Luận án tiến sĩ báo chí học phong cách chính luận báo chí của nhà báo hoàng tùng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TRẦN THỊ VÂN ANH PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO HOÀNG TÙNG Ngành: Báo chí học Mã số: 9320101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Hà Nội – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TRẦN THỊ VÂN ANH PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO HOÀNG TÙNG Ngành: Báo chí học Mã số: 9320101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Trƣơng Ngọc Nam 2. Trần Thị Thu Nga Hà Nội – Năm 2019 LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận đƣợc sự hƣớng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô giáo, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp. Với tấm lòng trân trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành đến Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Phát thanh Truyền hình, Khoa Báo chí Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Xin chân thành cảm ơn giáo viên hƣớng dẫn, PGS, TS. Trƣơng Ngọc Nam và TS. Trần Thị Thu Nga đã trực tiếp chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cuối cùng, xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày… tháng 6 năm 2019 Tác giả luận án Trần Thị Vân Anh i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ có tiêu đề: “Phong cách chính luận báo chí của nhà báo Hoàng Tùng” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu đƣợc sử dụng trong luận án có nguồn trích dẫn đầy đủ và trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Hà Nội, ngày … tháng 6 năm 2019 Tác giả luận án Trần Thị Vân Anh ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU…………………………………………………………………….

1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU …. 8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN BÁO CHÍ VÀ PHONG CÁCH CÁ NHÂN CỦA NHÀ BÁO VIẾT CHÍNH LUẬN………………………………………………………………. Các quan điểm tiếp cận, khái niệm về phong cách chính luận báo chí và phong cách cá nhân của nhà báo chính luận…………………………. Phong cách chính luận báo chí……………………………………….

Các quan điểm tiếp cận về phong cách cá nhân………………………. Khái niệm và đặc điểm phong cách cá nhân của nhà báo chính luận…. Các bình diện thể hiện của phong cách chính luận báo chí………. Thể hiện qua phƣơng diện nội dung tác phẩm…………….

Thể hiện qua phƣơng diện hình thức tác phẩm………. Những yếu tố tác động đến việc định hình phong cách cá nhân của nhà báo viết chính luận………………………………………………. Những yếu tố chủ quan……………………………………. Những yếu tố khách quan ………………………………….

59 CHƢƠNG 2: NHẬN DIỆN PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO HOÀNG TÙNG………………………………. Những yếu tố tác động đến quá trình hình thành phong cách chính luận báo chí của nhà báo Hoàng Tùng………………………………. Những yếu tố khách quan ……………………………………………… 63 iii 2. Những yếu tố chủ quan……………………………………………….

Phong cách chính luận của nhà báo Hoàng Tùng thể hiện qua phƣơng diện nội dung tác phẩm……………………………………………. Đề tài những anh hùng dân tộc…………………………………………. Đề tài những sự kiện lịch sử quan trọng………………………………. Đề tài chính trị - xã hội………………………………………………….

Đề tài chỉ đạo các hoạt động đời sống, đƣờng lối chính sách của Đảng. Những đề tài khác……………………………………………………… 79 2. Phong cách chính luận của nhà báo Hoàng Tùng thể hiện qua phƣơng diện hình thức tác phẩm…………………………………………… 80 2. Nghệ thuật đặt đầu đề tác phẩm…………………………………… 81 2.

Thể hiện qua kết cấu tác phẩm…………………………………………. Thể hiện qua nghệ thuật ngôn từ………………………………………. Phong cách chính luận của nhà báo Hoàng Tùng thể hiện qua một số đặc tính khác…………………………………………………………………. Thể hiện ở tính ổn định………………………………………………… 118 2.

Thể hiện ở tính cá thể hóa……………………………………………… 119 CHƢƠNG 3: GIÁ TRỊ THỜI ĐẠI VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO CÁC NHÀ BÁO TỪ VIỆC NGHIÊN CỨU PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO HOÀNG TÙNG………………………………………………………………………… 125 3. Những giá trị thời đại trong phong cách chính luận báo chí của nhà báo Hoàng Tùng……………………………………………………………. Cổ súy tinh thần yêu nƣớc của nhân dân………………………………. Định hƣớng nhân dân tin theo Đảng, theo lãnh tụ…………………….

Lên án và đả kích quân xâm lƣợc………………………………………. Cổ động phong trào xây dựng đất nƣớc tiến lên con đƣờng XHCN…… 135 3. Thể hiện những khát vọng của nhân dân trong thời chiến và những tâm tƣ, tình cảm và những băn khoăn của nhân dân trong thời bình……………… 138 3. Nhà chép sử bằng tác phẩm chính luận………………………………… 139 iv 3.

Những bài học kinh nghiệm cho các nhà báo từ việc nghiên cứu phong cách chính luận báo chí của nhà báo Hoàng Tùng………………… 140 3. Trau dồi đạo đức, tri thức, kỹ năng……………………………………. Có lý tƣởng nghề nghiệp, có bản lĩnh chính trị, lập trƣờng tƣ tƣởng vững vàng, nhân sinh quan, thế giới quan tiên tiến và nắm vững chủ trƣơng chính sách của Đảng…………………………………………………………. Nắm bắt thời cuộc và không ngừng sáng tạo………………………….

