Luận án tiến sĩ cú phân từ định ngữ trạng ngữ tiếng anh và các kết cấu tương đươ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ THÀNH CHUNG CÚ PHÂN TỪ ĐỊNH NGỮ, TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH VÀ CÁC KẾT CẤU TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 62. 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGÔN NGỮ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Đoàn Thiện Thuật 2. Nguyễn Hồng Cổn HÀ NỘI - 2007 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ ……………………………………………………………….

1 Lời cam đoan ………………………………………………………………. 4 Danh mục các chữ viết tắt …………………………………………………. 7 Danh mục các bảng …………………………………………………………. 8 MỞ ĐẦU …………………………………………………………………… 9 Chương 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.

Khái niệm và tình hình nghiên cứu CPTĐN và CPTTN tiếng Anh …. Khái niệm CPTĐN và CPTTN ……………………………………. Tình hình nghiên cứu CPTĐN và CPTTN tiếng Anh………………. Các kết cấu tương đương trong tiếng Việt …………………………….

Khái niệm NĐTĐN và NĐTTN …………………………………… 23 1. Tình hình nghiên cứu NĐTĐN và NĐTTN …………………………. Quan điểm của ngữ pháp truyền thống về cú pháp và cú phân từ …… 31 1. Nguyên lý nỗ lực ít nhất và Nguyên lý tiết kiệm …………………….

Quan điểm ngữ pháp ngữ nghĩa của Wallace Chafe về cú pháp ……. Quan điểm ngữ pháp chức năng của Halliday về cú pháp …………… 45 1. Khái niệm về cận cảnh-hậu cảnh ……………………………………. Quan điểm của Givón về mạch lạc liên cú ………………………… 51 1.

Quan điểm ngữ dụng học về quy chiếu của G. Mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của House ……………………57 1. 60 Chương 2: CÚ PHÂN TỪ ĐỊNH NGỮ TIẾNG ANH VÀ NGỮ ĐỘNG TỪ ĐỊNH NGỮ TIẾNG VIỆT 2. Cú phân từ định ngữ tiếng Anh ……………………………………… 62 2.

Khái niệm, vị trí và cấu tạo …………………………………………. Cú phân từ định ngữ và cú quan hệ …………………………………. Phân loại cú phân từ định ngữ ………………………………………. Đặc điểm kết học …………………………………………………….

Đặc điểm cấu trúc của CPTĐN …………………………………. Khả năng kết hợp của CPTĐN với danh từ trung tâm …………… 67 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khả năng rút gọn của CQH thành CPTĐN ……………………… 70 2. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng …………………………………….

Đặc điểm ngữ nghĩa của động từ trung tâm………………………… 81 2. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng của danh từ trung tâm …………. Đặc điểm ngữ nghĩa liên cú ………………………………………. Cú phân từ định ngữ trong các loại văn phong khác nhau ……….

Ngữ động từ định ngữ trong tiếng Việt ……………………………… 91 2. Khái niệm và tiêu chí nhận diện ……………………………………. Đặc điểm kết học ……………………………………………………. Đặc điểm cấu trúc của NĐTĐN …………………………………….

Khả năng kết hợp giữa danh từ và NĐTĐN ………………………. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng ……………………………………. Đặc điểm ngữ nghĩa của động từ trung tâm ………………………. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng của danh từ trung tâm………… 103 2.

Đặc điểm ngữ nghĩa liên cú………………………………………… 112 2. Tần số sử dụng trong các văn phong khác nhau……………………. Tiểu kết ………………………………………………………………… 113 Chương 3: CÚ PHÂN TỪ TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH VÀ NGỮ ĐỘNG TỪ TRẠNG NGỮ TIẾNG VIỆT 3. Cú phân từ trạng ngữ tiếng Anh ……………………………………….

Khái niệm và tiêu chí nhận diện ……………………………………. Phân loại CPTTN ……………………………………………………. Đặc điểm kết học ……………………………………………………. Đặc điểm cấu trúc của CPTTN …………………………………….

Vị trí của CPTTN…………………………………………………… 125 3. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng ……………………………………. Mối liên kết ngữ nghĩa với cú chính ………………………………. Mối quan hệ lôgic-ngữ nghĩa với cú chính ………………………… 140 3.

