Luận án nghiên cứu mức độ ảnh hưởng môi trường của hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng vùng biển ven bờ Hải Phòng - Đỗ Gia Khánh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Đỗ Gia Khánh NGHIÊN CỨU MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC CÁT VÀ NẠO VÉT LUỒNG VÙNG BIỂN VEN BỜ HẢI PHÒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN MÔI TRƯỜNG Hải Phòng – Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Đỗ Gia Khánh NGHIÊN CỨU MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC CÁT VÀ NẠO VÉT LUỒNG VÙNG BIỂN VEN BỜ HẢI PHÒNG Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Mã số: 9850101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Đình Lân 2. Đinh Văn Mạnh Hải Phòng – Năm 2022 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi. Các số liệu về kết quả nghiên cứu nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố bởi tác giả khác.

Một số liệu, tài liệu tham khảo từ đề tài “Nghiên cứu xây dựng luận cứ phục vụ lập qui hoạch các bãi đổ bùn cát do nạo vét trên địa bàn Hải Phòng” và đề tài “Nghiên cứu đánh giá tác động của hoạt động khai thác cát đến môi trường vùng cửa sông ven biển Hải Phòng”, đây là các đề tài mà tác giả là thành viên tham gia chính và đã được sự cho phép của các chủ nhiệm đề tài. Hải Phòng, ngày tháng năm 2022 Thay mặt tập thể hướng dẫn Tác giả PGS. Trần Đình Lân Đỗ Gia Khánh ii Lời cảm ơn Trước tiên, cho phép tôi được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới PGS. Trần Đình Lân và PGS.

Đinh Văn Mạnh – những người thầy luôn luôn tận tình hướng dẫn, tạo điều kiện tối đa, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm, hướng dẫn tôi thực hiện đề tài và viết luận án, đồng thời luôn động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Trong quá trình thực hiện luận án, NCS cũng đã nhận được sự động viên, giúp đỡ của lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ, lãnh đạo Viện Tài Nguyên và Môi trường biển cùng các cán bộ giảng viên trong Khoa Khoa học và Công nghệ biển, các cán bộ, giảng viên Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; các nhà khoa học của Viện Tài nguyên và Môi trường biển. Đặc biệt là sự hỗ trợ rất kịp thời và quý báu của TS. Đỗ Thị Thu Hương, phòng Tư liệu và Viễn thám về các nội dung liên quan đến phương pháp phân tích động lực đáp ứng trong quá trình thực hiện luận án.

NCS xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó. Luận án cũng đã nhận được hỗ trợ về tài liệu từ đề tài “Nghiên cứu xây dựng luận cứ phục vụ lập qui hoạch các bãi đổ bùn cát do nạo vét trên địa bàn Hải Phòng” và đề tài “Nghiên cứu đánh giá tác động của hoạt động khai thác cát đến môi trường vùng cửa sông ven biển Hải Phòng”. Đây là những hỗ trợ hết sức quý báu. Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm và các thành viên hai để tài trên.

Tôi xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, bạn bè, đồng nghiệp và lãnh đạo sở Khoa học và Công nghệ, sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng đã có những ý kiến đóng góp, tạo điều kiện thuận lợi và động viên tinh thần cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình, đã luôn là chỗ dựa vững chắc trong những lúc khó khăn khi thực hiện luận án. Hải Phòng, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Đỗ Gia Khánh iii MỤC LỤC Lời cam đoan.ii Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt.v Danh mục các bảng.vi Danh mục các hình vẽ, đồ thị.vii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án. Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN KHU VỰC VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan ở vùng bờ biển Hải Phòng.

Đặc điểm môi trường tự nhiên liên quan ở khu vực nghiên cứu. Hoạt động kinh tế - xã hội liên quan ở khu vực nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng môi trường của các hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Tổng quan về hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng trên thế giới.

Khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải ở Việt Nam. Nghiên cứu về ảnh hưởng môi trường của khai thác cát và nạo vét trên thế giới. Nghiên cứu đánh giá mức độ ảnh hưởng môi trường của khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải ở Việt Nam. Nghiên cứu về lượng hóa mức độ ảnh hưởng môi trường của hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TÀI LIỆU. Cách tiếp cận. Tiếp cận hệ thống và quản lý tổng hợp vùng bờ biển. Tiếp cận liên ngành.

Kế thừa các tài liệu và kết quả nghiên cứu đã có. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu. Phương pháp mô hình.

Phương pháp GIS và phân tích đa tiêu chí. Phân tích mô hình động lực đáp ứng. Phương pháp ma trận Delphi. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Ảnh hưởng môi trường của hoạt động khai thác cát, nạo vét luồng hàng hải. Đánh giá hiện trạng hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Một số vấn đề tồn tại liên quan đến hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải ở vùng bờ biển Hải Phòng. Đánh giá ảnh hưởng môi trường của hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải.

