Luận án tiến sĩ bồi dưỡng năng lực khai thác chương trình giáo dục môn toán cho

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ĐẶNG CÔNG VĨNH BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC KHAI THÁC CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MÔN TOÁN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÁI NGUYÊN - 2021 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ĐẶNG CÔNG VĨNH BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC KHAI THÁC CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MÔN TOÁN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Chí Thành 2.TS Nguyễn Danh Nam THÁI NGUYÊN - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc các tác giả khác công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Thái Nguyên, tháng 8 năm 2021 Tác giả Đặng Công Vĩnh i LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Chí Thành và PGS.TS Nguyễn Danh Nam, những ngƣời thầy đã tận tình chỉ bảo, hết lòng hƣớng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo, Ban Chủ nhiệm Khoa Toán, Quý Thầy/Cô Bộ môn Lý luận và phƣơng pháp dạy học Toán Trƣờng Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên đã hỗ trợ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình thực hiện luận án.

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trƣờng THPT Thái Phiên đã luôn động viên, cổ vũ và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Quý Thầy/Cô và học sinh các trƣờng THPT Thái Phiên - Đà Nẵng, Xuân Giang - Hà Nội, Lê Hồng Phong - Đồng Nai đã nhiệt tình tham gia thực nghiệm sƣ phạm, góp phần làm nên thành công của luận án. Cuối cùng, tác giả xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã luôn chia sẻ, động viên, giúp đỡ để tác giả hoàn thành luận án. Do điều kiện chủ quan và khách quan, bản luận án không tránh khỏi thiếu sót.

Tác giả rất mong nhận đƣợc ý kiến phản hồi để tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lƣợng vấn đề nghiên cứu. Thái Nguyên, tháng 8 năm 2021 Tác giả Đặng Công Vĩnh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC BẢNG. v DANH MỤC CÁC HÌNH.

vi MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Những luận điểm bảo vệ. Cấu trúc chi tiết của Luận án. 5 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.

Các khái niệm cơ bản. Chƣơng trình. Chƣơng trình giáo dục phổ thông môn Toán. Tổng quan về chƣơng trình giáo dục phổ thông môn Toán.

Mục tiêu, yêu cầu cần đạt của môn Toán. Kế hoạch giáo dục môn Toán. Kế hoạch dạy học chủ đề, kế hoạch bài dạy môn Toán: (Tham khảo phần phụ lục). Phân biệt giáo án truyền thống (Tập trung vào GV) và kế hoạch bài dạy (tập trung vào HS) trong phƣơng pháp dạy học tích cực (Tham khảo phần PL).

Một số kế hoạch bài dạy môn Toán minh họa. Khai thác chƣơng trình. Khái niệm Khai thác chƣơng trình giáo dục môn Toán THPT. Chủ thể của hoạt động KTCT.

Các cách tiếp cận trong phát triển chƣơng trình. Một số mô hình phát triển chƣơng trình. Quy trình phát triển chƣơng trình nhà trƣờng. Đề xuất quy trình khai thác chƣơng trình giáo dục môn Toán cho GV THPT theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh.

Năng lực khai thác CTGD môn Toán của giáo viên THPT. Khái niệm năng lực khai thác CTGD môn Toán của giáo viên THPT. Các thành tố của năng lực khai thác CTGD môn Toán của GV THPT. Thực trạng khai thác CTGD môn Toán và năng lực khai thác CTGD môn Toán của GV THPT.

Tổ chức khảo sát thực tiễn. Thực trạng khai thác CTGD môn Toán của giáo viên ở trƣờng THPT. 55 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 65 Chƣơng 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC KHAI THÁC CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MÔN TOÁN CHO GV THPT.

Định hƣớng xây dựng các biện pháp. Một số biện pháp bồi dƣỡng năng lực khai thác CTGD môn Toán cho giáo viên THPT. Biện pháp 1: Bồi dƣỡng giáo viên kiến thức về khai thác CTGD môn Toán và năng lực khai thác CTGD môn Toán của giáo viên THPT. Biện pháp 2: Tổ chức cho GV Toán THPT thực hành thiết kế chủ đề dạy học, kế hoạch bài dạy theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh.

Biện pháp 3: Hƣớng dẫn GV tổ chức dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh. Biện pháp 4: Tổ chức cho GV kiểm tra kết quả học tập học sinh, đánh giá để điều chỉnh, hoàn thiện các chủ đề dạy học, kế hoạch bài dạy. 113 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 121 iv Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.

Mục đích, nhiệm vụ. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm. Tổ chức thực nghiệm.

Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm. Thời gian thực nghiệm sƣ phạm. Quy trình thực nghiệm sƣ phạm.

Phƣơng pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm. Kế hoạch bài dạy thực nghiệm sƣ phạm. Lần 1 dạy TNSP. Lần 2 dạy TNSP.

Kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm đợt 1. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm đợt 2. Khảo sát tác động của các giải pháp đến năng lực khai thác CTGD môn Toán của GV THPT.

139 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 146 KẾT LUẬN CỦA LUẬN ÁN. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN LUẬN ÁN. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

149 PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BP Biện pháp BD Bồi dƣỡng CĐDH Chủ đề dạy học CT Chƣơng trình CTGD Chƣơng trình giáo dục CTNT Chƣơng trình nhà trƣờng DH Dạy học ĐC Đối chứng GD Giáo dục GV Giáo viên HĐ Hoạt động HS Học sinh HTDH Hình thức dạy học YCCĐ Yêu cầu chủ đề KHGD Kế hoạch giáo dục KHDH Kế hoạch dạy học KTCT Khai thác chƣơng trình LA Luận án LLDH Lý luận dạy học NL Năng lực NLHS Năng lực học sinh KHBD Kế hoạch bài dạy ND Nội dung NL Năng lực NXB Nhà xuất bản PTCT Phát triển chƣơng trình PPDH Phƣơng pháp dạy học KTDH Kỹ thuật dạy học SGK Sách giáo khoa SGV Sách giáo viên THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sƣ phạm TK Thiết kế VĐ Vấn đề iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. So sánh chƣơng trình dựa theo nội dung với chƣơng trình dựa theo năng lực ngƣời học. Cấu trúc năng lực khai thác CTGD môn Toán của GV THPT. Thực trạng nhận thức về sự cần thiết của vấn đề khai thác CTGD môn Toán.

Thực trạng mức độ hiểu biết của GV về khai thác CTGD môn Toán ở trƣờng THPT. Thực trạng việc tìm hiểu chƣơng trình giáo dục, kế hoạch dạy học tổ chuyên môn và sách giáo khoa môn Toán ở trƣờng THPT. Thực trạng việc thực hiện xác định mục tiêu bài học, năng lực học sinh cần đạt đƣợc. Thực trạng việc thực hiện thiết kế chủ đề dạy học, kế hoạch bài dạy môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh.

Thực trạng thực hiện việc triển khai thực nghiệm dạy học với chủ đề dạy học, kế hoạch bài dạy mới. Thực trạng thực hiện việc tổ chức đánh giá và điều chỉnh kế hoạch bài dạy. Đánh giá về mức độ cần thiết NL khai thác CTGD môn Toán của GV Toán trƣờng THPT. Đánh giá về mức độ đạt đƣợc của năng lực khai thác CTGD môn Toán của GV Toán trƣờng THPT.

Bảng phân bố tần số kết quả HS trƣớc khi tiến hành TNSP. Bảng phân bố tần số kết quả đánh giá bài số 1 (TN sƣ phạm vòng 1). Bảng phân bố tần số kết quả đánh giá bài số 2 (TN sƣ phạm vòng 2). Kết quả khảo sát trình độ đầu vào về kiến thức của GV trƣờng THPT.

Khảo sát trình độ đầu vào về NL khai thác CTGD môn Toán của GV trƣờng THPT. Bảng phân phối tần số F về số GV trƣờng THPT đạt điểm Xi sau TN. Bảng so sánh kết quả kiểm tra đầu vào và sau TN về kiến thức của GV trƣờng THPT. Kết quả về NL khai thác CTGD môn Toán của GV trƣờng THPT sau TN.

Kết quả so sánh về trình độ NL khai thác CTGD môn Toán của GV trƣờng THPT trƣớc và sau TN. 144 v DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Sơ đồ cấu trúc của NL theo các nguồn lực hợp thành. Mô hình xây dựng chƣơng trình học của Ralph Tyler (mở rộng). Mô hình xây dựng chƣơng trình của P.5: Quy trình phát triển chƣơng trình nhà trƣờng.

Đa giác tần số của nhóm TN và ĐC trƣờng THPT Thái Phiên. Đa giác tần số của nhóm TN và ĐC trƣờng THPT Lê Hồng Phong. Đa giác tần số của nhóm TN và ĐC trƣờng THPT Xuân Giang. Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 1 của lớp TN và ĐC trƣờng THPT Xuân Giang.

Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng THPT Xuân Giang Sau bài kiểm tra số 1. Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 1 của lớp TN và ĐC trƣờng THPT Lê Hồng Phong. Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng THPT Lê Hồng Phong Sau bài kiểm tra số 1. Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 1 trƣờng THPT Thái Phiên.

Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng THPT Thái Phiên Sau bài kiểm tra số 1. Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 2 trƣờng Xuân Giang (vòng 2). Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng Xuân Giang (vòng 2). Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 2 trƣờng Thái Phiên (vòng 2).

Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng Thái Phiên (vòng 2). Biểu đồ so sánh kết quả đánh giá bài kiểm tra số 2 trƣờng Lê Hồng Phong (vòng 2). Đa giác tần số của lớp TN và ĐC trƣờng Lê Hồng Phong (vòng 2).