Mạch lạc quy chiếu và mạch lạc thời thể …………………………. Cú phân từ trạng ngữ trong các loại ngôn bản khác nhau ………. Xu hướng sử dụng CPTTN trong văn học Anh, Mỹ ………………. NĐTTN tiếng Việt (Đối chiếu với CPTTN) ………………………….

Khái niệm và tiêu chí nhận diện ……………………………………. Phân loại NĐTTN ……………………………………………………. Đặc điểm kết học ……………………………………………………. 162 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Đặc điểm cấu trúc của NĐTTN ……………………………………. Vị trí của NĐTTN …………………………………………………. Đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng ……………………………………. Mối liên kết ngữ nghĩa với cú chính ……………………………….

Mối quan hệ lôgic-ngữ nghĩa ………………………………………. Mạch lạc quy chiếu và mạch lạc thời thể …………………………. NĐTTN và trong các loại văn phong khác nhau ………………… 176 3. Tiểu kết ………………………………………………………………… 179 Chương 4: CÁCH DỊCH CÚ PHÂN TỪ TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT 4.

Một số nhận xét về cách dịch CPT trong các tác phẩm văn học ………. Các cách dịch CPTĐN …………………………………………………. Cách dịch CPTĐN không hạn định …………………………………. Cách dịch CPTĐN chủ động hạn định …………………………….

Các cách dịch CPTĐN bị động hạn định ……………………………. Các cách dịch CPTTN ………………………………………………. CPTTN đứng trước cú chính ………………………………………. CPTTN bị động …………………………………………………….

CPTTN chủ động diễn tiến ………………………………………… 200 4. CPTTN chủ động hoàn thành ……………………………………. CPTTN đứng sau cú chính ……………………………………………205 4. Cách dịch các động từ có liên quan đến bộ phận cơ thể …………….

Cách dịch CPTTN trong các câu dẫn hội thoại ……………………. Tiểu kết ………………………………………………………………… 216 KẾT LUẬN ……………………………………………………………… 219 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ……………….224 TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………. 225 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CPTĐN cú phân từ định ngữ CPTTN cú phân từ trạng ngữ CQH cú quan hệ NĐT ngữ động từ NĐTĐN ngữ động từ định ngữ NĐTTN ngữ động từ trạng ngữ 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ Trang Bảng 1.1: Các mối tương quan giữa thời-thể-tình thái và tiền cảnh/ hậu cảnh của ngôn bản……………………………………………… 50 Bảng 2.1: CQH bị động hạn định rút gọn thành CPTĐN bị động hạn định.2: CPTĐN trong tác phẩm văn học thuộc các giai đoạn khác nhau.3: CPTĐN trong các văn phong khác nhau………………………… 91 Bảng 2.4: NĐTĐN trong các tác phẩm văn học …………………………… 113 Bảng 2.5: NĐTĐN trong các văn phong khác nhau………………………. 113 Sơ đồ 1: Mối tương quan giữa CQH, CPT tiếng Anh và NĐT tiếng Việt …….1: Cú trạng ngữ rút gọn thành CPTTN…………………………….2: Những dấu hiệu chính của các cú tăng cường phụ thuộc……….3: Phân bố CPTTN trong các loại ngôn bản khác nhau………….4: CPTTN trong các tác phẩm văn học Anh, Mỹ ………………….5: Phân bố các loại CPTTN trong các tác phẩm văn học Anh, Mỹ .6: Thống kê NĐTTN trong các tác phẩm văn học ………………….7: NĐTTN trong các văn phong khác nhau ……………………….8: So sánh tần số xuất hiện của NĐTTN và CPTTN ……………….9: NĐTTN trong các tác phẩm văn học Việt Nam ………………… 178 Bảng 3.10: Các mối liên kết ngữ nghĩa…………………………………….

181 Sơ đồ 2: Các cách dịch CPTĐN và CPTTN sang tiếng Việt ………………. 218 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu Trong tiếng Anh, cú phân từ (CPT) là một kết cấu có động từ ở dạng phân từ làm trung tâm, thường được dùng làm thành tố phụ của một câu phức. Với tư cách là thành tố phụ, CPT thường có các chức năng ngữ pháp khác nhau như làm chủ ngữ, bổ ngữ, định ngữ cho một danh từ trung tâm hay làm trạng ngữ cho động từ vị ngữ của câu chính.