Ảnh hưởng đến các HST ở vùng bờ biển. Phân tích mức độ ảnh hưởng của các hoạt động khai thác cát, nạo vét luồng hàng hải theo mô hình động lực – đáp ứng. Đề xuất bộ tiêu chí đánh giá mức độ tác động của hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải đến môi trường. Thử nghiệm áp dụng bộ tiêu chí đã được đề xuất cho hoạt động khai thác cát vùng bờ biển Hải Phòng.

Xu thế ảnh hưởng của các hoạt động khai thác cát, nạo vét luồng hàng hải đến môi trường. Xu thế hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Xu thế ảnh hưởng của các hoạt động khai thác cát, nạo vét luồng hàng hải đến môi trường. Đề xuất các giải pháp quản lý.

Tổng hợp các căn cứ đề xuất. Đề xuất giải pháp quản lý.123 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.132 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.134 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 135 PHỤ LỤC: DANH SÁCH CHUYÊN GIA LẤY PHIẾU XIN Ý KIẾN.145 v Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ATHH: An toàn hàng hải BĐĐH: Biến động địa hình BĐKH: Biến đổi khí hậu BTNMT: Bộ tài nguyên Môi trường DWT: (DeadWeight Tonnage) tải trọng KTXH: Kinh tế xã hội HST: Hệ sinh thái GHCP: Giới hạn cho phép NE: Northeast- đông bắc NW: Northwest- tây bắc QCVN: Quy chuẩn Việt Nam RNM: Rừng ngập mặn SE: Southeast- đông nam SW: Southwest- tây nam TĐL: Thủy động lực TN&MT: Tài nguyên và Môi trường TTLL: Trầm tích lơ lửng UBND: Ủy ban nhân dân VCS: Vùng cửa sông vi Danh mục các bảng Bảng 3. Danh sách các doanh nghiệp đã được cấp phép khai thác và trữ lượng khai thác (tính đến tháng 8.

Các giai đoạn trong chu trình khai thác cát. Tác động tiêu cực đến môi trường của hoạt động khai thác khoáng sản [118]. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng môi trường từ sản lượng khai thác cát. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng môi trường từ khối lượng nạo vét luồng hàng hải.

Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng từ độ sâu khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng từ phát tán TTLL do khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng theo khoảng cách khai thác cát, nạo vét luồng hàng hải và nhận chìm chất nạo vét đến đối tượng KTXH. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng liên quan đến chỉ số đa dạng sinh học.

Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng theo khoảng cách đến các HST. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng do khoảng cách đến ngư trường, bãi giống, bãi đẻ. Các chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng liên quan đến chất lượng nước. Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng liên quan hiệu quả các chính sách, hướng dẫn quản lý các hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải.

Chỉ tiêu đánh giá mức độ ảnh hưởng liên quan các chương trình, dự án bảo vệ môi trường từ các hoạt động khai thác cát và nạo vét luồng hàng hải. Hiện trạng môi trường, đa dạng động vật đáy, độ sâu khai thác của các khu khai thác cát và khoảng cách từ khu vực khai thác cát đến các hệ sinh thái ven biển, khu phát triển kinh tế - xã hội. Kết quả đánh giá thử nghiệm mức độ ảnh hưởng môi trường của các hoạt động khai thác cát ở vùng nước ven bờ biển Hải Phòng.110 vii Danh mục các hình vẽ, đồ thị Hình 1. Vùng bờ biển Hải Phòng và khu vực nghiên cứu.

Tương tác sóng- dòng chảy và vận chuyển trầm tích trong mô hình Delft3D. Các lưới tính của mô hình thủy động lực. Sơ đồ tóm tắt nội dung và phương pháp nghiên cứu của luận án. Vị trí các điểm khai thác cát và khu vực được quy hoạch khai thác cát ở vùng bờ biển Hải Phòng.

Thay đổi địa hình đáy (m) vùng ven bờ biển Hải Phòng do hoạt động khai thác cát (a- trước khi khai thác cát; b-khai thác 30% các dự án đã được cấp phép) [7]. Trường dòng chảy (m/s) tầng mặt ven biển Hải Phòng do ảnh hưởng của sóng gió NE trong mùa khô (a- gió bình thường, khi chưa có khai thác cát; b- gió bình thường khi khai thác cát 30%; c- gió mạnh, khi chưa có khai thác cát; d- gió mạnh khi khai thác cát 30%). Hàm lượng TTLL tăng lên do khai thác cát phía ngoài vùng cửa Nam Triệu mùa mưa (a- tầng mặt, triều xuống; b-tầng đáy, triều xuống; c- tầng mặt triều lên; d- tầng đáy, triều lên). Hàm lượng TTLL tăng lên do nạo vét luồng phía tây nam Đồ Sơn trong mùa mưa (a- tầng mặt, triều xuống; b-tầng đáy, triều xuống; c- tầng mặt triều lên; d- tầng đáy, triều lên).