Luận án dân chủ hóa ở hàn quốc nhật bản và những giá trị tham khảo đối với việt

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ THU MAI DÂN CHỦ HÓA Ở HÀN QUỐC, NHẬT BẢN VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO ĐỐI VỚI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2016 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ THU MAI DÂN CHỦ HÓA Ở HÀN QUỐC, NHẬT BẢN VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO ĐỐI VỚI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Chuyên ngành Chính trị học Mã số 62 31 20 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGÔ HUY ĐỨC PGS. HOÀNG VĂN NGHĨA HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN LêThị Thu Mai MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1. Nghiên cứu về dân chủ và dân chủ hóa của các tác giả nước ngoài 7 1. Nghiên cứu về dân chủ và dân chủ hóa của các tác giả Việt Nam 21 1.

Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 32 Chương 2: DÂN CHỦ HÓA - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 35 2. Dân chủ hóa 51 Chương 3:TIẾN TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở HÀN QUỐC VÀ NHẬT BẢN 83 3. Các nhân tố tác động tới quá trình dân chủ hóa ở Hàn Quốc và Nhật Bản 83 3. Nội dung của quá trình dân chủ hóa ở Hàn Quốc và Nhật Bản 93 3.

Một số đánh giá về quá trình dân chủ hóa ở Hàn Quốc và Nhật Bản 125 Chương 4: GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM TỪ QUÁ TRÌNH DÂN 132 CHỦ HÓA Ở HÀN QUỐC VÀ NHẬT BẢN 4. Phát triển kinh tế thị trường có sự kiểm soát của nhà nước 132 4. Thay đổi vai trò của Nhà nước theo sự lớn mạnh của khu vực tư nhân 141 và xã hội 4. Sự phát triển của xã hội dân sự Hàn Quốc và Nhật Bản là động lực 147 thúc đẩy tiến trình dân chủ hóa 4.

Khai thác tính tích cực trong các giá trị lịch sử, truyền thống văn hóa 153 KẾT LUẬN 163 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN 165 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 166 PHỤ LỤC 179 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT KTTT Kinh tế thị trường CNXH Chủ nghĩa xã hội MTTQ Mặt trận tổ quốc NNPQ Nhà nước pháp quyền XHDS Xã hội dân sự XHCN Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Đặc điểm nổi bật của thế kỷ XX là việc dân chủ trở thành giá trị phổ quát, được nhiều nước đặt thành một mục tiêu phát triển trong thời hiện đại. Dân chủ, dân chủ hóa trở thành xu hướng chủ đạo của chính trị hiện đại mà không quốc gia nào có thể bỏ qua. Xu hướng này phản ánh sự tương tác giữa con người và thể chế nhằm hiện thực hóa các giá trị dân chủ trong đời sống xã hội.

Đó là quá trình dịch chuyển dần quyền lực nhà nước về phía người dân, là quá trình chuyển đổi từ bộ máy độc tài sang các thể chế được hình thành trên cơ sở tôn trọng ý chí của người dân. Về hình thức, dân chủ hóa là việc người dân ngày càng tham gia tích cực và có hiệu quả hơn trong các hoạt động chính trị từ việc bầu cử thiết lập các cơ quan quyền lực nhà nước cho đến việc tham gia thực hiện và giám sát các quyết định của các cơ quan quyền lực đó. Về bản chất, dân chủ hóa là quá trình mở rộng môi trường chính trị và không gian chính trị để người dân ngày càng có những điều kiện và cơ hội tham gia mạnh mẽ vào các công việc của nhà nước, của cộng đồng; thiết lập sự ràng buộc chặt chẽ giữa quyền lực nhà nước và quyền lực nhân dân cũng như mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng, công dân và nhà nước. Trước những bước tiến của dân chủ, con người đang đứng trước rất nhiều lựa chọn về mô hình dân chủ cả trong lý thuyết và thực tiễn, với rất nhiều cách nhìn nhận khác nhau, thậm chí là trái ngược nhau.

Thực tiễn phát triển của các nền dân chủ cho thấy, dân chủ không phải là mô hình có sẵn và không thể có một lý thuyết dân chủ nào, một mẫu hình dân chủ nào được coi là lý tưởng, là phổ biến và có thể đem áp dụng ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Con người ở bất cứ nền văn hóa nào và thể chế nào đều giống nhau ở tính duy lý, vị kỷ, do vậy các tiến trình dân chủ sẽ đều căn bản giống nhau. Tuy nhiên, dân chủ không chỉ là sự duy lý của các cá nhân mà chủ yếu là một tiến trình tìm kiếm nhận thức và sự hòa hợp của toàn bộ cộng đồng, do vậy nó còn phụ thuộc vào cả các yếu tố thực tiễn như trình độ phát triển kinh tế, các giá trị bền vững trong văn hóa, lịch sử, truyền thống, từ đó mà có nhiều mô hình và nhiều cách thức, con đường dân chủ hóa. 2 Một điều cũng dễ nhận thấy rằng, dân chủ hóa có thể diễn ra bằng nhiều con đường khác nhau nhưng chúng đều hội tụ và xích lại gần nhau ở mục tiêu chung của dân chủ thông qua các dấu hiệu cơ bản như: mở rộng quyền tự do công dân, sự phát triển của xã hội công dân và đòi hỏi nhà nước ngày càng chịu trách nhiệm trước dân, v.