Chú trọng công tác làm tƣ liệu và để lại dấu ấn trong phong cách……. Sử dụng ngôn ngữ chính luận đặc sắc và nghệ thuật…………………. 147 KẾT LUẬN DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Chủ nghĩa xã hội CNXH 2 Cách mạng tháng Tám CMTT 3 Cơ quan báo chí CQBC 4 Khuynh hƣớng chính trị KHCT 5 Nhà xuất bản NXB 6 Nhân dân ND 7 Phó Giáo sƣ PGS 8 Tác phẩm TP 9 Tác phẩm báo chí TPBC 10 Tác phẩm chính luận TPCL 11 Tác giả TG 12 Tiếng nói Việt Nam TNVN 13 Trung ƣơng TƢ 14 Tiến sĩ TS 15 Việt Nam VN 16 Xã luận XL 17 Xã hội chủ nghĩa XHCN vi DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Các dạng thức ngữ pháp của của đầu đề trong các tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng………………………………….2: Các kiểu câu đƣợc sử dụng trong tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng…………………………………………………………………….3: Các phƣơng thức liên kết sử dụng trong tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng………………………………………………………………. 117 vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 2.1: Các dạng thức ngữ pháp của của đầu đề trong các tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng…………………………………………….2: Các kiểu câu đƣợc sử dụng trong tác phẩm chính luận của 111 Hoàng Tùng…………………………………………………………………….3: Các dạng biện pháp tu từ đƣợc sử dụng trong tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng………………………………………………………….

117 viii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC Trang Phụ lục 1: Một tác phẩm chính luận báo chí tiêu biểu của nhà báo Hoàng Tùng với chủ đề những anh hùng dân tộc XII Phụ lục 2: Một tác phẩm chính luận báo chí tiêu biểu của nhà báo Hoàng Tùng với chủ đề những mốc lịch sử quan trọng của đất nƣớc……………. XIV Phụ lục 3: Một tác phẩm chính luận báo chí tiêu biểu của nhà báo Hoàng Tùng với chủ đề chỉ đạo các hoạt động đời sống, đƣờng lối chính sách của Đảng……………………………………………………………………………. XVI Phụ lục 4: Các dạng cấu trúc tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng……… XVIII Phụ lục 5: Các dạng biện pháp tu từ đƣợc sử dụng trong tác phẩm chính luận của Hoàng Tùng………………………………………………………… XIX Phụ lục 6: 113 bài báo chính luận của nhà báo Hoàng Tùng trong tuyển tập “Những bài báo chính luận”, do NXB Chính trị quốc gia xuất bản…… XX Phụ lục 7: Khảo sát và phỏng vấn sâu về phong cách chính luận báo chí của nhà báo Hoàng Tùng…………………………………………. XXV ix MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với sự phát triển nhanh chóng của mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt là sự bùng nổ các phƣơng tiện truyền thông đại chúng, chúng ta, hằng ngày, hằng giờ đang tiếp nhận một số lƣợng thông tin khổng lồ, ồ ạt, đa chiều và đa diện. Với các chức năng đặc trƣng là cung cấp thông tin và định hƣớng dƣ luận xã hội, báo chí và truyền thông đã và đang tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng của mình trong đời sống xã hội hiện đại, giúp cho công chúng có một cái nhìn sâu sắc, đúng đắn về bản chất của mọi sự vật, hiện tƣợng. Thông tin mà báo chí truyền thông cung cấp cho công chúng có chất lƣợng cao hay thấp, một chiều hay đa chiều, đầy đủ hay phiến diện; mức độ tác động cũng nhƣ hiệu quả thực tiễn của báo chí, vai trò của báo chí và truyền thông trong việc thúc đẩy sự phát triển của xã hội nhƣ thế nào,. phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là nhân tố con ngƣời, là những ngƣời hoạt động trong lĩnh vực báo chí.

Để có đƣợc một tác phẩm báo chí sinh động, sâu sắc và chất lƣợng, không thể thiếu đƣợc những nhà báo tài ba, phong cách và đầy nhiệt huyết. Phong cách của nhà báo là những đặc trƣng trong sáng tạo của nhà báo, thể hiện rõ tính chuyên nghiệp qua cách viết, cách lựa chọn đề tài, cách phản ứng của nhà báo với hoàn cảnh. Phong cách của nhà báo đƣợc thể hiện qua những sản phẩm mà họ sáng tạo. Mỗi nhà báo có một giọng văn, một cách viết khác nhau.

Thông qua những nét riêng biệt này, ngƣời ta có thể phân biệt đƣợc nhà báo này với nhà báo khác. Trong cuốn “Phƣơng pháp và phong cách Hồ Chí Minh”, (1997) giáo sƣ Đặng Xuân Kỳ nhận định: “Phong cách chính là con ngƣời cũng có phần đúng khi xem xét những giá trị nghệ thuật của ngƣời nghệ sĩ, trong đó không phải chỉ chứa đựng tài năng nghệ thuật, mà còn cả trí tuệ, tƣ tƣởng và tâm hồn của ngƣời nghệ sĩ…” [47, Tr. Khi viết nhiều, nhà báo sẽ tạo nên một hệ thống bài báo, một số ngƣời cũng có thể tạo nên phong cách. Tuy nhiên, không phải cứ viết nhiều là trở thành nhà báo có phong cách, không phải nhà báo nào cũng có phong cách, chỉ những nhà báo khẳng định đƣợc mình bởi những nét độc đáo, đa dạng và bền vững thì mới có 1 phong cách.

Phong cách nhà báo không hoàn toàn tự nhiên mà có. Nó có thể đƣợc hình thành trong quá trình lao động, sáng tạo, tu chỉnh và gọt giũa. Một ngƣời làm nghề báo dù có trình độ chuyên môn cao, nhƣng để định hình đƣợc tên tuổi trong lòng công chúng, để trở thành một nhà báo lớn, để góp phần tạo ra “thƣơng hiệu” cho mình nhất thiết cần phải có đƣợc phong cách. Trên thực tế, có nhà báo nổi tiếng với những bài điều tra nghiêm cẩn, chính xác và chuẩn mực.