Luận án: Đặc điểm lâm sàng, CT, Cytokine lao phổi mới AFB âm tính - Đinh Thị Hòa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ĐINH THỊ HOÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, HÌNH ẢNH CẮT LỚP VI TÍNH ĐỘ PHÂN GIẢI CAO VÀ NỒNG ĐỘ MỘT SỐ CYTOKINE HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN LAO PHỔI MỚI AFB ÂM TÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NCS ĐINH THỊ HOÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, HÌNH ẢNH CẮT LỚP VI TÍNH ĐỘ PHÂN GIẢI CAO VÀ NỒNG ĐỘ MỘT SỐ CYTOKINE HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN LAO PHỔI MỚI AFB ÂM TÍNH Chuyên ngành : Nội Khoa Mã số : 9 72 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hướng dẫn khoa học Hướng dẫn 1 : PGS.TS Nguyễn Huy Lực Hướng dẫn 2 : PGS.TS Trần Văn Sáu HÀ NỘI 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Đinh Thị Hòa MỤC LỤC Hình 1. Dạng đông đặc.

Dạng kính mờ. Tổn thươ ng v ới nhi ều bóng mờ lan tỏa, ranh giới không rõ, nhưng vẫn thấy đượ c bờ các mạ ch máu trong vùng tổn thươ ng. 26 Hình A: Dày thành phế quản lan t ỏa. B: T ổn th ương trong lòng phế quản.

Giãn phế quản. Lao ph ổi. Lao kê: Đặc trưng bởi nhiều nốt nh ỏ phân bố ngẫu nhiên. Hình nốt, thâm nhiễm phá hủy hang.

31 *Nguồn: Phạm Ng ọc Hoa và cs (2016) [45]. Hình ảnh cây nẩy chồi (Tree in bud). Nhi ều n ốt nh ỏ trong lao ph ổi. 32 Những b ệnh nhân nhập viện có một trong các triệu chứng lâm sàng giống lao nh ư: S ốt nh ẹ, m ệt m ỏi g ầy sút cân, ho khan, ho đờm, ho máu, gầy sút cân, ra mồ hôi đêm … và có hình ảnh Xquang ph ổi chu ẩn hoặc HRCT nh ư: Đám mờ, đông đặc phổi, xơ, hang, giãn phế quản… Nhưng xét nghiệm AFB đờm (­) và nuôi cấy vi khuẩn lao (­).

Hình ảnh vi khu ẩn lao sau khi nhu ộm soi d ưới kính hiển vi.58 *Nguồn: Hội Lao và Bệnh phổi Việt nam (2015) [14]. Nguyên lý phát hiện đồng thời nhiều cytokine (Hình minh họa cho 2 chất). 63 * Nguồn: Lê Văn Đông và cs (2011) [50]. 63 ­ Tính Se, Sp:.

70 + Nhóm bệnh phổi không lao: đượ c sử dụng để tính Se, Sp cho các hình ảnh HRCT trong ch ẩn đoán lao phổi AFB (­) (và tính Se, Sp cho các triệu chứng lâm sàng trong ch ẩn đoán lao phổi AFB (­)). 70 + Nhóm lao phổi AFB (+): đượ c sử dụng làm tiêu chuẩn vàng để tính Se, Sp cho các triệu chứng lâm sàng trong chẩn đoán lao phổi AFB (­). 86 IL­4 và IL­10. 86 Bình thườ ng/ giảm.

86 IL­4 và IL­12. 86 Bình thườ ng/ giảm. 87 TNF­ α và IL­10. 87 Bình thườ ng/ giảm.

87 TNF­ α và IFN­γ. 87 Bình thườ ng/ giảm. 87 Nồng độ IL­4 và IL­10 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 88,6%. 87 Nồng độ IL­4 và IL­12 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 65,9%.

87 Nồng độ TNF­ α và IL­10 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 48,9%, và cùng giảm là 51,1%. 87 Nồng độ TNF­ α và IFN­ γ cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 50%, tươ ng tự cùng giảm cũng là 50%. Giá trị một s ố triệu chứng lâm sàng trong chẩn đoán lao phổi AFB âm tính. Giá trị một s ố hình ảnh chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao trong ch ẩn đoán lao phổi AFB âm tính.

Giá trị kết hợp tri ệu ch ứng lâm sàng với hình ảnh chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao trong ch ẩn đoán lao phổi AFB âm tính. 101 Kết hợp triệu chứng s ốt+hình ảnh đông đặ c tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 13,1%, Sp 97,5%. 101 Kết hợp triệu chứng s ốt+hình ảnh NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 14,9%, Sp 90,3%. 101 Kết hợp triệu chứng s ốt+hình ảnh cây nảy chồi có giá trị chẩn đoán lao với Se 14,0%, Sp 83,9%.

102 Kết hợp triệu chứng s ốt+ho+hình ảnh đông đặ c tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 23,4%, Sp 53,1%. 102 Kết hợp triệu chứng s ốt+ho+hình ảnh NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 12,2%, Sp 96,3%. 102 Kết hợp triệu chứng s ốt+ho hình ảnh NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 12,2%, Sp 96,3%. 103 Kết hợp triệu chứng s ốt+ho+hình ảnh NTTTT+hình ảnh đông đặ c tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 11,2%, Sp 97,5%.

103 Kết hợp triệu chứng s ốt+ho hình ảnh cây nẩy chồi+hình ả nh đông đặ c tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 10,3%, Sp 87,7%.104 Về mối liên quan giữa nồng độ các cytokine ở nhóm bệnh nhân lao phổi AFB (­) (88 b ệnh nhân) chúng tôi có các cặp đôi kết quả như bảng 3. 130 Nồng độ IL­4 và IL­10 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 88,6%. 130 Nồng độ IL­ 4 và IL­12 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 65,9%. 130 Nồng độ TNF­ α và IL­10 cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 48,9%, và cùng giảm là 51,1%.

