teo đa hệ thống. 84 CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN .1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu .2 Đặc điểm rối loạn thần kinh tự chủ trên các test ở bệnh nhân bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .3 So sánh mức độ rối loạn thần kinh tự chủ giữa bệnh Parkinson và teo đa hệ thống .4 Độ nhạy và độ đặc hiệu bộ test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ trong chẩn đoán phân biệt giữa bệnh teo đa hệ thống và Parkinson .5 Mối liên quan giữa mức độ rối loạn thần kinh tự chủ với mức độ nặng của bệnh Parkinson và mức độ nặng của bệnh teo đa hệ thống.6 Hạn chế của đề tài. 122 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1. Phiếu thu thập dữ liệu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iv Phụ lục 2.

Bản thông tin dành cho đối tượng nghiên cứu và chấp thuận nghiên cứu Phụ lục 3. Tiêu chuẩn đồng thuận chẩn đoán bệnh teo đa hệ thống 2008 Phụ lục 4 Quy trình thực hiện test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ tại bệnh viện Phụ lục 5 Phác đồ chẩn đoán và điều trị bệnh Parkinson Phụ lục 6 Thang điểm SCOPA-AUT vàNMSQuest Phụ lục 7. Bệnh án minh họa Phụ lục 8. Chấp thuận của Hội đồng đạo đức Phụ lục 9.

