Luận án phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------***-------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM Ngành: Kinh tế Quốc tế TRẦN MINH NGUYỆT Hà Nội - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------***-------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM Ngành: Kinh tế Quốc tế Mã số: 9310106 TRẦN MINH NGUYỆT Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Từ Thúy Anh Hà Nội - 2021 i LỜI CẢM ƠN Trước tiên, Nghiên cứu sinh xin được chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc người hướng dẫn khoa học PGS, TS Từ Thúy Anh vì những chỉ bảo, hướng dẫn tận tình, quý báu trong thời gian nghiên cứu sinh thực hiện Luận án. Thứ hai, Nghiên cứu sinh xin được trân trọng gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu Trường Đại học Ngoại thương, cơ quan chủ quản của nghiên cứu sinh, đã tạo điều kiện về tài chính, về tinh thần và về thời gian cho nghiên cứu sinh; tới Ban chủ nhiệm Khoa Sau Đại học và toàn bộ đội ngũ cán bộ Khoa Sau Đại học Trường Đại học Ngoại Thương vì những hỗ trợ, giúp đỡ cần thiết cho nghiên cứu sinh trong thời gian thực hiện Luận án. Thứ ba, Nghiên cứu sinh cũng xin gửi lời cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Kinh tế Quốc tế vì đã tạo điều kiện vật chất và tinh thần cho nghiên cứu sinh, các giảng viên khoa Kinh tế Quốc tế, đặc biệt là TS Chu Thị Mai Phương vì đã có những góp ý bổ ích khi nghiên cứu sinh thực hiện Luận án. Cuối cùng, Nghiên cứu sinh xin được trân trọng gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã hỗ trợ, tạo điều kiện tốt nhất để Nghiên cứu sinh thực hiện luận án.

ii LỜI CAM ĐOAN Nghiên cứu sinh xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập, và chưa từng được công bố ở Việt Nam và trên thế giới. Các số liệu được thu thập từ các nguồn số liệu chính thức của các đơn vị, tổ chức trong nước và quốc tế và thông qua trực tiếp điều tra thực địa. Mô hình nghiên cứu trong Luận án được thực hiện hoàn toàn mới. Nếu sai, nghiên cứu sinh xin chịu mọi trách nhiệm.

Nghiên cứu sinh Trần Minh Nguyệt iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vii CHƯƠNG MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU .1 Biến đổi khí hậu và mối quan hệ giữa biến đổi khí hậu và nông nghiệp .1 Khái niệm biến đổi khí hậu. Mối quan hệ giữa biến đổi khí hậu và nông nghiệp .2 Nông nghiệp thông minh với khí hậu .1 Khái niệm nông nghiệp thông minh với khí hậu .2 Nội dung của nông nghiệp thông minh với khí hậu .3 Các tiêu chí của nông nghiệp thông minh với khí hậu.3 Phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu .1: Khái niệm phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu .2: Chủ thể phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu .4 Lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới việc phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu .1 Khái niệm sinh kế và sinh kế bền vững .2 Khung sinh kế bền vững .3 Ứng dụng khung sinh kế bền vững trong phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI .1 Phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Israel.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của Israel. Một số thành tựu nông nghiệp thông minh với khí hậu của Israel .3 Bài học phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu của Israel .2 Phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Thái Lan .1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Thái Lan .2 Một số thành tựu nông nghiệp thông minh với khí hậu của Thái Lan.3 Bài học phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu của Thái Lan76 2.3 Phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Bangladesh .1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Bangladesh .2 Một số kết quả hoạt động nông nghiệp thông minh với khí hậu của Bangladesh .3 Bài học phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu của Bangladesh. 83 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM .1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội phục vụ sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam .2 Thách thức của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh BĐKH toàn cầu 90 3.1 Thực trạng biến đổi khí hậu toàn cầu ở Việt Nam.2 Thách thức của nông nghiệp Việt Nam trước biến đổi khí hậu .3 Thực trạng phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Việt Nam .1 Các chính sách ảnh hưởng tới sự phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Việt Nam .2 Thực trạng vấn đề an ninh lương thực tại Việt Nam .3 Thực trạng phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp Việt Nam .4 Các biện pháp và mô hình CSA tại Việt Nam .4 Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Việt Nam .109 CHƯƠNG 4: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ ÁP DỤNG NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM .1 Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng phương thức nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Việt Nam .2 Khu vực điều tra và đối tượng điều tra .1 Khu vực điều tra và đặc điểm khu vực điều tra .2 Đối tượng điều tra: .3 Mô tả thống kê biến số .1 Biến phụ thuộc .2 Biến độc lập .4 Kết quả ước lượng mô hình và thảo luận .1 Kết quả ước lượng và thảo luận cho Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến .2 Kết quả ước lượng và kiểm định cho mô hình hồi quy Logit.5 Đánh giá sự phù hợp của các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và chính sách nông nghiệp hiện hành với kết quả điều tra và ước lượng mô hình .144 CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM .1 Dự báo về biến đổi khí hậu của việt nam trong thời gian tới .2 Định hướng phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu tại Việt Nam .3 Giải pháp phát triển nông nghiệp thông minh với khí hậu. Giải pháp dành cho nhà nước .2 Giải pháp dành cho chính quyền địa phương.

