Luận án: Phương pháp xây dựng và chuyển dịch văn bản thương mại Anh-Việt, Việt-Anh

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. Lí do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ngữ liệu nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài.

Bố cục của luâ ân án.10 Chương 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT.1 Tổng quan về văn bản thư tín thương mại.1 Đă ăc điểm của văn bản thư tín thương mại.2 Nhâ ăn diê ăn văn bản thư tín thương mại.2 Các mô hình lý thuyết được vâ ân dụng.1 Phương pháp phân tích thể loại.35 Chương 2: CÁC NGUYÊN TẮC XÁC LẬP VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI TIẾNG ANH.1 So sánh cấu trúc tổ chức thư tín.1 Hình thức trình bày (letter-layout).2 Lời chào đầu thư.3 Chào hỏi đầu thư và cuối thư.2 So sánh cấu trúc thể loại và đă âc điểm ngôn ngữ.1 Thư bán hàng.2 Thư xin viê ăc.3 Thư từ chối viê ăc làm.84 Chương 3: PHƯƠNG PHÁP CHUYỂN DỊCH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI (Anh-Việt, Việt-Anh) .1 Cơ sở lí thuyết và thực tiễn của viê âc chuyển dịch.1 Phân tích thể loại cho mục đích chuyển dịch.2 Đă ăc điểm của thể loại văn bản thư tín thương mại trong chuyển dịch.3 Các tiêu chuẩn chuyển dịch.2 Các thủ pháp chuyển dịch.1 So sánh cấu trúc sơ đồ giữa thư tín tiếng Việt và tiếng Anh.2 Chuyển đổi cấu trúc sơ đồ.3 Mô hình thể hiê ăn và chuyển đổi ngữ vực.4 Nghiên cứu chuyển dịch tình huống.145 TÀI LIÊâU THAM KHẢO.167 PHỤ LỤC I: CẤU TRÚC VÀ HÌNH THỨC TRÌNH BÀY VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI.168 PHỤ LỤC II: NGỮ PHÁP KINH NGHIÊâM, THUÂâT NGỮ VÀ MÔâT SỐ MÔ HÌNH NGỮ PHÁP TRONG VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI.171 PHỤ LỤC III: THUÂâT NGỮ CHUYÊN NGÀNH LIÊN QUAN ĐẾN VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI .180 PHỤ LỤC IV: NGỮ LIÊâU THƯ BÁN HÀNG.185 PHỤ LỤC V: NGỮ LIÊâU THƯ XIN VIÊâC TIẾNG ANH CỦA NHÂâT.208 PHỤ LỤC VI: NGỮ LIÊâU THƯ TỪ CHỐI VIÊâC LÀM.223 PHỤ LỤC VII: NGỮ LIÊâU THƯ XIN VIÊâC TIẾNG ANH và TIẾNG VIÊâT.242 ii DANH SÁCH BẢNG BIỂU Chương 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT Bảng 1.1: Các thể loại thư tín thương mại .18 ﾧ Bảng 1.2: So sánh ngữ vực trong sử dụng từ, biểu ngữ và câu .20 ﾧ Bảng 1.3: Mô hình cấu trúc bước thoại trong thể loại thuyết phục .21 ﾧ Bảng 1.4: Mô hình cấu trúc bước thoại và chiến lược của thể loại thông tin .22 ﾧ Bảng 1.5: Cấu trúc bước thoại trong thể loại thông tin xấu .22 ﾧ Bảng 1.6: Cấu trúc bước thoại trong thể loại thiện chí .23 ﾧ Bảng 1.7: Mối quan hệ giữa văn bản và ngữ cảnh tình huống .31 ﾧ Chương 2: CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI TIẾNG ANH DÀNH CHO NGƯỜI PHƯƠNG ĐÔNG Bảng 2.1: So sánh hình thức trình bày thư tín của Anh-Mỹ và Nhật.38 ﾧ Bảng 2.2: Nguyên tắc viết lời chào đầu thư tiếng Anh .38 ﾧ Bảng 2.3: Tỷ lê â sử dụng lời chào đầu thư của Anh-Mỹ và Nhâ .39 ﾧ Bảng 2.4: Tỷ lê â chào hỏi đầu thư và cuối thư trong thư tín của Nhâ ât và Anh-Mỹ.39 ﾧ Bảng 2.5: Mô hình cấu trúc 07 bước thoại trong thư bán hàng của Bhatia .41 ﾧ Bảng 2.6: Mô hình so sánh bước thoại trong thư bán hàng của luâ ân án.42 ﾧ Bảng 2.7: Phân tích đường biên giữa các bước thoại và chiến lược sử dụng.43 ﾧ Bảng 2.8: Mô tả tần số xuất hiện và tỉ lệ phần trăm của Bước thoại và chiến lược.44 ﾧ Bảng 2.9: So sánh các chiến lược trong Bước thoại 2.46 ﾧ Bảng 2.10: So sánh Bước thoại 3 trong thư của Anh-Mỹ và Nhâ ât.50 ﾧ Bảng 2.11: Số lượng từ nhân xưng trong bước thoại 6 của thư bán hàng.56 ﾧ Bảng 2.12: Tỉ lê â sử dụng hành động lời nói trực tiếp và gián tiếp.57 ﾧ Bảng 2.13: Mô hình cấu trúc 11 bước thoại trong thư xin viê âc .59 ﾧ Bảng 2.14: Mô hình 15 bước thoại trong thư xin viê âc của luâ ân án.63 ﾧ Bảng 2.15: Kết quả so sánh các bước thoại trong thư xin viê âc tiếng Anh.65 ﾧ Bảng 2.16: Bảng thống kê các că âp đô âng từ, danh đô âng từ, tính từ và trạng từ.69 ﾧ Bảng 2. 