Luan an thstrung ct

Tính cấp thiết Chăn nuôi bò sữa đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển ngành nông nghiệp nói chung ở nước ta và chăn nuôi nói riêng. Hiện nay, do nhu cầu về sữa và các sản phẩm từ sữa của cuộc sống cộng đồng ngày một cao hơn đòi hỏi lượng sữa ngày một nhiều hơn. Vì vậy, nhà nước đã tập trung ưu tiên một số nguồn vốn lớn để phát triển chăn nuôi bò sữa, nổi bật nhất là Quyết định 167/2001/QĐ -TTg ngày 26/10/2001)[24] về một số biện pháp và chính sách phát triển chăn nuôi bò sữa thời kỳ 2001-2010. Nhờ vậy, trong 10 năm qua, đàn bò sữa của nước ta đã tăng trên 3 lần, từ 41.518 con (năm 2009) và đặc biệt, tổng sản lượng sữa tươi sản xuất hàng năm ở nước ta tăng trên 4 lần: từ 64.

Rõ ràng, đàn bò sữa tăng lên về cả số lượng và đặc biệt về chất lượng giống (Cục Chăn Nuôi, 2009)[2]. Tuy vậy, lượng sữa tươi sản xuất hàng năm của nước ta cũng mới đáp ứng được từ 8% (2001) lên 22% (2009), phần còn lại phải nhập khẩu. Một vấn đề cấp bách nữa đối với nước ta là dân số tăng nhanh dẫn đến việc làm cho người lao động cũng cần được quan tâm. Để vừa giảm chi phí ngoại tệ trong việc nhập khẩu sữa và vừa góp phần giải quyết công ăn việc làm cho cộng đồng, nghiên cứu phát triển chăn nuôi bò sữa là một trong những đòi hỏi cấp bách.

Ngoài việc cung cấp sữa, chăn nuôi bò sữa còn cung cấp một lượng phân hữu cơ đáng kể cho ngành trồng trọt ở nước ta. Vì vậy, chăn nuôi bò sữa trở thành ngành được ưu tiên và giữ một vị trí quan trọng trong cơ cấu ngành chăn nuôi ở nước ta. Bò Vàng Việt Nam nuôi ở hầu hết các tỉnh thành Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Giang, Lạng Sơn, Phú Yên, Bà Rịa Vũng Tàu, … là giống bò nội phổ biến nhất của ta có khả năng chống chịu bệnh tật rất tốt, chịu đựng được điều kiện kham khổ và có khả năng sinh sản tốt, … song, tầm vóc nhỏ bé, khả năng tăng khối lượng thấp, tiêu tốn thức ăn /1kg tăng khối lượng cao, tỉ lệ thịt thấp (32-34%) và sản lượng sữa rất thấp. Rõ ràng, hiệu quả kinh tế từ chăn nuôi bò Vàng cho khai thác thịt và sữa là rất thấp.

Vì vậy, bò Vàng chỉ được sử dụng làm giống cái nền để tạo các tổ hợp lai với đực giống nhập ngoại chuyên sữa nhằm nâng cao tầm vóc và khả năng sản xuất sữa ở điều kiện nhiệt đới nóng ẩm của nước ta. Từ những năm 1970, nước ta đã nhập một số giống bò chuyên sữa có năng suất sữa cao như Holstein Friesian (HF), Brown Swiss, Jersey từ CuBa để sản xuất sữa tươi phục vụ cộng đồng. Năm 2001, nước ta đã nhập thêm bò HF từ Mỹ và Australia để nhân giống tạo đàn bò sữa thuần chủng HF với năng suất sữa cao. Đồng thời, dùng chúng lai tạo với giống bò Vàng Việt Nam đã được cải tiến với bò Sind gọi là LaiSind nhằm nâng cao năng suất sữa góp phần nâng cao lượng sữa tươi hàng hoá và mang lại hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam.