Thang điểm thống nhất đánh giá bệnh Parkinson UPDRS và bệnh teo đa hệ thống UMSARS Phụ lục 10. Danh sách bệnh nhân nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AD Alzheimer’s Disease Bệnh Alzheminer AUC Area Under the Curve Diện tích dưới đường cong BP Blood Pressure Huyết áp BTHA Biến thiên huyết áp BTNT Biến thiên nhịp tim CBD Corticobasal Degeneration Thoái hóa vỏ não-hạch nền DAT Dopamine Transporter Chất vận chuyển Dopamine DBP Diastolic Blood Pressure Huyết áp tâm trương DIP Drug-Induced Parkinsonism Hội chứng Parkinson do thuốc DLB Dementia Lewy Body Sa sút trí tuệ thể Lewy HR Heart Rate Nhịp tim MBIG MetaIodoBenzyl Guanidin MetaIodoBenzyl Guanidin MDS International Parkinson and Hội Bệnh Parkinson và Rối Movement Disorder Society Loạn Vận Động Thế Giới MSA Multiple System Atrophy Teo đa hệ thống MSA-C Multiple System Atrophy - Teo đa hệ thống thể tiểu não cerebellar type MSA-P Multiple System Atrophy - Teo đa hệ thống thể Parkinson parkinsonian type NMSQuest Non – Motor Symptoms Bảng câu hỏi triệu chứng không Questionnaire vận động PD Parkinson’s Disease Bệnh Parkinson PET Positron Emission Chụp cắt lớp phát xạ Positron Tomography LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi PSP Progressive Supranuclear Liệt trên nhân tiến triển Palsy QSART Quantitative Sudomotor Test phản xạ sợi trục tiết mồ hôi Axon Reflex Test định lượng QST Quantitative Sensory Test Test cảm giác định lượng RSBD REM Sleep Behavior Rối loạn hành vi giấc ngủ cử Disorder động mắt nhanh REM Rapid Eye Movement (Giấc ngủ) cử động mắt nhanh ROC Receiver Operating (Đường cong) đặc trưng hoạt Characteristic động của bộ thu nhận RSA Respiratory Sinus Biến thiên nhịp xoang theo hô Arrhythmia hấp SBP Systolic Blood Pressure Huyết áp tâm thu SCOPA- Scales for Outcomes in Thang điểm đánh giá rối loạn AUT Parkinson's disease – thần kinh tự chủ trong bệnh Autonomic Parkinson SSR Sympathetic Skin Response Đáp ứng giao cảm da TST Thermoregulatory Sweat Test mồ hôi điều nhiệt Test UMSARS Unified Multiple System Thang điểm thống nhất đánh giá Atrophy Rating Scale bệnh teo đa hệ thống UPDRS Unified Parkinson’s Disease Thang điểm thống nhất đánh giá Rating Scale bệnh Parkinson VP Vascular Parkinsonism Hội chứng Parkinson mạch máu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Các loại biến số trong nghiên cứu .2 Phân độ Ewing đánh giá mức độ tổn thương thần kinh tự chủ .3 Điểm số theo phân độ Ewing .4 Hệ số tương quan Pearson .5 Ý nghĩa diện tích dưới đường cong ROC .1 Phân bố theo tuổi khởi bệnh và thời gian mắc bệnh .2 Phân độ Hoehn & Yahr sửa đổi .3 Phân độ Hoehn & Yahr sửa đổi trung bình .4 Điểm UPDRS và UMSARS .5 Triệu chứng vận động chính của bệnh Parkinson .6 Triệu chứng vận động chính của bệnh teo đa hệ thống .7 Triệu chứng thần kinh tự chủ trên lâm sàng của bệnh Parkinson .8 Triệu chứng thần kinh tự chủ trên lâm sàng của bệnh MSA .9 Đặc điểm hai phân nhóm bệnh teo đa hệ thống.10 Kết quả các test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ tim mạch trên bệnh Parkinson .11 Tỷ lệ rối loạn thần kinh tự chủ trên bệnh Parkinson .12 Kết quả các test đánh giá chức năng thần kinh tự chủ tim mạch trên bệnh teo đa hệ thống .13 Tỷ lệ rối loạn thần kinh tự chủ trên bệnh teo đa hệ thống .14 So sánh kết quả các test giữa MSA-P và MSA-C .15 So sánh tỷ lệ rối loạn thần kinh tự chủ giữa teo đa hệ thống thể Parkinson và thể tiểu não .16 So sánh kết quả các test khảo sát chức năng thần kinh tự chủ giữa bệnh Parkinson và teo đa hệ thống. 75 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii Bảng 3.17 So sánh kết quả các test khảo sát chức năng thần kinh tự chủ giữa bệnh Parkinson và teo đa hệ thống thể Parkinson.18 So sánh tỷ lệ rối loạn thần kinh tự chủ giữa bệnh Parkinson và teo đa hệ thống thể Parkinson .19 Độ nhạy và độ đặc hiệu của điểm Ewing trong chẩn đoán teo đa hệ thống khi so với Parkinson .20 Độ nhạy và độ đặc hiệu của điểm Ewing trong chẩn đoán teo đa hệ thống thể Parkinson khi so với Parkinson .21 Mối liên quan giữa mức độ tổn thương thần kinh tự chủ với tuổi và thời gian mắc bệnh trên cả hai nhóm .22 Mối liên quan giữa mức độ tổn thương thần kinh tự chủ và phân độ Hoehn & Yahr sửa đổi theo nhóm trên nhóm Parkinson .1 Các thông số về các test thần kinh tự chủ của các nghiên cứu.2 Tỷ lệ bất thường các test thần kinh tự chủ giữa các nghiên cứu .3 Độ nhạy và độ đặc hiệu của thang điểm Ewing trong chẩn đoán phân biệt bệnh Parkinson và MSA giữa các nghiên cứu. 112 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1 Phân loại hội chứng Parkinson.2 Bệnh học bệnh Parkinson .3 Cơ chế bệnh Parkinson.4 Bệnh học các giai đoạn tổn thương não của bệnh Parkinson .5 Các nguyên nhân hội chứng Parkinson .6 Tiên lượng sống còn của hội chứng Parkinson .7 Hệ thần kinh giao cảm .8 Hệ thần kinh đối giao cảm .9 Cơ chế sinh bệnh học rối loạn thần kinh tự chủ bệnh Parkinson.10 Cơ chế sinh bệnh học rối loạn thần kinh tự chủ trong bệnh teo đa hệ thống .11 Test biến thiên nhịp tim với hít thở sâu .12 Test biến thiên nhịp tim và huyết áp khi thay đổi tư thế .13 Test đáp ứng nhịp tim với nghiệm pháp Valsalva .14 Sóng đáp ứng giao cảm da điển hình, ghi từ điện cực đặt ở lòng bàn tay và bàn chân, sau kích thích điện vào dây thần kinh giữa .15 Vỏ bao chuyên biệt, gắn kèm ống để tiêm acetylcholine .16 Đáp ứng tiết mồ hôi với test QSART.17 Vùng quan tâm của tim (hình tròn) và trung thất (hình vuông) theo mặt cắt chuẩn từ phía trước .18 MIBG trên nhóm chứng và các hội chứng parkinson .1 Máy điện cơ 4 kênh và 8 kênh, hãng Natus, Mỹ .2 Biến thiên nhịp tim bình thường khi hít thở sâu .3 Biến thiên nhịp tim bất thường khi hít thở sâu .4 Biến thiên nhịp tim bình thường khi thay đổi tư thế.5 Biến thiên nhịp tim bất thường khi thay đổi tư thế.

49 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.6 Biến thiên nhịp tim bình thường với test Valsalva .7 Biến thiên nhịp tim bất thường với test Valsalva .8 Test vận động thể lực đẳng trường .9 Sóng đáp ứng giao cảm da, điện cực ở lòng bàn tay và bàn chân .10 Không có sóng đáp ứng với test ghi đáp ứng giao cảm da .11 Sơ đồ quy trình thực hiện nghiên cứu .1 Lưu đồ thu nhận mẫu. 58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Sự phân bố về giới mắc bệnh của nhóm Parkinson và MSA .2 Tuổi tại thời điểm nghiên cứu của nhóm Parkinson .3 Tuổi tại thời điểm nghiên cứu của nhóm MSA .4 Phân bố kiểu tổn thương thần kinh tự chủ trên bệnh Parkinson .