Luận án đánh giá kết quả học tập theo năng lực trong đào tạo nghề

i LỜI CAM ĐOAN Tác giả cam đoan luận án này là do bản thân tự thực hiện và không sao chép các công trình nghiên cứu của ngƣời khác để làm sản phẩm của riêng mình. Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận án là có nguồn gốc và đƣợc trích dẫn rõ ràng. Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận án. Tác giả Nguyễn Quang Việt ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, Khoa Sƣ phạm kỹ thuật - Tập thể Tổ bộ môn Phƣơng pháp dạy học, Phòng Sau đại học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình tôi học tập và thực hiện luận án tiến sĩ này.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin đƣợc bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới PGS. Nguyễn Văn Khôi, PGS. Mạc Văn Tiến - những ngƣời Thầy đã trực tiếp hƣớng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi trân trọng cảm ơn sự ủng hộ và khuyến khích thƣờng xuyên của Lãnh đạo Tổng cục Dạy nghề, Lãnh đạo và đồng nghiệp Viện Nghiên cứu Khoa học Dạy nghề giúp tôi vừa hoàn thành luận án vừa đảm nhiệm đƣợc công việc tại cơ quan.

Trân trọng cảm ơn đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên các cơ sở dạy nghề, các chuyên gia và nhà khoa học đã góp ý kiến quý báu cho luận án. Tôi vô cùng biết ơn gia đình của mình và những ngƣời bạn thân thiết đã luôn cổ vũ tinh thần giúp tôi vƣợt qua những lúc khó khăn để có thể hoàn thành luận án. Hà Nội, tháng 04 năm 2015 Nguyễn Quang Việt iii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. i DANH MỤC BẢNG.

ii DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ. ii MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ. TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ.

Trên thế giới. MỘT SỐ KHÁI NIỆM. Tiêu chuẩn năng lực và tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia. Đánh giá theo năng lực.

Một số khái niệm khác có liên quan. ĐÁNH GIÁ THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ. Đặc điểm của đào tạo theo năng lực. Đặc điểm của đánh giá theo năng lực.

Phƣơng pháp và công cụ đánh giá. Nguyên tắc đánh giá theo năng lực. Yêu cầu của đánh giá theo năng lực. THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP TRONG CÁC CƠ SỞ DẠY NGHỀ.

MỤC ĐÍCH, PHẠM VI, PHƢƠNG PHÁP KHẢO SÁT THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP. Mục đích khảo sát. Phạm vi khảo sát. Phƣơng pháp và nội dung khảo sát.

KẾT QUẢ KHẢO SÁT. Thực trạng chƣơng trình dạy nghề và hƣớng dẫn đánh giá. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập. Thực trạng điều kiện bảo đảm đánh giá.

Nhận định thực trạng đánh giá kết quả học tập .62 iv Chƣơng 3. ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ Ở VIỆT NAM. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ. Giải pháp 1: Chuyển hóa tiêu chuẩn năng lực sang chƣơng trình đào tạo.

Giải pháp 2: Thiết lập quy trình xây dựng công cụ đánh giá thực hành nghề. Giải pháp 3: Đánh giá theo năng lực cho nhóm dựa trên phân công lao động và tổ chức sản xuất trong lĩnh vực nghề. ỨNG DỤNG CÁC GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ. Nghề Hệ thống điện.

Nghề Công nghệ ô tô và nghề Hàn. KHẢO NGHIỆM ĐÁNH GIÁ SỰ CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO NĂNG LỰC TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ. Mục đích khảo nghiệm. Đối tƣợng khảo nghiệm.

Tiêu chí khảo nghiệm đánh giá. Kết quả khảo nghiệm .105 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .114 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ. 117 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 123 i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ASEAN Free Trade Area - Khu vực Mậu dịch Tự do AFTA ASEAN Association of Southeast Asian Nations - Hiệp hội Các ASEAN Quốc gia Đông Nam Á CBA Competency Based Assessment - Đánh giá theo năng lực CBT Competency Based Training - Đào tạo theo năng lực CĐN Cao đẳng nghề CSDN Cơ sở dạy nghề HSSV Học sinh sinh viên International Labour Organization - ILO Tổ chức Lao động Quốc tế KNN Kỹ năng nghề KNNQG Kỹ năng nghề quốc gia KTĐQG Khung trình độ quốc gia LĐTBXH Lao động - Thƣơng binh và Xã hội NLTH Năng lực thực hiện NXB Nhà xuất bản TCKNNQG Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia TCNL Tiêu chuẩn năng lực TCN Trung cấp nghề TTLĐ Thị trƣờng lao động WTO World Trade Organization - Tổ chức Thƣơng mại Thế giới ii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Định dạng đơn vị tiêu chuẩn năng lực .2: Một số phƣơng pháp và công cụ đánh giá .1: Kết quả thi tốt nghiệp cao đẳng nghề khóa 1 theo ngân hàng đề thi chung .2: Kết quả thi tốt nghiệp cao đẳng nghề khóa 1 theo ngân hàng đề thi chung .3: Mục tiêu đào tạo của đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề.1: Nội dung tiêu chuẩn thực hiện công việc trong TCKNNQG .2: Tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng căng dây lấy độ võng .3: Chuyển đổi tiêu chuẩn thực hiện công việc sang năng lực căng dây lấy độ võng đƣờng dây tải điện trên không 35kV .81 DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Hình 1.1: Mô hình chung cấu trúc năng lực .2: Mô hình đánh giá theo năng lực .3: Quy trình chung đánh giá theo năng lực.1: Căn cứ xác định mục tiêu đánh giá.2: Những địa điểm đánh giá .3: Tiêu chí và nội dung đánh giá .4: Các hình thức đánh giá .5: Các phƣơng pháp đánh giá .6: Các công cụ đánh giá .7: Các căn cứ để tổ chức đánh giá theo nhóm .8: Nội dung tham khảo ý kiến doanh nghiệp về đánh giá .9: Mức độ đáp ứng về trang thiết bị, dụng cụ, vật liệu dùng cho đánh giá .10: Kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm làm việc trong nghề của giáo viên .11: Biểu đồ thiếu hụt kỹ năng của lao động trực tiếp và quản đốc xƣởng .1: Mô hình chuyển hóa TCNL sang chƣơng trình đào tạo .2: Quy trình xây dựng bài kiểm tra thực hành .3: Sự cần thiết của các giải pháp đổi mới đánh giá kết quả học tập theo năng lực trong đào tạo nghề .4: Mức độ nhận định về đánh giá theo nhóm .5: Tính khả thi của các giải pháp đổi mới đánh giá kết quả học tập theo năng lực trong đào tạo nghề .6: Mức độ phản ánh năng lực của công cụ đánh giá kết hợp bảng kiểm và câu hỏi vấn đáp .7: Nhận định đánh giá theo năng lực là một cách tiếp cận đổi mới kiểm tra đánh giá cần đƣợc áp dụng trong đào tạo nghề.