Trong các giống bò sữa nhập ngoại, bò HF được coi là giống có khả năng phát huy tốt nhất để nhân thuần và tạo các tổ hợp lai đạt năng suất sữa cao, chất lượng sữa tốt và phát triển tốt trong điều kiện nhiệt đới nóng ẩm của nước ta. Trong những năm qua, nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp chăn nuôi, đặc biệt là các phương pháp chọn lọc nên năng suất đàn bò sữa HF ở nước ta đã tăng lên rõ rệt. Song, đàn bò sữa HF sinh ra ở nước ta vẫn chưa được chú ý đúng mức, đặc biệt tuyển chọn những bò HF được sinh ra tại Viêt Nam như thế nào để chúng mang lại năng suất sữa cao và hiệu quả kinh tế lớn vẫn là một câu hỏi chưa có lời đáp vì bản chất của tính trạng sản lượng sữa chưa được nghiên cứu quan tâm. Vì lẽ đó, người chăn nuôi chưa biết một cách chính xác nên mua nuôi giống bò sữa HF sinh ra từ cơ sở giống nào trong nước hay nhập khẩu từ các nước sẽ dễ nuôi, mang lại năng suất sữa cao, chất lượng sữa tốt và hiệu quả kinh tế lớn.

Trước đòi hỏi cấp bách đó, chúng tôi 2 chọn đề tài nghiên cứu: “Sản lượng sữa ba lứa đầu của đàn bò Holstein Friesian sinh ra ở Mộc Châu, Tuyên Quang và các yếu tố ảnh hưởng”. Mục đích của đề tài - Xác định được ảnh hưởng của các yếu tố cơ sở, nguồn bố, nguồn mẹ, mùa đẻ và giai đoạn đẻ đến 3 lứa đầu của bò HF sinh ra ở Mộc Châu và Tuyên Quang. - Xác định được sản lượng sữa chu kỳ 305 ngày ở 3 lứa sữa đầu của chúng. - Xác định được hệ số di truyền về sản lượng sữa bò HF chu kỳ 305 ngày ở 3 lứa sữa đầu và các hệ số tương quan giữa chúng: hệ số tương quan di truyền, môi trường và kiểu hình.

- Xác định được giá trị giống về sản lượng sữa 3 lứa sữa đầu của chúng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sản lượng sữa của bò Holstein Friesian Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như nước ta, nhiệt độ và độ ẩm cao là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến sản lượng sữa.

Các giống bò sữa cao sản hiện nay trên thế giới hầu hết đều có nguồn gốc từ các nước ôn đới, dẫn đến chúng bị ảnh hưởng rất nhiều khi nhập vào nước ta. sản lượng sữa chu kỳ 305 ngày là tính trạng số lượng, đa gen, phân bố chuẩn và chịu tác động bởi nhiều yếu tố ngoại cảnh, những tính trạng đó có thể thay đổi dưới tác động của điều kiện ngoại cảnh Giá trị đo lường được của tính trạng số lượng trên một cá thể được gọi là giá trị kiểu hình. Các giá trị có liên hệ với kiểu gen là giá trị kiểu gen, và sai lệch môi trường. Quan hệ giữa giá trị kiểu gen và sự sai lệch gây ra bởi môi trường được biểu thị như sau: P = G + E Trong đó: - P là giá trị kiểu hình, - G là giá trị kiểu gen, - E là sai lệch môi trường.

Sai lệch môi trường là do tất cả các yếu tố môi trường như dinh dưỡng thức ăn, khí hậu, chuồng trại, chăm sóc, quản lý,. Sai lệch môi trường được chia làm hai loại, đó là sai lệch môi trường chung và sai lệch môi trường riêng. 4 Sai lệch môi trường chung (Eg) là sai lệch do các yếu tố môi trường tác động lên toàn bộ các cá thể trong một nhóm vật nuôi. Sai lệch môi trường chung có thể tác động đến tất cả các phần của một bộ phận cơ thể như tất cả các núm vú trong bầu vú.