Tiến trình này, ngay trong bản thân nó cũng chứa đựng nhiều mâu thuẫn trên những vấn đề căn bản như: sự không tương thích giữa mô hình lý tưởng với điều kiện thực tiễn chính trị ở mỗi quốc gia, khu vực; mâu thuẫn giữa sự mở rộng các quyền tự do, dân chủ với nhận thức và năng lực làm chủ của người dân; mâu thuẫn giữa lợi ích của lực lượng cầm quyền với lợi ích chung của đa số dân chúng…Những mâu thuẫn này, khi chưa được giải quyết đã trở thành lực cản đối với quá trình phát triển của dân chủ. Do đó, việc tìm kiếm những cách thức để giải quyết các mâu thuẫn này vẫn đang là những đòi hỏi bức thiết của đời sống chính trị nhằm đạt tới những mục tiêu chung, giá trị chung của nền dân chủ. Chính vì vậy, việc nghiên cứu tiến trình dân chủ ở các điều kiện lịch sử, văn hóa, trình độ phát triển tương đồng là rất có ý nghĩa và cần thiết trên cả 2 bình diện: Thứ nhất, tìm ra quy luật chung mang tính phổ biến và thứ hai là nhận biết tính riêng/đặc thù cho các điều kiện cụ thể để từ đó có những cách thức, bước đi phù hợp. Ở châu Á, Hàn Quốc và Nhật Bản đã nổi lên như một trong những "con rồng, con hổ" điển hình, tạo ra bước phát triển thần kỳ trên nhiều lĩnh vực.

Theo đánh giá của Báo cáo chỉ số dân chủ toàn cầu do Economist Intelligence Unit Index of Democracy thuộc tạp chí The Economist ở Anh nghiên cứu và công bố định kỳ năm 2015: Nhật Bản đứng thứ 20/167 quốc gia, đạt 8.08 điểm; Hàn Quốc đứng thứ 21/167 quốc gia, đạt 8. Hàn Quốc và Nhật Bản được xếp vào nhóm các nước có nền dân chủ đầy đủ (Full Democracies) 199. Cho đến nay, Hàn Quốc, Nhật Bản vẫn tượng trưng cho hình ảnh hiện đại và đầy sức sống của những quốc gia đã đứng lên từ đống tro tàn của chiến tranh để trở thành một cường quốc kinh tế trong khu vực châu Á. Chính vì vậy, mô hình phát triển của Hàn Quốc, Nhật Bản đã thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu cũng như các nhà hoạch định chính sách trong khu vực và trên toàn thế giới.

Có được những thành tựu đó, một trong những 3 nguyên nhân quan trọng được chỉ ra đó là do Hàn Quốc, Nhật Bản đã tìm đúng hướng đi cho mình trên con đường dân chủ hóa, đó là sự kết hợp sáng tạo giữa cái chung và cái riêng về các giá trị dân chủ, giữa giá trị dân chủ phương Tây và phương Đông, giữa yếu tố bên trong và bên ngoài; giữa các yếu tố lịch sử truyền thống, hiện tại cũng như sự sáng tạo trong cách thức, bước đi nhằm hiện thực hóa quá trình dân chủ. Về mặt địa chính trị, địa văn hóa, Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản có nhiều điểm tương đồng: bị chi phối mạnh mẽ bởi nền văn hóa phương Đông, với lịch sử tồn tại lâu dài của chế độ tập quyền chuyên chế phong kiến, trải qua các cuộc chiến tranh khốc liệt, tiến hành xây dựng và khôi phục đất nước từ đống tro tàn, v.v…Mặc dù xuất phát điểm là tương đối giống nhau nhưng so với Việt Nam, cả Hàn Quốc, Nhật Bản đều thành công trên con đường phát triển, trở thành những quốc gia dân chủ về chính trị, phát triển về kinh tế, đa dạng về văn hóa và tạo cho mình được chỗ đứng vững chắc trên trường quốc tế. Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình dân chủ hóa trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội với việc xác định dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho tiến trình cải cách, đổi mới và phát triển. Đặc biệt, kể từ đổi mới đến nay, quá trình dân chủ và dân chủ hóa ở Việt Nam đã diễn ra mạnh mẽ và toàn diện, nhất là trên lĩnh vực kinh tế và xã hội.

Chính vì vậy, việc tham khảo, học hỏi kinh nghiệm của Hàn Quốc, Nhật Bản về con đường dân chủ hóa có ý nghĩa quan trọng. Nó không chỉ giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về những thành công và hạn chế trong quá trình dân chủ hóa ở Việt Nam thời gian qua mà điều quan trọng hơn là nó còn giúp chúng ta xác định từng bước đi và lộ trình phù hợp trong tiến trình dân chủ hóa nhằm góp phần vào thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh hội nhập quốc tế và thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Chính vì những lý do trên, tác giả chọn đề tài "Dân chủ hóa ở Hàn Quốc, Nhật Bản và những giá trị tham khảo đối với Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ chính trị học. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.

Mục đích nghiên cứu Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về quá trình dân chủ hóa ở Hàn Quốc và Nhật Bản, từ đó rút ra những giá trị tham khảo cho Việt Nam.