Luận án tiến sĩ bảo đảm lực lượng lao động cho các khu công nghiệp tỉnh bắc ninh

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n --------

-------- §ç TUÊN S¥N B¶O §¶M LùC L¦îNG LAO §éNG CHO C¸C KHU C¤NG NGHIÖP TØNH B¾C NINH §ÕN N¡M 2025 Chuyªn ngµnh: kinh tÕ ph¸t triÓn M· sè: 62310105 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS. PHẠM NGỌC LINH Hµ Néi - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng sự nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Luận án Đỗ Tuấn Sơn MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC VÀ TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ DANH MỤC CÁC HỘP PHẦN MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án. 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ BẢO ĐẢM LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG CHO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Khoảng trống nghiên cứu. 18 Kết luận Chương 1. 20 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG CHO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP.

Khu công nghiệp và LLLĐ trong khu công nghiệp. Khu công nghiệp. Lực lượng lao động trong KCN. Bảo đảm lực lượng lao động cho các khu công nghiệp.

Khái niệm và nội hàm bảo đảm LLLĐ trong KCN. Các tiêu chí đánh giá bảo đảm LLLĐ cho các KCN. Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo đảm LLLĐ cho các KCN. 52 Kết luận Chương 2.

63 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG CHO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC NINH. Phát triển các KCN ở tỉnh Bắc Ninh. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Bắc Ninh. Quá trình phát triển các KCN và vai trò các KCN tỉnh Bắc Ninh.

Kết quả bảo đảm LLLĐ các khu công nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh. Bảo đảm số lượng LLLĐ các KCN tỉnh Bắc Ninh. Bảo đảm chất lượng LLLĐ các KCN tỉnh Bắc Ninh. Bảo đảm tiến độ cung cấp LLLĐ cho các KCN tỉnh Bắc Ninh.

Đánh giá việc bảo đảm LLLĐ cho các KCN ở tỉnh Bắc Ninh. Đánh giá việc bảo đảm số lượng LLLĐ cho các KCN. Đánh giá bảo đảm chất lượng LLLĐ cho các KCN. Đánh giá bảo đảm tiến độ cung cấp LLLĐ cho các KCN.

92 Kết luận Chương 3. 97 CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG CHO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC NINH. Bối cảnh kinh tế - xã hội có lien quan đến bảo đảm lực lượng lao động KCN tỉnh Bắc Ninh .1 Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh trong nước.

Bối cảnh tỉnh Bắc Ninh. Quan điểm, định hướng về bảo đảm LLLĐ cho các KCN. Dự báo lực lượng lao động. Dự báo cung lao động.

Dự báo nhu cầu lao động của các KCN đến năm 2025. Nhóm giải pháp từ phía nhà nước. Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp. 126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

128 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 137 DANH MỤC VÀ TỪ VIẾT TẮT FDI: Foreign Direct Investment ILO: International Labour Organization JICA: Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản KCN: Khu công nghiệp KCX: Khu chế xuất LLLĐ: Lực lượng lao động NNL: Nguồn nhân lực R&D: Research & Development STEP: Skills Toward Employment and Productivity TVET: Giáo dục và Đào tạo nghề UN: United Nations UNIDO: United Nations Industrial Development Organization DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Giải thích tên biến phụ thuộc và độc lập .1: Tổng sản phẩm theo giá hiện hành giai đoạn 2006-2015 .2: Cơ cấu tổng sản phẩm qua các năm .3: Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi qua các năm.4: Dân số từ 15 tuổi trở lên phân theo trình độ qua các năm .5: Kết quả ước lượng vai trò của LLLĐ đến tăng trưởng giá trị gia tăng. Cơ cấu LLLĐ theo giới tính trong các KCN.

Dự báo cung LLLĐ đến năm 2025. Kết quả ước lượng mô hình cầu lao động theo kỹ năng. Nhu cầu lao động trong KCN đến năm 2025. 111 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Các yếu tố cấu thành LLLĐ trong KCN .2: Các dạng cơ cấu lực lượng lao động KCN.3: Cấu trúc nguồn nhân lực công nghiệp .4: Ba khía cạnh của kỹ năng trong khảo sát STEP .5: Các yếu tố cấu thành chất lượng lao động .6: Khung nghiên cứu của Luận án .2: Tốc độ tăng trưởng kinh tế qua các năm .3: Cơ cấu tổng sản phẩm qua các năm .4: Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi .5: Cơ cấu LLLĐ theo trình độ .6: Diện tích đất có thể cho thuê của các KCN tỉnh Bắc Ninh .7: Diện tích đã cho thuê của các KCN .8: Quy mô, cơ cấu vốn đầu tư vào các KCN giai đoạn 2006-2015 .9: Số lượng dự án đầu tư giai đoạn 2006-2015 .10: Giá trị xuất khẩu giai đoạn 2006-2015.11: Quy mô LLLĐ trong KCN giai đoạn 2006-2015.

