Luận án dạy học cơ kỹ thuật theo lý thuyết học tập kiến tạo trong đào tạo giáo v

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc s- ph¹m hµ néi ====== o0o ====== TRẦN TUYẾN DẠY HỌC CƠ KỸ THUẬT THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN CÔNG NGHỆ Chuyên ngành : Lý luận và PPDH bộ môn Kỹ thuật công nghiệp Mã số : 62.11 LUËN ¸N tiÕn sÜ gi¸o dôc häc Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Thu Hà 2.TS Nguyễn Văn Bính HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Xin trân trọng cảm ơn ! Tác giả Trần Tuyến LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn trân trọng tới: Quý thầy, cô hƣớng dẫn khoa học: 1) TS Nguyễn Thị Thu Hà 2) PGS.TS Nguyễn Văn Bính đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tác giả nhiều năm để hoàn thành luận án này.

Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Bộ môn Phƣơng pháp dạy học - Khoa Sƣ phạm kỹ thuật Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, Khoa Công nghệ Trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Trung ƣơng đã tạo điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Khoa Sƣ phạm Tự nhiên – Trƣờng Cao đẳng Sơn La, Khoa Tự nhiên – Trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Thái Bình và các giảng viên, các lớp sinh viên đã nhiệt tình tham gia thực nghiệm sƣ phạm, chia sẻ kinh nghiệm dạy học giúp tác giả hoàn thiện luận án. Các cán bộ quản lý, chuyên gia, giảng viên, giáo viên một số trƣờng đại học, cao đẳng, cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tác giả Trần Tuyến DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BKBLP : Bốn khâu bản lề phẳng CĐ : Cao đẳng CĐSP : Cao đẳng sƣ phạm CĐSPTW : Cao đẳng Sƣ phạm Trung ƣơng CKT : Cơ kỹ thuật ĐC : Đối chứng ĐH : Đại học GV : Giảng viên PPDH : Phƣơng pháp dạy học SBVL : Sức bền vật liệu SV : Sinh viên TH : Toán học TN : Thực nghiệm TQCT : Tay quay – Con trƣợt VL : Vật lý MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu lý thuyết học tập kiến tạo. Những nghiên cứu về lý thuyết học tập kiến tạo trên thế giới. Những nghiên cứu về dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo ở Việt Nam.

Một số khái niệm cơ bản liên quan đến dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo. Học tập kiến tạo. Lý thuyết học tập kiến tạo và vận dụng. Khái quát về lý thuyết học tập kiến tạo.

Kiến tạo cơ bản. Kiến tạo xã hội. Cấu trúc của dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo. Vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học.

Thực trạng dạy học Cơ kỹ thuật xét theo quan điểm kiến tạo. Sinh viên học tập Cơ kỹ thuật. Giảng viên dạy học Cơ kỹ thuật. 39 Kết luận chương 1.

43 CHƢƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC CƠ KỸ THUẬT THEO LÝ THUYẾT HỌC TẬP KIẾN TẠO. Giới thiệu môn Cơ kỹ thuật ở trƣờng cao đẳng sƣ phạm. Mục tiêu môn học. Phân tích cấu trúc nội dung môn Cơ kỹ thuật.

Nguyên tắc dạy học môn Cơ kỹ thuật theo lý thuyết học tập kiến tạo 51 2. Quy trình dạy học CKT theo lý thuyết học tập kiến tạo. Một số biện pháp vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học Cơ kỹ thuật. Biện pháp 1: Dạy sinh viên các phƣơng pháp nghiên cứu môn học 56 2.

Biện pháp 2: Cấu trúc bài dạy CKT theo tƣ duy của nhà khoa học. Biện pháp 3: Vận dụng phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề. Thiết kế minh họa bài dạy Cơ kỹ thuật theo lý thuyết học tập kiến tạo. Bài 1: Phƣơng pháp Véc tơ.

Bài 2: Cơ cấu Tay quay – Con trƣợt. Bài 3: Chuyển động tịnh tiến của vật rắn. 100 Kết luận chương 2. 107 CHƢƠNG 3: KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ.

Mục đích, nội dung, phƣơng pháp kiểm nghiệm. Mục đích kiểm nghiệm. Nội dung kiểm nghiệm. Phƣơng pháp kiểm nghiệm.

Thực nghiệm sƣ phạm. Chuẩn bị thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm.

Phƣơng pháp chuyên gia. 125 Kết luận chương 3. 129 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.

133 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 134 Phụ lục 1: Phiếu hỏi ý kiến giảng viên. 143 Phụ lục 2: Phiếu lấy ý kiến sinh viên. 144 Phụ lục 3: Các đề kiểm tra và đáp án.

145 Phụ lục 4: Phiếu xin ý kiến chuyên gia. 151 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Ý kiến của SV về sử dụng PPDH .2: Ý kiến của SV học tập CKT .3: Ý kiến của GV về sử dụng PPDH .1: Đề cƣơng môn Cơ kỹ thuật .1: Bảng phân phối thực nghiệm .2: Bảng tần số điểm .3: Bảng tần suất điểm .4: Bảng tần suất hội tụ tiến .5: Bảng tổng hợp tính phƣơng sai ở nhóm lớp ĐC .6: Bảng tổng hợp tính phƣơng sai ở nhóm lớp TN.7: Bảng so sánh phƣơng sai, phƣơng sai hiệu chỉnh, độ lệch chuẩn hiệu chỉnh và hệ số biến thiên của nhóm lớp ĐC và TN .8: Danh sách chuyên gia .9: Kết quả xin ý kiến chuyên gia. 127 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ Trang Hình 1.1: Sơ đồ quá trình đồng hóa và điều ứng trong học tập .1: Sơ đồ quy trình học tập kiến tạo CKT .1: Đồ thị tần số điểm .2: Đƣờng tần suất của nhóm lớp ĐC và TN .3: Đƣờng tần suất hội tụ tiến của nhóm lớp ĐC và TN. Lý do nghiên cứu đề tài 1.

