Luận án: Các yếu tố ảnh hưởng kết quả xuất khẩu rau quả của doanh nghiệp Việt Nam - Phạm Ngọc Ý

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM NGỌC Ý CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ XUẤT KHẨU RAU QUẢ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM NGỌC Ý CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ XUẤT KHẨU RAU QUẢ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại Mã số chuyên ngành: 9340121 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS LÊ TẤN BỬU Tp.

Hồ Chí Minh – Năm 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu rau quả của doanh nghiệp Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lê Tấn Bửu. Các thông tin và số liệu được sử dụng trong luận án hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về khía cạnh đạo đức và tính pháp lý trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Phạm Ngọc Ý i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

i DANH MỤC CÁC BẢNG. ii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. v Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI .1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Nhận dạng vấn đề nghiên cứu .3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu .6 Ý nghĩa nghiên cứu .7 Kết cấu luận án. 18 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Lý thuyết nền tảng của kết quả xuất khẩu .1 Lý thuyết quốc tế hóa .2 Lý thuyết dựa trên nguồn lực .3 Lý thuyết thể chế .4 Lý thuyết ngẫu nhiên .2 Các khái niệm nghiên cứu .1 Kết quả xuất khẩu .2 Chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi .3 Các yếu tố nội bộ doanh nghiệp .1 Kinh nghiệm quốc tế .2 Cam kết xuất khẩu .3 Đặc điểm sản phẩm .4 Năng lực công nghệ .4 Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp .1 Sự khác biệt môi trường .2 Cường độ cạnh tranh.3 Rào cản xuất khẩu – Rào cản kỹ thuật thương mại.3 Các giả thuyết nghiên cứu.1 Chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi có ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu.2 Kinh nghiệm quốc tế ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.3 Cam kết xuất khẩu ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.4 Đặc điểm sản phẩm ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.5 Năng lực công nghệ ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.6 Sự khác biệt môi trường ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.7 Cường độ cạnh tranh ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.8 Rào cản kỹ thuật thương mại ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu và chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.9 Vai trò của biến trung gian.10 Vai trò của biến điều tiết.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất.5 Tóm tắt chương 2.76 Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Quy trình nghiên cứu.2 Nội dung nghiên cứu định tính.1 Thiết kế nghiên cứu định tính.2 Kết quả nghiên cứu định tính.3 Phương pháp nghiên cứu định lượng.1 Phương pháp chọn mẫu.2 Phương pháp thu thập dữ liệu .3 Phương pháp phân tích PLS - SEM .4 Phương pháp phân tích số liệu .4 Đánh giá sơ bộ thang đo .1 Thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ .2 Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ .5 Tóm tắt chương 3.