Giải pháp dành cho các cơ sở nông nghiệp và người nông dân .165 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ANLT An ninh lương thực BĐKH Biến đổi khí hậu Climate Change, Agriculture, Văn phòng Đông Nam Á Chương CCAFS and Food Security trình Biến đối khí hậu, Nông nghiệp và An ninh lương thực Climaste-smart Agriculture Nông nghiệp thông minh với khí CSA hậu CS Cộng sự ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng Sông Hồng EU European Union Khối liên minh châu Âu Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông FAO Organization of the United nghiệp Liên Hiệp Quốc/ Tổ chức Nations Nông lương Liên Hiệp Quốc HTX Hợp tác xã The Intergovernmental Panel on IPCC Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH Climate Change KNK Khí nhà kính Nông nghiệp và Phát triển Nông NN&PTNT thôn The Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Co-operation and Development Kinh tế The United Nations Framework Công ước khung của Liên Hiệp UNFCCC Convention on Climate Change Quốc về BĐKH USD United State Dollar Đô la Mỹ WTO The World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Danh mục bảng Bảng 1.1: Tiêu chí liên quan đến CSA .1 Thay đổi nhiệt độ và lượng mưa trong 50 năm qua .1: Độ tuổi và giới tính đối tượng điều tra .119 Danh mục biểu đồ Biểu đồ 2.1: Lượng khí thải nhà kính theo lĩnh vực tại Israel .2: So sánh chi tiêu công cho nghiên cứu và phát triển nông nghiệp ở một số quốc gia Châu Á (nhóm nước có thu nhập trung bình) .3: Sản lượng gạo của Thái Lan 2010-2019 .4: Mức khí thải nhà kính phân theo khu vực của Thái Lan .5: So sánh sản lượng nông sản Bangladesh và Nam Á năm 2014 .6: Khí nhà kính theo khu vực năm 2013 (%) .1: Đặc trưng việc làm theo độ tuổi lao động 2014 .2: Phát thải khí nhà kính Việt Nam 2010 .3: Nguồn khí nhà kính trong nông nghiệp tại Việt Nam .1 miêu tả tỉ lệ nông dân lựa chọn các biện pháp thích ứng BĐKH tại ĐBSH.2: Số lượng những biện pháp CSA của các hộ nông dân trước BĐKH .3: Các cách thức tưới nước .4: Thu nhập trung bình của hộ gia đình .5: Hình thức kinh tế hộ nông dân tham gia điều tra .6: Đánh giá về mức độ nắng nóng (0-4).7: Đánh giá về mức độ hạn hán (0-4).8: Đánh giá về mức độ bão (0-4) .9: Đánh giá về mức độ Rét đậm rét hại (0-4) .10:Đánh giá về mức độ xâm nhập mặn (0-4) .11: Hiểu biết về CSA .12: Phân bổ đất trồng cây lương thực .13: Mức độ thuận tiện cho việc sử dụng máy móc cơ giới .14: Khả năng tiếp cận nguồn nước .15: Khả năng vay vốn Khả năng vay vốn chính sách .16: Các cách xử lý rác thải nông nghiệp hiện nay .136 Danh mục hình Hình 0.1: Khung phân tích của luận án .1: Nông nghiệp thông minh với khí hậu .2 Khung sinh kế bền vững .3: Các điều kiện phát triển nông nghiệp .4 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp .1: Phân bổ đất đai tại Việt Nam .2: Diện tích đất nông nghiệp được tưới tiêu từ hệ thống thủy lợi của nhà nước .3: Chỉ số an ninh lương thực Việt Nam .99 1 CHƯƠNG MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu diễn ra ngày càng trầm trọng trong những năm gần đây đã trở thành thách thức to lớn với mọi ngành nghề trong nền kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp. BĐKH tác động đến nông nghiệp qua các biểu hiện thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, rét hại, các cơn bão thất thường gây sâu bệnh, giảm năng suất, mất mùa, xâm nhập mặn làm giảm diện tích đất trồng trọt nông nghiệp, từ đó làm thiếu hụt lương thực trầm trọng trên toàn thế giới. Theo đánh giá của Tổ chức khí tượng thế giới (WMO) và Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC), Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH ở cả hiện tại và trong tương lai (WMO, 2020).