So sánh LLLĐ trong KCN với LLLĐ khu vực CN và DV và LLLĐ của cả tỉnh .13: Cơ cấu LLLĐ theo giới tính .14: Cơ cấu LLLĐ theo nhóm tuổi trong KCN so với lao động đang làm việc và dân số từ 15 tuổi trở lên .15: Cơ cấu LLLĐ theo nguồn cung trong các KCN .16: Cơ cấu LLLĐ theo trình độ trong KCN. 87 DANH MỤC CÁC HỘP Hộp 3. Đặc điểm LLLĐ của các doanh nghiệp KCN. Đặc điểm sử dụng lao động của doanh nghiệp trong KCN.

Thời gian doanh nghiệp tuyển lao động. 93 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cho đến nay, trên thế giới khu công nghiệp đã có lịch sử phát triển trên một trăm năm, với nhiều thế hệ phát triển, từ các quốc gia đầu tiên như Italia, Anh, Mỹ… cho đến các nước có nền kinh tế mới nổi như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và các quốc gia đang phát triển. Mô hình KCN đã tạo ra cơ hội phát triển mạnh mẽ công nghiệp, trở thành động lực phát triển kinh tế.

Sự thành công của các nước đã chứng minh rằng, mỗi quốc gia với mô hình phát triển KCN phù hợp sẽ đẩy nhanh và rút ngắn quá trình thực hiện công nghiệp hóa. Tại Việt Nam, KCN được xây dựng và phát triển từ những năm 90 của thế kỷ trước. Các KCN đã tạo ra khu vực công nghiệp tập trung, là công cụ quan trọng thu hút các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI. KCN đã trở thành một bộ phận đặc biệt quan trọng cấu thành của nền kinh tế, tạo ra diện mạo mới đối với quá trình phát triển công nghiệp, lan tỏa mạnh mẽ và góp phần quan trọng trong chuyển đổi kinh tế một cách toàn diện và sâu sắc, giúp Việt Nam đã đạt được thành tựu to lớn: từ một nước nghèo kém phát triển, Việt Nam đã trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình và nền kinh tế thị trường năng động, hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng với thế giới với tăng trưởng kinh tế nhanh, ổn định và toàn diện.

Đối với Bắc Ninh, sau hơn 17 năm hình thành và phát triển, các KCN đã mở ra một hướng phát triển mới, trở thành động lực chủ yếu của quá trình phát triển, tác động nhiều mặt đến kinh tế - xã hội, nhất là các địa bàn có KCN. KCN là một yếu tố quyết định tăng trưởng nhanh và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đưa Bắc Ninh từ địa phương kém phát triển, từ tỉnh thuần nông trở thành tỉnh phát triển với các chỉ tiêu kinh tế - xã hội đứng trong tốp đầu của cả nước (năm 2016, GRDP chiếm 2,8%, giá trị sản xuất công nghiệp chiếm 12,3%, giá trị xuất khẩu chiếm 13% tổng giá trị của cả nước). Theo quy hoạch, Bắc Ninh có 14 KCN, diện tích quy hoạch 4705 ha, diện tích đất cho thuê 3225,6ha. Trong đó có 9 KCN đang hoạt động, diện tích cho thuê đạt 1385ha, thu hút 12,5 tỷ USD, tốc độ tăng diện tích thuê đất đạt 11,8%, vốn đầu tư đạt 29,7%, lao động đạt 38,1%.

Số lượng các dự án tăng nhanh, quy mô đầu tư và trình độ công nghệ ngày càng cao đã và đang đặt ra nhu cầu cao đối với các yếu tố đầu vào. Trong đó việc bảo đảm lực lượng lao động cho các KCN là vấn đề rất bức thiết, trong 10 năm qua, trung bình mỗi năm nhu cầu lao động KCN khoảng trên hai vạn lao động. 2 Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định “Thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội”. Trong những năm qua, Chính phủ đã có nhiều chính sách về lao động, trong đó có nhiều biện pháp đảm bảo lực lượng lao động cho phát triển các KCN.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tại các địa phương đang phát triển KCN, nhất là các địa phương có KCN có số lượng lớn các dự án đầu tư và công nghệ hiện đại, hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động cả về chất lượng và số lượng. Số lượng dự án đầu tư tăng nhanh dẫn đến gia tăng đột biến về nhu cầu lao động, cả lao động phổ thông và lao động chất lượng cao, trong khi cung lao động chưa đáp ứng được, dẫn đến mất cân đối giữa cung và cầu về lao động cho các KCN. Doanh nghiệp không chỉ mất nhiều thời gian để tuyển lao động mà còn mất nhiều thời gian để đào tạo lại lao động, thậm chí không tuyển được lao động cho nhiều vị trí công việc đòi hỏi có trình độ chuyên môn cao. Vấn đề trên ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đầu tư của doanh nghiệp, tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh, làm chậm quá trình phát triển công nghiệp của các địa phương, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương nói riêng và cả nước nói chung.

Là một trong những địa phương tiêu biểu về phát triển KCN (năm 2016, so với cả nước Bắc Ninh đứng thứ 5 về thu hút vốn FDI, đứng thứ 2 về quy mô giá trị sản xuất công nghiệp), Bắc Ninh hiện đang thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động.