Lý do chọn đề tài Xu thế toàn cầu hoá, hội nhập và mong muốn khai thác những lợi thế trong việc tham gia vào các tổ chức quốc tế mở ra những triển vọng to lớn thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài, mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, xuất khẩu lao động và chuyên gia. Cạnh tranh giữa các quốc gia về kinh tế - thƣơng mại, kỹ thuật - công nghệ ngày càng quyết liệt và lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về quốc gia có nguồn nhân lực chất lƣợng cao. Là thành viên trong Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO) nên Việt Nam phải thực hiện nguyên tắc ―mở cửa thị trƣờng‖ cho hàng hóa, dịch vụ và đầu tƣ nƣớc ngoài, trong đó có thị trƣờng lao động (TTLĐ). Trong bối cảnh đó, đội ngũ lao động nƣớc ta vừa có cơ hội phát triển về số lƣợng, chất lƣợng và tham gia vào TTLĐ của các nƣớc, vừa chịu thách thức về sự cạnh tranh với lao động nƣớc ngoài, thậm chí ngay tại TTLĐ trong nƣớc.

Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức mới. Đầu tƣ vốn, chứ không phải năng suất lao động đã trở thành nguồn lực chính của tăng trƣởng kinh tế. Đây không phải là một mô hình bền vững để tiếp tục duy trì tăng trƣởng kinh tế cao. Mặc dù quy mô lực lƣợng lao động vẫn tiếp tục gia tăng, dân số trẻ của Việt Nam đang giảm.

Điều đó có nghĩa là, Việt Nam không thể chỉ dựa vào quy mô của lực lƣợng lao động để tiếp tục những thành công đã có, mà còn phải tập trung nỗ lực để làm cho lực lƣợng lao động trở nên có năng suất cao hơn. Mặc dù thành tựu về biết đọc, viết và tính toán của ngƣời lao động Việt Nam rất ấn tƣợng, nhiều công ty vẫn nói rằng họ gặp trở ngại đáng kể trong hoạt động do khó tìm đƣợc những ngƣời lao động có kỹ năng phù hợp. Phần lớn ngƣời sử dụng lao động nói rằng tuyển dụng lao động là công việc khó khăn vì các ứng viên không có kỹ năng phù hợp (―thiếu hụt kỹ năng‖), hoặc vì sự khan hiếm ngƣời lao động trong một số ngành nghề (―thiếu hụt ngƣời lao động có tay nghề‖ trong các 2 ngành cụ thể). Ngƣời sử dụng lao động ở Việt Nam vẫn luôn tìm kiếm ngƣời lao động nhƣng họ không thể tìm thấy ngƣời lao động phù hợp với những kỹ năng cần thiết.

[20] Về giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam, Sách trắng 2014 của Phòng Thƣơng mại Châu Âu tại Việt Nam về Các vấn đề thƣơng mại/đầu tƣ và kiến nghị đã nhận định: ―Phong cách giáo dục đã thấm sâu vào văn hóa, tạo ra chuỗi vòng lặp lại theo đó thế hệ này dạy thế hệ tiếp theo đúng phƣơng pháp cũ mà không có những tiến triển nào. Tác động của phong cách đào tạo này khiến tất cả học sinh đều có một cách hành xử và tác động giống nhau thể hiện rõ tại nơi làm việc, kết quả là nhân viên thƣờng không có sáng kiến hay lối tƣ duy tích cực nào.‖ Báo cáo cũng chỉ ra rằng, trong khối ASEAN Việt Nam nằm ở nửa cuối của bảng xếp hạng đánh giá về phát triển nguồn nhân lực. Vì vậy, phát triển và nâng cao kỹ năng của lực lƣợng lao động là một trong những nhiệm vụ trọng yếu của Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu của TTLĐ đang thay đổi nhanh chóng [24; tr 31].