17: So sánh các thì (tenses) sử dụng trong thư xin viê âc.71 ﾧ Bảng 2.18: Mô hình so sánh cấu trúc thể loại thư từ chối viê câ làm.73 ﾧ Bảng 2.19: Tỉ lê â các bước thoại trong thư từ chối của Anh-Mỹ và Nhâ .74 ﾧ Bảng 2.20: Tỉ lê â các hình thức mở đầu trong thư tín của Mỹ.78 ﾧ Bảng 2.21: Tỉ lê â các hình thức mở đầu thư từ chối của Nhâ .78 ﾧ Bảng 2. 22: Tỉ lê â các hình thức từ chối trong thư tín của Mỹ.79 ﾧ Bảng 2.23: Tỉ lê â giải thích và từ chối trong thư tín của Mỹ.79 ﾧ iii Bảng 2.24: Tỉ lê â từ chối trực tiếp và gián tiếp trong thư tín Mỹ.80 ﾧ Bảng 2.25: Mô hình từ chối trong thư của Nhâ ât.82 ﾧ Bảng 2.26: Tỉ lê â sử dụng chiến lược bù đắp thể diê ân trong thư tín Anh-Mỹ.83 ﾧ Chương 3: PHƯƠNG PHÁP CHUYỂN DỊCH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI (Anh-Việt, Việt- Anh) Bảng 3.1: Các biểu thức tập quán trong thư tín thương mại.89 ﾧ Bảng 3.2: Cấu trúc bước thoại của thư xin viê âc tiếng Viê .101 ﾧ Bảng 3.3: Tần số xuất hiê ân và tỉ lê â bước thoại trong thư xin viê âc tiếng Viê.103 ât ﾧ Bảng 3.4: Cấu trúc bước thoại của thư xin viê âc tiếng Anh .106 ﾧ Bảng 3.5: Tần số xuất hiê nâ và tỷ lê â bước thoại trong thư xin viê câ tiếng Anh Bảng 3.6: Bản dịch 1- Giữ nguyên cấu trúc thể loại của văn bản nguồn.112 ﾧ Bảng 3.7: Bản dịch 2: Chuyển đổi cấu trúc thể loại.116 ﾧ Bảng 3.8: Ngữ nghĩa kinh nghiê âm của từ “hàng hóa”.120 ﾧ Bảng 3.9: Các biểu ngữ thể hiện ngữ nghĩa liên nhân .128 ﾧ Bảng 3.10: Các ngữ vựng thể hiện nghĩa liên nhân .128 ﾧ Bảng 3.11: Tỷ lê â sử dụng hành động lời nói trực tiếp và gián tiếp trong thư xin viê âc tiếng Anh và tiếng Viê ât .131 ﾧ Bảng 3.12: Bản dịch 1- Không chuyển đổi cấu trúc thể loại.137 ﾧ Bảng 3.13: Bản dịch 2- Chuyển đổi cấu trúc thể loại.140 ﾧ iv DANH SÁCH SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Chương 1- CƠ SỞ LÍ THUYẾT Sơ đồ 1.1: Các mức độ biến thiên ngữ vực trong thư tín .2: Mô hình phân tích văn bản theo phương pháp chức năng hê â thống .3: Ảnh hưởng của ngữ cảnh văn hóa và xã hô âi đến hình thức ngôn ngữ .30 ﾧ Chương 2- CÁC NGUYÊN TẮC VÀ MÔ HÌNH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI TIẾNG ANH DÀNH CHO NGƯỜI PHƯƠNG ĐÔNG Sơ đồ 2.1 Chiến lược thuyết phục.2: Chuẩn bị cho viê âc từ chối .3: Mô hình từ chối .1: So sánh tần số xuất hiê ân các chiến lược trong Bước thoại 2.2: So sánh các chiến lược sử dụng trong bước thoại 3.3: So sánh bước thoại trong thư bán hàng của Anh-Mỹ và Nhâ ât.4: So sánh bước thoại trong thư xin viê âc của Nhâ ât và Phương Tây.69 ﾧ Chương 3: PHƯƠNG PHÁP CHUYỂN DỊCH VĂN BẢN THƯ TÍN THƯƠNG MẠI (Anh-Việt, Việt- Anh) Sơ đồ 3.1: Duy trì tính thống nhất về thể loại trong chuyển dịch.2: Mô hình đối dịch Anh-Viê ât, Viê ât Anh văn bản thư tín thương mại.143 ﾧ v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT  [số .] Nguồn tài liệu tham khảo: Số tài liệu trích dẫn (in thẳng), số trang (in nghiêng) và các số được viết cách nhau bằng dấu hai chấm (:). Nội dung tham khảo được trích dẫn nguyên văn và viết trong ngoặc kép (“.] Nguồn tài liệu tham khảo: Số tài liệu trích dẫn (in thẳng).

