Luận án quyền của người đồng tính song tính chuyển giới và liên giới tính theo p

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------- TRƢƠNG HỒNG QUANG QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH, SONG TÍNH, CHUYỂN GIỚI VÀ LIÊN GIỚI TÍNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------- TRƢƠNG HỒNG QUANG QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH, SONG TÍNH, CHUYỂN GIỚI VÀ LIÊN GIỚI TÍNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. VÕ KHÁNH VINH HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và đáng tin cậy. Các trích dẫn được chú thích đầy đủ và có thể truy xuất nguồn của tài liệu tham khảo.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trƣơng Hồng Quang MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 01 Chương 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 07 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 07 1. Đánh giá tình hình nghiên cứu 25 1. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 27 1.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 28 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ PHÁP LUẬT VỀ 31 QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH, SONG TÍNH, CHUYỂN GIỚI VÀ LIÊN GIỚI TÍNH 2. Những vấn đề lý luận về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và 31 liên giới tính 2. Pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính 45 2. Một số vấn đề cơ bản về pháp luật quốc tế và pháp luật các quốc gia trên thế giới 53 về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính 2.

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng và thi hành pháp luật về quyền của 59 người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ 66 QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH, SONG TÍNH, CHUYỂN GIỚI VÀ LIÊN GIỚI TÍNH TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Thực trạng người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính tại Việt Nam 66 3. Thực trạng quy định pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển 78 giới và liên giới tính tại Việt Nam 3. Thực trạng thi hành pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển 90 giới và liên giới tính tại Việt Nam 3.

Nguyên nhân của các hạn chế, khó khăn trong việc xây dựng và thi hành pháp luật 115 về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính tại Việt Nam Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ 121 QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH, SONG TÍNH, CHUYỂN GIỚI VÀ LIÊN GIỚI TÍNH TẠI VIỆT NAM 4. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyể n 121 giới và liên giới tính tại Việt Nam 4. Các giải pháp nâng cao nhận thức về người đồng tính, song tính, chuyển giới, liên 123 giới tính và pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới, liên giới tính 4. Các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về quyền của người đồng tính, song 125 tính, chuyển giới và liên giới tính tại Việt Nam 4.

Các giải pháp thúc đẩy thi hành pháp luật về quyền của người đồng tính, song 143 tính, chuyển giới và liên giới tính tại Việt Nam KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT THUẬT NGỮ TIẾNG TỪ/CỤM TỪ ĐẦY TỪ/CỤM TỪ VIẾT TẮT ANH (nếu có) ĐỦ Hiến pháp năm 2013 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 2013 LGBT Les, Gay, Bisexual and Đồng tính, song tính Transgender và chuyển giới LGBTI Les, Gay, Bisexual, Đồng tính, song tính, Transgender and Intersex chuyển giới và liên giới tính Nghị định số 88/2008/NĐ-CP Nghị định số 88/2008/NĐ-CP ngày 05/8/2008 của Chính phủ về xác định lại giới tính Thông tư số 29/2010/TT- Thông tư số BYT 29/2010/TT-BYT ngày 24/5/2010 của Bộ Y tế hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 88/2008/NĐ-CP Viện iSEE Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường DANH MỤC CÁC BẢNG TT NỘI DUNG TRANG Bảng số 3.1 Đặc điểm tính dục của 2.483 người LGBT 68-69 Bảng số 3.2 Tình trạng việc làm của người LGBT Việt Nam 71-72 Bảng số 3.3 Phân tích tương quan với trải nghiệm khó khăn trong quan 95-96 hệ cùng giới MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bất kỳ thời đại nào, đời sống xã hội luôn có sự đa dạng, phong phú nhất định. Sự thể hiện cảm xúc, tình cảm hay xu hướng giới tính không nằm ngoài quy luật đó. Trước đây, chúng ta hầu như chỉ nhắc đến một xã hội với những gia đình là sự kết hợp giữa một nam và một nữ với mục đích duy trì nòi giống.