Như vậy, các loại yếu tố này có tính chất thường xuyên và không cục bộ như các điều kiện chung về thức ăn, khí hậu gây ra, dụng cụ chăn nuôi sử dụng,. Do đó, sai lệch môi trường chung là sai lệch giữa các nhóm, giữa các cá thể và giữa các phần khác nhau trên một cơ thể. Sai lệch môi trường riêng (Es) là sai lệch do các yếu tố môi trường tác động riêng rẽ lên từng cá thể trong một nhóm vật nuôi như từng con bò khác nhau trong một đàn bò hoặc tác động lên một giai đoạn trong đời con vật nuôi như các lứa đẻ khác nhau hoặc tác động lên các phần khác nhau của một con vật như các núm vú khác nhau trong bầu vú của một cá thể vật nuôi. Như vậy, các loại yếu tố này có tính chất không thường xuyên và cục bộ như các sự thay đổi về máy móc sử dụng khi vắt sữa, bệnh viêm vú, tuổi tác, tai nạn,.

Do đó, sai lệch môi trường riêng là sự sai lệch trong nhóm, trong cá thể trên một cơ thể. Từ đó, ảnh hưởng của môi trường đến tính trạng sản lượng sữa có thể tóm tắt gồm ảnh hưởng của môi trường chung và ảnh hưởng của môi trường riêng. Đối với tính trạng sản lượng sữa của bò sữa, có rất nhiều yếu tố gây tác động đến nó vì nó là tính trạng số lượng, bị chi phối bởi nhiều gen và chịu ảnh hưởng lớn bởi nhiều yếu tố. Sau đây là một số yếu tố gây ảnh hưởng nhiều nhất đến sản lượng sữa của bò sữa.

Ảnh hưởng của cơ sở chăn nuôi Cơ sở chăn nuôi thường được phân định theo vùng địa lý và khí hậu. Như vậy, các gia súc cùng một cơ sở chăn nuôi cùng chịu tác động chung và thường xuyên của các yếu tố về điều kiện tự nhiên như thổ nhưỡng, thành phần của nguồn nước, lượng bức xạ ánh sáng mặt trời, bầu không khí, lượng 5 mưa, lượng gió. Các yếu tố này có thể tác động đồng thời đến tất cả các con vật và toàn bộ thời gian của một chu kỳ sữa. Các yếu tố này có thể phân thành các biến số lớp và có giới hạn, do các con vật được nuôi trong các khu vực khác nhau (Suzuki và cs.

Ở vùng nhiệt đới như nước ta, những cơ sở chăn nuôi có độ cao lớn thì nhiệt độ không khí thấp, thuận tiện cho chăn nuôi bò sữa (Mộc Châu, Lâm Đồng). Ngược lại, ở những cơ sở chăn nuôi ở đồng bằng, ven biển không phải thuận lợi cho phát triển chăn nuôi bò sữa (Nguyễn Đăng Vang và Phạm Sỹ Tiệp, 2006)[37]. (2007)[46] cho biết ở các cơ sở chăn nuôi có vĩ độ khác nhau, giống bò HF cho sản lượng sữa khác nhau. Các nghiên cứu về bò sữa HF cho biết cơ sở chăn nuôi có ảnh hưởng lớn đến sản lượng sữa như Võ Văn Sự và cs.

(1996)[26]; Suzuki và cs. (1998)[68]; Phạm Văn Giới và cs. Ảnh hưởng của nguồn bố Giống bò HF có nguồn gốc ở châu Âu được chọn lọc, nuôi dưỡng và thuần hóa trở thành giống nổi bật về năng suất sữa cao. Trong nhân giống bò sữa của những năm gần đây, người ta đã sử dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, là yếu tố thuận lợi cho các đực giống có tốc độ sinh sản cao, đặc biệt với sự thành công của kiểm tra đực giống qua đời sau, nên ngành chăn nuôi bò sữa phát triển nhanh và đạt nhiều thành tựu nổi bật về lĩnh vực này vì họ đã tạo nên được những bò đực giống hội tụ được nhiều đặc điểm mong muốn.