Luận án đặc khu kinh tế kinh nghiệm của trung quốc và đề xuất chính sách cho việ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRỊNH MẠNH LINH CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN rang bìa phụ Hà Nội - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án TRỊNH MẠNH LINH ii MỤC LỤC Lời cam đoan .ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt.

v Danh mục các bảng. vi Danh mục các hình .vii Mở đầu. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Nghiên cứu của nước ngoài về đặc khu kinh tế.

Khái niệm đặc khu kinh tế. Các lý thuyết về phát triển đặc khu kinh tế. Nghiên cứu về thực tiễn phát triển đặc khu kinh tế ở Trung Quốc. Nghiên cứu của Việt Nam về đặc khu kinh tế.

Nghiên cứu về đặc khu kinh tế trên thế giới và ở Trung Quốc. Nghiên cứu về khu kinh tế và đặc khu kinh tế của Việt Nam. Đánh giá khái quát các nghiên cứu trước. Các câu hỏi nghiên cứu của luận án.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN CÁC ĐẶC KHU KINH TẾ Ở TRUNG QUỐC. Quan niệm và lý luận về phát triển các đặc khu kinh tế của Trung Quốc. Quan niệm về đặc khu kinh tế ở Trung Quốc. Một số lý luận của Trung Quốc về phát triển đặc khu kinh tế.

Thực tiễn phát triển các đặc khu kinh tế trên thế giới trong thời gian gần đây. Xu hướng phát triển các đặc khu kinh tế trên thế giới. Một số mô hình đặc khu kinh tế trên thế giới. Các yếu tố tác động đến sự hình thành và phát triển của các đặc khu kinh tế.

Quyết tâm chính trị. Vị trí địa-kinh tế. Thể chế kinh tế vượt trội. Cơ cấu sản xuất và nguồn nhân lực.

Chính sách ưu đãi. Hỗ trợ ban đầu của chính phủ trong xây dựng kết cấu hạ tầng. Quy mô và lộ trình phát triển. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN ĐẶC KHU KINH TẾ CỦA TRUNG QUỐC.

Tổng quan quá trình phát triển các đặc khu kinh tế của Trung Quốc. Các giai đoạn phát triển của đặc khu kinh tế Trung Quốc. Kinh nghiệm của Trung Quốc đáp ứng những yếu tố mang lại sự phát triển thành công của các ĐKKT. Nghiên cứu trường hợp các đặc khu kinh tế.

Đặc khu kinh tế Thâm Quyến. Khu mới Phố Đông - Thượng Hải. Khu mới Tân Hải – Thiên Tân. Đánh giá kinh nghiệm phát triển của các đặc khu kinh tế Thâm Quyến, Phố Đông - Thượng Hải và Tân Hải – Thiên Tân.

Triển vọng phát triển của các đặc khu kinh tế. Các cơ hội và thách thức trong bối cảnh phát triển mới. Xu thế phát triển của các đặc khu kinh tế Trung Quốc trong thời gian tới. GỢI MỞ CHÍNH SÁCH CHO VIỆC PHÁT TRIỂN CÁC ĐẶC KHU KINH TẾ TẠI VIỆT NAM.

Tiềm năng và điều kiện phát triển ĐKKT ở Việt Nam. Đánh giá tổng quan tiềm năng phát triển ĐKKT ở Việt Nam. Thực trạng phát triển khu kinh tế tại Việt Nam. Những gợi mở chính sách cho việc phát triển các đặc khu kinh tế tại Việt Nam tham chiếu kinh nghiệm của Trung Quốc.

Những điểm tương đồng và khác biệt trong bối cảnh xây dựng các đặc khu kinh tế của hai nước. Các bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc và khả năng vận dụng ở Việt Nam. Xác định khu kinh tế ưu thế để xây dựng đặc khu kinh tế. Tiêu chí đánh giá.

Mức độ đáp ứng các tiêu chí của các khu kinh tế ven biển hiện nay. 143 Tài liệu tham khảo. 146 Tiếng Trung Quốc. A iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNXH : Chủ nghĩa xã hội ĐKKT : Đặc khu kinh tế FTA : Hiệp định mậu dịch tự do (Free trade agreement) FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) FEZ : Khu kinh tế tự do (Free Economic Zone) GDP : Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) ILO : Tổ chức lao động quốc tế (International Labor Organization) IMF : Quỹ tiền tệ quốc tế (International Monetary Fund) KCN : Khu công nghiệp KHCN : Khoa học công nghệ KKT : Khu kinh tế KKTM : Khu kinh tế mở SEZ : Đặc khu kinh tế (Special Economic Zone) UNIDO : Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (United Nations Industria Development Organization) UNESCWA : Ủy ban kinh tế và xã hội Liên hợp quốc khu vực Tây Á (United Nations Economic and Social Commission for Western Asia) WTO : Tổ chức Thương mại thế giới (World Trade Organization) WB : Ngân hàng thế giới (World Bank) WEPZA : Hiệp hội các Khu chế xuất trên Thế giới (World Export Processing Zones Association) v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Số lƣợng các mô hình ĐKKT trên thế giới. Số lƣợng các ĐKKT trên thế giới phân theo khu vực. Tăng trƣởng GDP và GDP bình quân đầu ngƣời của Thâm Quyến. So sánh GDP của Thâm Quyến và một số thành phố khác.