Khi đó, việc một người yêu người cùng giới tính hay mong muốn có giới tính khác là những điều rất kỳ lạ, thậm chí bị xem là bệnh hoạn [73, tr. Thực tế, đồng tính, song tính, chuyển giới hay liên giới tính đã tồn tại từ rất lâu trong xã hội và được khắc họa rõ nét trong xã hội hiện đại ngày nay. Quyền con người là một trong những giá trị cao nhất mà các quốc gia đều đề cao và bảo vệ. Mỗi quốc gia đều xây dựng một hệ thống pháp luật riêng dựa trên các điều kiện chính trị, kinh tế - xã hội và các giá trị truyền thống văn hóa của quốc gia để bảo đảm các quyền con người được thực hiện một cách tốt nhất và đầy đủ nhất.

Sự phát triển của quyền con người gắn liền với sự phát triển của kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của mỗi quốc gia. Trong lý luận về quyền con người hiện đại, quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính, cũng như quyền của nhóm khác như người nhiễm HIV/AIDS, lao động di cư… ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Trong đó, nhóm người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính liên quan rất nhiều đến các vấn đề về giới, giới tính, thể hiện giới, xu hướng tính dục và bản dạng giới. Quyền của các đối tượng này trở thành vấn đề gây tranh luận ở nhiều quốc gia trên thế giới trong quá trình xây dựng và thi hành pháp luật.

Tuy vậy, thực tiễn cho thấy xu hướng ủng hộ quyền của các đối tượng này trên thế giới cũng ngày càng gia tăng. Tại Việt Nam, người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính là đối tượng ngày càng được giới khoa học quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây. Trong lĩnh vực khoa học pháp lý, dư địa nghiên cứu về quyền và pháp luật về quyền của các đối tượng này còn khá nhiều. Về lý luận, một số vấn đề vẫn chưa được làm rõ, ví dụ: bản chất quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính; lý do pháp luật phải ghi nhận 1 quyền của các đối tượng này; vị trí của quyền của các đối tượng này trong hệ thống pháp luật… Đây là những vấn đề cần được nghiên cứu, luận giải thấu đáo để góp phần xây dựng, bổ sung hệ thống cơ sở lý luận về quyền và pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính.

Về thực tiễn, cũng giống nhiều nước trên thế giới, người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính là một nhóm chiếm thiểu số về dân số (bên cạnh nhóm dị tính chiếm đa số) và ngày càng hiện diện rõ nét trong xã hội Việt Nam. Xét một cách tổng thể, theo pháp luật Việt Nam nhóm đối tượng này hiện hay có gần như đầy đủ các quyền như những người dị tính khác. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, họ vẫn chưa được pháp luật công nhận một số quyền như quyền kết hôn cùng giới, quyền về con cái hoặc có quyền đã được ghi nhận nhưng chưa có cơ chế thực thi (chuyển đổi giới tính)… Bên cạnh đó, một số quyền trong lĩnh vực khác như tư pháp hình sự, quyền dân sự, trợ giúp pháp lý, xác định giới tính… vẫn còn những rào cản trong thực tế. Cùng với quan niệm truyền thống của các tầng lớp xã hội, sự kỳ thị, phân biệt đối xử đối với các đối tượng này xảy ra khá phổ biến.

Từ đó, có thể nhận thấy pháp luật về quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính tại Việt Nam còn có những khoảng trống nhất định. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 2013 đã nhấn mạnh “các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” (khoản 1 Điều 14) và “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội. Những quy định mới này của Hiến pháp năm 2013 đặt ra nhiều yêu cầu đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người nói chung và quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính nói riêng.

Bên cạnh đó, hiện nay Việt Nam đang trong quá trình tổ chức thi hành ho ặc xây dựng, hoàn thiện một số văn bản pháp luật liên quan đến quyền của các đối tượng này như: Bộ luật dân sự năm 2015, Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Luật hôn nhân và gia đình năm 2014, Luật chuyển đổi giới tính, Bộ luật lao động… Xuất phát từ bối cảnh nêu trên, việc nghiên cứu về quyền của người đồng tính, 2 song tính, chuyển giới và liên giới tính sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người, nâng cao giá trị xã hội của pháp luật tại Việt Nam và phù hợp với xu hướng chung của thế giới. Chính vì vậy, tác giả đã quyết định chọn đề tài “Quyền của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính theo pháp luật Việt Nam hiện nay” để triển khai nghiên cứu ở quy mô luận án tiến sĩ luật học với mong muốn góp phần giải mã toàn diện và có hệ thống các nội dung có liên quan. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.