Quan điểm định hướng phát triển giáo dục và đào tạo của nước ta Đất nƣớc ta đang trong thời kỳ đầu hội nhập khu vực và quốc tế trên tất cả các lĩnh vực. Để nƣớc ta sớm trở thành nƣớc công nghiệp thì trƣớc hết cần nhận thấy đƣợc nguồn nhân lực mang yếu tố quyết định. Để có đƣợc nguồn nhân lực chất lƣợng tốt, Đảng ta đã xác định “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 của văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳng định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu.

Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hƣớng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, tập trung nâng cao chất lƣợng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp. Luật giáo dục đại học 2012 cũng đã khẳng định dạy học ở các trƣờng cao đẳng luôn phải đổi mới bắt kịp với thời đại, đào tạo “sinh viên có kiến thức chuyên môn cơ bản, kỹ năng thực hành thành thạo, hiểu biết đƣợc tác động của các nguyên lý, quy luật tự nhiên – xã hội trong thực tiễn và có khả năng giải quyết những vấn đề thông thƣờng thuộc ngành đào tạo” [68]. Đảng và Nhà nƣớc ta chƣa bao giờ xem nhẹ, đánh giá thấp sự phát triển của giáo dục. Nhiều cơ chế, chính sách ƣu tiên phát triển giáo dục và những ƣu đãi trong đào tạo giáo viên, tạo điều kiện cho ngƣời dạy phát huy sáng tạo, chủ động đổi mới phƣơng pháp, tìm những hƣớng đi, quan điểm phù hợp cho hoạt động dạy học.

Nhà nƣớc luôn động viên ngƣời học, tạo môi trƣờng học tập thuận lợi để ngƣời học chủ động tiếp nhận tri thức, làm chủ quá trình nhận thức; khuyến khích đổi mới giáo dục và đào tạo theo hƣớng tiếp nhận tri thức thụ động sang chủ động, phát huy tính tích cực chủ động nhận thức của ngƣời học. Đổi mới phát triển giáo dục và đào tạo theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của người học Trong giáo dục truyền thống, ngƣời dạy là “trung tâm” của mọi hoạt động, chủ động truyền đạt kiến thức và kỹ năng đến ngƣời học. Nhƣng hiện nay Đảng và Nhà nƣớc ta chủ trƣơng đổi mới phát triển giáo dục và đào tạo theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của ngƣời học. Theo đó, giáo dục phải phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của ngƣời học phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học.

Đặc biệt trong đào tạo bậc đại học, cần tạo cho cho sinh viên môi trƣờng thuận lợi để họ chủ động xây dựng kiến thức, làm chủ tri thức dựa trên những hiểu biết của bản thân. Do đó, dạy học cần chú trọng bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, quan tâm sự tƣơng tác tích cực với môi trƣờng, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động vào tình cảm, đem lại niềm vui cho ngƣời học. Thế giới mỗi ngày một thay đổi, xã hội ngày một phát triển, khối lƣợng kiến thức ngày càng tăng, để việc lĩnh hội kiến thức đƣợc hiệu quả và bắt kịp với thời đại bên cạnh kiến thức thì vấn đề quan trọng là phải có phƣơng pháp chiếm lĩnh tri thức. Do đó, dạy phƣơng pháp chiếm lĩnh tri thức là bƣớc quan trọng tiên quyết hiện nay; dạy ngƣời học cách giải quyết vấn đề bằng kiến tạo kiến thức để họ có kỹ năng trong cuộc sống hiện đại; cần hình thành năng lực kiến tạo tri thức khi ngƣời học còn ngồi trên ghế nhà trƣờng.

Lý thuyết học tập kiến tạo đối với đổi mới phương pháp dạy học môn học Cơ kỹ thuật Tạo môi trƣờng học tập thích hợp để ngƣời học chủ động kiến tạo tri thức đó là tƣ tƣởng cốt lõi của Lý thuyết học tập kiến tạo. Trong khi đó, dạy học Cơ kỹ thuật cần đƣợc đổi mới theo hƣớng tích cực hóa hoạt động của sinh viên. Và thực tế cho thấy có thể vận dụng lý thuyết học tập kiến tạo trong dạy học Cơ kỹ thuật góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học, phát triển giáo dục theo hƣớng hiện đại. 3 Dạy học theo lý thuyết học tập kiến tạo là cách tiếp cận các phƣơng pháp dạy học tích cực; ngƣời dạy không phải là ngƣời truyền đạt kiến thức có sẵn, cung cấp chân lý mà là ngƣời đảm nhiệm vai trò định hƣớng, đạo diễn hoặc tạo tiền đề cho ngƣời học khám phá ra chân lý, tƣơng tác, tự tìm ra kiến thức.