So sánh số liệu của Thâm Quyến năm 1979 và năm 2014. Thống kê kinh tế của Khu mới Phố Đông (1990 - 2014). Tốc độ tăng trƣởng kim ngạch xuất khẩu của Tân Hải. Tình hình thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài của Tân Hải - Thiên Tân.

Cơ cấu GDP và cơ cấu lao động của khu mới Tân Hải. Tỷ trọng của các ngành công nghiệp của Tân Hải .9: Đột phá về tầm nhìn và mục tiêu phát triển của Thâm Quyến, Phố Đông - Thƣợng Hải và Tân Hải - Thiên Tân. Tóm tắt quan điểm của các lý luận truyền thống về các yếu tố thành công của ĐKKT. 108 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.

Nền tảng lý luận truyền thống cho sự phát triển các ĐKKT của Trung Quốc. Các yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của các Đặc khu kinh tế. Tốc độ tăng trƣởng GDP của Phố Đông - Thƣợng Hải (tỷ NDT). Tốc độ tăng trƣởng GDP của Tân Hải - Thiên Tân (tỷ NDT).

Cơ cấu ngành nghề của 03 ĐKKT. Thay đổi trong tƣ duy và phƣơng thức phát triển của các ĐKKT ở Trung Quốc. 111 vii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việc phát triển các loại hình khu kinh tế (KKT) là điểm nhấn nổi bật trong tiến trình cải cách, hội nhập của Việt Nam qua 30 năm đổi mới.

Năm 1991, Thủ tướng Chính phủ cấp giấy phép thành lập khu chế xuất Tân Thuận, có thể được xem là một dạng KKT đầu tiên ở Việt Nam. Năm 1996, Việt Nam thành lập KKT cửa khẩu đầu tiên tại Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Năm 2003, Khu kinh tế mở Chu Lai ra đời, là KKT ven biển đầu tiên của Việt Nam. Đến nay Việt Nam có 16 khu kinh tế ven biển, 28 khu kinh tế cửa khẩu, 3 khu công nghệ cao và 293 Khu công nghiệp, Khu chế xuất.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn phát triển của các KKT tại Việt Nam hiện nay bộc lộ một số hạn chế. Thể chế của các KKT chưa đủ mạnh, các KKT chưa có luật riêng nên còn bị điều chỉnh bởi các luật, nghị định chuyên ngành. Mức độ “tự do” và “tự chủ” của các KKT Việt Nam hiện thấp hơn nhiều so với hệ thống thể chế mang tính tự do và tự chủ cao của các KKT tự do trong khu vực. Những cơ chế chính sách ưu đãi không còn đủ sức cạnh tranh để thu hút đầu tư nhưng cũng không thể vận dụng linh hoạt do các quy định cứng của pháp luật hiện hành; bộ máy quản lý hiệu lực hiệu quả chưa cao, thủ tục hành chính chưa thông thoáng thuận lợi; cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu; nhiều khu ở vị trí không thuận lợi.

làm cho sức cạnh tranh thấp, không thu hút được nhiều tập đoàn đa quốc gia nên phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đạt mục tiêu đề ra. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm, xây dựng những mô hình KKT mới, có khả năng để tạo ra động lực phát triển mới cho nền kinh tế. Một trong những mô hình đó là các đặc khu kinh tế. Chủ trương phát triển đặc khu kinh tế (ĐKKT) đã được Đảng ta xác định tại Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa VIII: ".nghiên cứu xây dựng vài đặc khu kinh tế, khu kinh tế tự do ở những địa bàn ven biển có đủ điều kiện.

1 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997). Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII. Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội. 1 Đến Đại hội X (2006) Đảng ta tiếp tục khẳng định ".

phát triển một số khu kinh tế mở và Đặc khu kinh tế. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 được Đại hội XI (2011) thông qua cũng xác định ".lựa chọn một số địa bàn có lợi thế vƣợt trội, nhất là ở ven biển để xây dựng một số Khu kinh tế làm đầu tàu phát triển. Đến Đại hội XII nhấn mạnh: “Xây dựng một số đặc khu kinh tế để tạo cực tăng trƣởng và thử nghiệm thể chế phát triển vùng có tính đột phá”.3 Nghị quyết số 05 của Hội nghị Trung ương 4 khóa XII về đổi mới mô hình tăng trưởng: “Nghiên cứu, xây dựng thể chế vƣợt trội cho những địa phƣơng, vùng kinh tế động lực, khu hành chính – kinh tế đặc biệt để thực hiện tốt vai trò đầu tàu, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”. Trên thế giới việc xây dựng các KKT tự do theo hướng ĐKKT đã và đang là một xu hướng mạnh mẽ, là tất yếu, có tính quy luật, nhiều nước đã thu được thành công.

Từ mô hình ĐKKT đầu tiên được thành lập tại Puerto Rico năm 1942 đến nay đã có hơn 3.500 đặc khu ở 135 quốc gia trên thế giới. Sự phát triển của các ĐKKT đã góp phần quan trọng thúc đẩy thương mại toàn cầu, thu hút hàng nghìn tỷ USD, tạo được trên 70 triệu việc làm trực tiếp và hơn 500 tỷ USD doanh thu thông qua hoạt động thương mại4. Từ cuối thập kỷ 60 thế kỷ XX, ĐKKT được phát triển mạnh ở nhiều quốc gia châu Á. Tại Trung Quốc, sau thế hệ ĐKKT đầu tiên, nhiều mô hình khác nhau được áp dụng một cách phong phú, đa dạng (như ĐKKT, khu khai phát trọng điểm, khu thương mại tự do.