Nội dung tham khảo được viết tóm lược lại dựa vào các nội dung của tài liệu, không viết trong ngoặc kép. Thí dụ: [19, tr. …] xem …  ( ) (Bước thoại) lựa chọn  : Trâ ât tự bắt buô âc  Trâ ât tự có thể đảo  [ ] : Khống chế trâ ât tự  A: (Stating Availability) Nêu thời gian có thể đảm nhâ ân công viê âc  AD: (Referring to a Job Advertisement) Đề câ âp nguồn thông tin viê âc làm  BT Bước thoại  CA: (Offering Candidature) Bày tỏ nguyê ân vọng  CL Chiến lược  CW: (Conveying Wishes) Chúc mừng  D: (Determination) Bày tỏ quyết tâm  DPT: (Describing Personal Traits) Mô tả đă âc điểm các nhân  EA: (Expressing Appreciation) bày tỏ cảm ơn  EAA: (Expressing Appreciation Again): Lă âp lại cảm ơn  EAB: (Emphasizing Academic Background): Nhấn mạnh trình đô â học vấn  EC: (Establishing Credential): Tạo sự tin tưởng  EN: (Enclosing Documents) Gửi kèm giấy tờ  ESP: (English for Specific Purpose): tiếng Anh chuyên ngành  GSP Generic structure Potential: Phương pháp tiềm năng cấu trúc thể loại  IBE: (Introducing Background of Education): Giới thiê âu trình đô â học vấn  IC: (Introducing Candidature): Giới thiê âu ứng viên  IC: (Introducing Candidature) Giới thiê âu ứng viên  IFC: (Indicating Further Contact) Yêu cầu liên lạc sau này  LD: (Lyricalizing the Desire): Thể hiê ân mong muốn  MAR: (Making a Resolve): Thể hiê ân cam kết vi  O: (Opening) Mở đầu  P: (Promoting the Candidate) Giới thiê âu khả năng  PE: (Polite Ending) Kết thúc lịch sự  PG: (Polite Greeting) Chào hỏi đầu thư  PI: (Personal Information) Thông tin cá nhân  R: (Naming Referees) Nêu tên người giới thiê âu  RA: (Stating Reasons for Applying) Nêu lý do ứng tuyển  RPR: (Referring to the Position Requirements) Đề câ âp đến yêu cầu của vị trí tuyển dụng  RR: (Referring to the Resume) Đề câ âp đến sơ yếu lý lịch  SO: (Signing Off) Lời chào cuối thư  SPLIS: (Specifying the Purpose of the Letter & Infonnation Source): Nêu mục đích bức thư và nguồn thông tin viê âc làm  SR: (Soliciting Response) Thúc giục phản hồi  SS (Schematic Structure): Phương pháp cấu trúc sơ đồ  TC: (Stipulating Terms and Conditions of Employment) Nêu yêu cầu về điều kiê ân làm viê âc vii MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Thế kỷ XXI đánh dấu sự toàn cầu hóa về nhiều phương diện như khoa học, kỹ thuật, văn hóa xã hội và kinh tế, với vai trò nổi bật của tiếng Anh trong giao tiếp quốc tế.

Mặc dầu tiếng Anh được sử dụng như một ngôn ngữ thứ ba để kết nối quá trình giao tiếp giữa người Việt và các doanh nghiệp nước ngoài, nhưng thực tế cho thấy để quá trình này diễn ra suôn sẻ đòi hỏi các bên tham gia giao tiếp không những phải nắm vững ngôn ngữ mà còn phải am hiểu văn hóa ứng xử của nhau nhằm nhận thức được đúng các hành vi được thể hiện qua lời nói, văn bản của đối tác.