130 Nồng độ TNF­ α và IFN­ γ cùng tăng ở bệnh nhân bị lao phổi AFB (­) là 50%, tươ ng tự cùng giảm cũng là 50%. và cs (2014) nh ận th ấy n ồng độ của IL­10, IL­12, IFN­γ , và .Giá trị một số tri ệu ch ứng lâm sàng trong chẩn đoán lao phổi AFB âm tính. 133 Tác giả Vũ Quang Diễn (2008) [85]. Nghiên cứu trên 206 bệnh nhân trong đó 75 bệnh nhân lao phổi mới AFB (­), 72 b ệnh nhân lao phổi mới AFB (+) và 59 bệnh nhân viêm phổi không do lao cho k ết qu ả giá trị của một số triệu chứng lâm sàng trong đị nh hướ ng chẩn đoán lao phổi AFB (­): Sốt nhẹ về chiều kéo dài có Se 61,3%, Sp 91,5%.

G ầy sút cân có Se 80%, Sp 13,6%. Ra m ồ hôi đêm có Se 69,3%, Sp 88,1%. Ho khan kéo dài>2 tuần có Se 67,7%, Sp 45,8%. Ho ra máu có Se 29,3%, Sp 71,2%.

K ết qu ả của chúng tôi gần tươ ng đươ ng với tác giả. Giá trị một s ố hình ảnh HRCT trong ch ẩn đoán lao phổi AFB âm tính. 134 Kết quả từ Bảng 3.51 cho th ấy: K ết h ợp tri ệu ch ứng sốt +đông đặc tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 13,1%, Sp 97,5%. Triệu chứng s ốt+hình ảnh NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 14,9%, Sp 90,3%.

Tri ệu chứng s ốt+hình ảnh cây nảy chồi có giá trị chẩn đoán lao với Se 14,0%, Sp 83,9%. 140 Triệu chứng s ốt+ho+đông đặc tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 23,4%, Sp 53,1%. 140 Triệu chứng s ốt+ho+NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 12,2%, Sp 96,3%. 140 Triệu chứng s ốt+ho+NTTTT có giá trị chẩn đoán lao với Se 12,2%, Sp 96,3%.

140 Triệu chứng s ốt+ho+NTTTT+đông đặc tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 11,2%, Sp 97,5%. 140 Triệu chứng s ốt+ho+cây nẩy chồi+đông đặc tiểu thùy có giá trị chẩn đoán lao với Se 10,3%, Sp 87,7%. 140 Sự chậm tr ễ trong phát hiện và chẩn đoán cũng như điều trị và tiên lượ ng cho bệnh nhân lao phổi mới AFB (­) trong giai đoạ n hiện nay là một trong những nguyên nhân làm gia tăng bệnh lao, tăng tỉ lệ tử vong do lao và đặc biệt tình trạng lao kháng thuốc, lao đa kháng và lao/ĐTĐ, lao/HIV.B ệnh nhân đi khám muộn vì rất nhiều lý do cá nhân mặc dù có thể đã có những triệu chứng lâm sàng điển hình đầ u tiên như: Ho, sốt về chiều, ho máu, gầy sút cân, ra mồ hôi đêm.Kết hợp với một s ố xét nghiêm cận lâm sàng cơ bản như xét nghiệm đờm tìm BK, chụp Xquang phổi chuẩn thì các bác sỹ lâm sàng đã có thể đị nh hướ ng chẩn đoán và điều trị s ớm cho b ệnh nhân. 140 Tuy nhiên vấn đề lao phổi mới khi ch ưa có tổn thươ ng rộng thì hầ u như có thể không có triệu chứng ho ặc tri ệu ch ứng ho, s ốt.

không rõ ràng, xét nghiệm tìm BK tr ực ti ếp trong đờm đôi khi còn hạn chế với tỷ lệ phát hiện vi khu ẩn lao trong đờm còn thấp, hoặc khi ch ụp Xquang phổi chuẩn có thể bỏ sót tổn thươ ng do bị che l ấp, ch ồng hình hoặ c ở phía sau. thì vấn đề chẩn đoán sớm để tiên lượ ng điều trị kị p thời vẫn còn là một khó khăn. Ở tuyến dướ i khi chưa có điều kiện trang bị các kỹ thuật cao, cũng như khi xét nghiệm cho kết qu ả ch ậm, và một số xét nghiệm kỹ thuật cao đôi khi có độ đặc hiệu cao nhưng độ nhạ y còn hạ n chế, vì thế việc phổ cập để chẩn đoán cho các bệnh nhân lao phổi trên toàn tuyến vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều tác giả trong nướ c từ cách đây nhiều năm đã nghiên cứu xét đến các tổ hợp triệu chứng lâm sàng, và cận lâm sàng đã cho những kết qu ả đị nh hướ ng chẩn đoán lao, góp phần xây dựng thang điểm, tiêu chuẩn chẩn đoán lao phổi mới AFB (­).

141 Có nhiều tác giả trên thế giới như Swai. 141 Một số tác giả cho r ằng vi ệc k ết h ợp gi ữa các triệu chứng lâm sàng với hình ảnh Xquang, hình ảnh chụp c ắt l ớp vi tính lồng ngực và một số xét nghiệm cơ bản có thể thực hiện dễ dàng ở bất cứ cơ sở y tế nào, là rấ t cần thiết để chẩn đoán sàng lọc lao phổi trong c ộng đồng, trong những trườ ng hợp không có tiêu chuẩn vàng là bằng chứng c ủa vi khu ẩn lao trong đờm [35], [125], [127], [142].