Mặc dù được dùng khá phổ biến trong tiếng Anh (trong các bài viết có phong cách trang trọng, mang tính học thuật, hoặc trong các tác phẩm văn học), nhưng cho đến nay các CPT vẫn chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống, đặc biệt là từ góc độ lý thuyết. Qua tham khảo các tài liệu nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy loại cú này chủ yếu được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu ngữ pháp tiếng Anh nói chung hoặc các sách dạy tiếng Anh cho người nước ngoài như “A Comprehensive Grammar of the English Language” của R. Quirk và một số tác giả khác, “Advanced Grammar in Use” của Martin Hewings, “Longman English Grammar” của L. Alexander, “Practical English Usage” của Michael Swan v.

Trong những công trình này, theo quan sát của chúng tôi, chưa có sự thống nhất về định nghĩa và thuật ngữ đối với CPT. Hơn nữa, các tác giả cũng chỉ mô tả khái quát CPT ở một số khía cạnh nhất định như cấu trúc, ngữ nghĩa chức năng hay cách sử dụng (chẳng hạn, trường hợp nào chúng xuất hiện và trường hợp nào thì không thể sử dụng) theo quan điểm của ngữ pháp truyền thống hay ngữ pháp cấu trúc mà không xem xét chúng một cách toàn diện và có hệ thống từ góc độ của các lý thuyết ngữ pháp học hiện đại, đặc biệt là ngữ pháp ngữ nghĩa - chức năng. Nói một cách khác, cho đến nay, có rất ít các công trình đi sâu nghiên cứu một cách đầy đủ CPT tiếng Anh trên cả ba phương diện kết học, nghĩa học và dụng học. Tiếng Việt mặc dù không có loại CPT như tiếng Anh nhưng cũng có những kết cấu có động từ làm trung tâm với chức năng ngữ pháp tương tự.

Chẳng hạn, đó 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com là những kết cấu tương đương với cú phân từ định ngữ mà Nguyễn Minh Thuyết và Nguyễn Văn Hiệp gọi là vị từ làm định ngữ, hoặc những kết cấu tương đương với cú phân từ trạng ngữ được gọi là vị ngữ thứ yếu hay vị ngữ phụ. Tuy nhiên, cũng như CPT trong tiếng Anh, các kết cấu tương tự trong tiếng Việt cũng chỉ mới được đề cập một cách sơ lược trong các sách ngữ pháp tiếng Việt và các nhà Việt ngữ học cũng có những quan điểm khác nhau về loại kết cấu này. Những điểm luận sơ bộ trên đây cho thấy việc tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về CPT tiếng Anh và các kết cấu tương đương trong tiếng Việt là hết sức cần thiết. Ngoài ý nghĩa lý thuyết là góp phần làm sáng rõ thêm đặc điểm của loại kết cấu này trên tất cả các bình diện kết học, nghĩa học và dụng học, kết quả nghiên cứu của đề tài còn có đóng góp hữu ích cho các hoạt động thực tiễn liên quan đến việc giảng dạy và dịch thuật tiếng Anh và tiếng Việt như những ngoại ngữ, trong đó việc nghiên cứu CPT tiếng Anh và các kết cấu tương đương tiếng Việt là một bộ phận không thể thiếu.

Thực tế giảng dạy tiếng Anh như một ngoại ngữ trong nhiều năm cũng như thực tế dịch thuật và giảng dạy môn thực hành dịch trong trường đại học cho thấy nguời học và người dịch gặp không ít khó khăn khi xử lý các văn bản có sử dụng CPT. Việc hiểu chính xác nghĩa của các CPT tiếng Anh trong các trường hợp cụ thể đã khó, nhưng chuyển tải các kết cấu này sang tiếng Việt như thế nào cho hiệu quả còn khó hơn nhiều. Người học tiếng Anh như một ngoại ngữ thường hay lúng túng khi gặp các cấu trúc này, đặc biệt là khi họ cố gắng dịch CPT sang tiếng Việt. Ví dụ: trong câu “.

any further attempts to prevent voices of concern from making themselves heard by negotiators” người học do nhiều lý do có thể dịch cú phân từ định ngữ „heard by negotiators‟ thành „được nghe bởi các nhà thương thuyết‟, một hình thức dịch khó có thể được chấp nhận trong tiếng Việt. Việc tìm ra một phương án dịch tối ưu là không đơn giản.