102 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu chính thức .2 Đánh giá mô hình đo lường .1 Đánh giá thang đo dạng nguyên nhân .2 Đánh giá thang đo dạng kết quả .3 Đánh giá mô hình cấu trúc PLS-SEM .1 Đánh giá các vấn đề về cộng tuyến của mô hình cấu trúc .2 Đánh giá hệ số xác định có điều chỉnh (R2) .3 Đánh giá hệ số tác động (f2) .4 Đánh giá mức ý nghĩa và sự liên quan của các mối quan hệ trong mô hình cấu trúc .5 Dự đoán mức độ dự báo phù hợp Q2 và q2 .6 Kiểm định giả thuyết .7 Kiểm định trung gian .4 Phân tích cấu trúc đa nhóm .1 Thiết kế kiểm định mô hình đa nhóm .2 Kiểm định sự khác biệt theo số năm kinh nghiệm xuất khẩu .3 Kiểm định sự khác biệt thị trường xuất khẩu .5 Thảo luận kết quả nghiên cứu .1 Các yếu tố nội bộ doanh nghiệp .2 Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp .3 Vai trò trung gian của chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi .4 Vai trò phân tích đa nhóm .5 So sánh với quan điểm của lý thuyết nền .6 Tóm tắt chương 4.140 Chương 5: KẾT LUẬN, Ý NGHĨA VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ.1 Mức độ đạt được mục tiêu nghiên cứu của luận án.2 Kết quả nghiên cứu.1 Mô hình đo lường.2 Mô hình lý thuyết.3 Đóng góp mới của nghiên cứu.1 Phát hiện mối quan hệ mới.2 Bổ sung điều chỉnh biến quan sát mới từ biến cũ.3 Phát hiện biến trung gian.4 Phát hiện biến điều tiết.5 Nghiên cứu trong bối cảnh mới.2 Hàm ý quản trị.1 Chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.2 Các yếu tố nội bộ doanh nghiệp.3 Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp.4 Một số kiến nghị khác.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo.155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.157 TÀI LIỆU THAM KHẢO.56 i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASEAN Association of Southeast Các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations CTCP Join stock company Công ty cổ phần CPTPP Comprehensive and Hiệp định Đối tác Toàn diện và Progressive Agreement for Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Trans-Pacific Partnership DNTN Private enterprise Doanh nghiệp tư nhân EMS Adaption of Export marketing Chiến lược marketing xuất khẩu strategy thích nghi EFA Exploratary factor analysis Phân tích nhân tố khám phá EU European Union Liên minh Châu Âu FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do KMO Kaiser-Meyer-Olkin measure Kiểm định KMO of sampling adequacy LTCT Competitive advantage Lợi thế cạnh tranh TNHH Limited liability company Trách nhiệm hữu hạn TBT Technical Barriers to Trade Rào cản kỹ thuật thương mại TTTN Domestic market Thị trường trong nước TTXK Export market Thị trường xuất khẩu XKRQ Exporting fruits and Xuất khẩu rau quả vegetables VSATTP Food Hygiene and Safety Vệ sinh an toàn thực phẩm ii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Thống kê các phương pháp đo lường kết quả xuất khẩu.2: Tóm tắt các giả thuyết nghiên cứu.1: Tiến độ thực hiện đề tài nghiên cứu.2 Thống kê kết quả định tính giai đoạn 1.3 Kết quả hiệu chỉnh thang đo nghiên cứu định tính giai đoạn 2.4: Thang đo chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi.5: Thang đo kinh nghiệm quốc tế.6: Thang đo cam kết xuất khẩu.7: Thang đo đặc điểm sản phẩm.8: Thang đo năng lực công nghệ.9: Thang đo sự khác biệt môi trường.10: Thang đo cường độ cạnh tranh.11: Thang đo rào cản kỹ thuật thương mại.12: Thang đo kết quả xuất khẩu.13: Thống kê các phương pháp thu thập dữ liệu.14 Quy trình phân tích dữ liệu trong nghiên cứu định lượng sơ bộ.15: Đặc điểm mẫu nghiên cứu sơ bộ.16: Kết quả phân tích độ tin cậy của các thang đo sơ bộ.1: Đặc điểm mẫu nghiên cứu chính thức.2 Kết quả phân tích trọng số ngoài thang đo nguyên nhân.3: Kết quả đánh giá độ tin cậy và giá trị hội tụ.4: Kiểm định giá trị phân biệt (Fornell – Larcker).5: Giá trị HTMT.6: Kết quả chỉ số VIF các biến dự báo của mô hình.7: Đánh giá mức độ phù hợp mô hình.8: Kết quả ước lượng mô hình cấu trúc.9: Ước lượng hệ số đường dẫn và khoảng tin cậy.10: Kết quả mức độ dự báo phù hợp.11: Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu.12: Tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng tác động.13: Kiểm định hoán vị MICOM bước 2 số năm kinh nghiệm xuất khẩu .14: Kết quả MICOM bước 3 số năm kinh nghiệm xuất khẩu.15: Kết quả đa nhóm kiểm định hoán vị số năm kinh nghiệm xuất khẩu .16: Kết quả đa nhóm PLS-MGA số năm kinh nghiệm xuất khẩu.17: Kiểm định hoán vị thủ tục MICOM bước 2 thị trường xuất khẩu.18: Kết quả MICOM bước 3 thị trường xuất khẩu.19: Kết quả phân tích đa nhóm kiểm định hoán vị thị trường xuất khẩu .20: Kết quả phân tích đa nhóm PLS-MGA theo thị trường xuất khẩu.1: Tổng hợp phát hiện mối quan hệ mới từ kết quả nghiên cứu luận án.145 iv DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1 Khung nghiên cứu lý thuyết kết quả xuất khẩu.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất.1 Quy trình nghiên cứu chung.1: Kết quả phân tích phần dư của thang đo nguyên nhân.2: Mô hình đo lường chính thức.108 v TÓM TẮT Mục tiêu: Theo lý luận và thực tiễn nghiên cứu về kết quả xuất khẩu, kết quả xuất khẩu bị ảnh hưởng bởi các yếu tố nội bộ và môi trường bên ngoài doanh nghiệp. Các yếu tố nội bộ bao gồm kinh nghiệm quốc tế, cam kết xuất khẩu, đặc điểm sản phẩm, năng lực công nghệ và các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài như sự khác biệt môi trường, cường độ cạnh tranh và rào cản kỹ thuật thương mại. Chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi làm trung gian mối quan hệ giữa các yếu tố nội bộ lẫn môi trường bên ngoài và kết quả xuất khẩu của doanh nghiệp. Phương pháp nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập từ 339 doanh nghiệp xuất khẩu rau quả Việt Nam.

Luận án đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp nghiên cứu định lượng. Phương pháp nghiên cứu định tính (thảo luận tay đôi chuyên gia) khám phá yếu tố mới và điều chỉnh/bổ sung thang đo của các khái niệm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng phương pháp phân tích PLS-SEM để ước lượng đồng thời cả hai mô hình đo lường và cấu trúc đề xuất và dùng để kiểm tra các giả thuyết. Kết quả: Năng lực công nghệ và rào cản kỹ thuật thương mại là các phát hiện mới của luận án.

Luận án đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ vai trò trung gian của chiến lược marketing xuất khẩu thích nghi, vừa đóng vai trò là biến trung gian bổ sung và trung gian cạnh tranh trong mô hình nghiên cứu kết quả xuất khẩu doanh nghiệp rau quả Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng hai biến điều tiết là số năm kinh nghiệm xuất khẩu và thị trường xuất khẩu chính khi phân tích đa nhóm, nhận được kết quả rất thú vị, có sự khác biệt trong mối quan hệ giữa các khái niệm nghiên cứu.