Luận án cơ sở lý luận nghiên cứu kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm

1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG HỌC TẬP HỢP TÁC CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM.Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về kỹ năng học tập hợp tác ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu kỹ năng học tập hợp tác ở trong nước. Một số khái niệm cơ bản về kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm.

Kỹ năng học của sinh viên sư phạm. Kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm. Các thành phần cơ bản và mức độ kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm.51 Tiểu kết chương 1.70 CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu.

Địa bàn nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Tiến trình nghiên cứu.

Giai đoạn nghiên cứu tài liệu, khảo sát sơ bộ. Khảo sát thực trạng. Thực nghiệm tác động.Các phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu tài liệu.

Phương pháp quan sát. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phương pháp phỏng vấn. Phương pháp trắc nghiệm.Phương pháp thực nghiệm.

Phương pháp chuyên gia. Phương pháp thống kê toán học. Tiêu chí và thang đánh giá. Tiêu chí và thang đánh giá KNHTHT của sinh viên sư phạm.Tiêu chí và thang đánh giá các yếu tố ảnh hưởng.90 Tiểu kết chương 2.96 2 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KỸ NĂNG HỌC TẬP HỢP TÁC CỦA SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM.

Kết quả nghiên cứu mức độ kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên cao đẳng sư phạm. Đánh giá thực trạng kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên CĐSP. Đánh giá chung về mức độ kỹ năng HTHT của sinh viên CĐSP. Mối tương quan giữa các nhóm KNHTHT của sinh viên CĐSP.

Kết quả nghiên cứu liên tiếp (Nghiên cứu chuỗi). Một số yếu tố ảnh hưởng tới kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên cao đẳng sư phạm. Yếu tố chủ quan. Yếu tố khách quan.

Đánh giá chung về các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên cao đẳng sư phạm.Kết quả nghiên cứu thực nghiệm tác động sư phạm. Kết quả thực nghiệm tác động.Kết quả thực nghiệm kiểm chứng. Đánh giá kết quả thực nghiệm tác động sư phạm.171 Tiểu kết chương 3.173 Kết luận và kiến nghị.176 Danh mục các bài báo liên quan đến đề tài luận án đã công bố.180 Tài liệu tham khảo.Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu. Trong những thập niên vừa qua, những thay đổi về kinh tế, chính trị, xã hội đã tác động mạnh mẽ đến hoạt động học tập của sinh viên.

Sự tiến bộ nhanh chóng và vượt bậc của khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông mới đã làm cho khối lượng tri thức và thông tin tăng lên theo hàm mũ. Điều đó đã đặt ra cho giáo dục đại học một yêu cầu quyết liệt: dạy và học như thế nào để đối phó với tốc độ gia tăng của thông tin và tri thức; người dạy, người học cần phải làm thế nào để thích nghi với hoàn cảnh mới. Đổi mới phương pháp dạy học là đòi hỏi tất yếu của thực tiễn giáo dục đại học. Nghiên cứu cơ sở tâm lí học của những phương pháp giảng dạy đại học là một trong những vấn đề mang tính ứng dụng và có vị trí quan trọng trong Tâm lí học.

Hợp tác là điều kiện cần thiết cho mọi hoạt động của con người, đặc biệt là đối với hoạt động học tập của sinh viên – hoạt động nhằm chiếm lĩnh hệ thống tri thức khoa học, chuyên ngành, hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết của người chuyên gia tương lai. Học tập hợp tác dựa trên quan điểm: Sinh viên có thể học từ mối quan hệ tương tác với bạn bè nhiều hơn là từ việc lắng nghe giảng viên truyền thụ. Sinh viên học bằng cách làm (Learning by doing) chứ không chỉ học bằng cách nghe giáo viên giảng (Learning by listerning). Mô hình học tập hợp tác là mô hình học tập rất phổ biến ở các nước đang phát triển và đem lại hiệu quả giáo dục cao.

Học tập hợp tác là một mô hình học tập tích cực phù hợp với hình thức đào tạo theo tín chỉ hiện nay nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu xã hội. Để phát huy hiệu quả của học tập hợp tác, sinh viên cần có KNHTHT. Đối với sinh viên sư phạm KNHTHT lại càng cần thiết hơn. Sinh viên sư phạm là những sinh viên đang học tập, rèn luyện trong các trường sư phạm, được đào tạo chuyên biệt để trở thành những người giáo viên Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông.

Khách thể của họ trong tương lai là những con người đang ở trong các giai đoạn phát triển, nhân cách của chúng đang hình thành, phát triển, chưa ổn định, rất cần có những tác động sư phạm của giáo viên để đi đúng hướng. Người sinh viên sư phạm cũng giống như sinh viên các ngành khác rất cần có KNHTHT để học tốt, để hoàn thiện nhân cách bản thân. Nhưng hơn thế nữa, họ sẽ trở thành 4 những thầy cô giáo có chức năng tổ chức, điều khiển hoạt động học của trò để chiếm lĩnh nền văn hóa xã hội, để hình thành và phát triển nhân cách toàn diện. Vì vậy, ngoài việc trau dồi tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo phù hợp với chuyên môn, sinh viên sư phạm còn phải tích cực rèn luyện để có được KNHTHT.

Có KNHTHT, họ sẽ biết hợp tác với đồng nghiệp, hợp tác với gia đình trong việc giáo dục học sinh; biết hợp tác họ sẽ giúp cho học trò của mình biết hợp tác, nhờ vậy kết quả học tập của chúng cũng tốt hơn, nhân cách hoàn thiện hơn. KNHTHT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sinh viên sư phạm. KNHTHT là một trong ba nhóm tiềm năng [75] mà nhà trường sư phạm cần hình thành cho sinh viên. Thực tiễn học tập theo tín chỉ đòi hỏi sinh viên phải có KNHTHT.

Tuy mô hình HTHT đã được triển khai trong các trường sư phạm nhưng cả giảng viên và sinh viên đều còn thiếu kinh nghiệm trong việc tổ chức mô hình này. Vì sinh viên chỉ quen với việc học theo mô hình cá nhân. Họ rất ít hoặc không tham gia học nhóm. Bên cạnh đó, sinh viên chưa được trang bị một cách đầy đủ, bài bản những tri thức về HTHT, việc vận dụng tri thức, kinh nghiệm của bản thân vào trong các hành động hợp tác còn chưa đầy đủ và hệ thống, nói cách khác KNHTHT của sinh viên sư phạm còn rất hạn chế.

Để đề ra những biện pháp khắc phục, cần có những nghiên cứu làm rõ hơn cơ sở lý luận về KNHTHT của sinh viên sư phạm, có các khảo sát đánh giá thực trạng và thử nghiệm các cách thức cơ bản để nâng cao kỹ năng này từ giác độ của Tâm lý học hoạt động và Tâm lí học cá nhân. Đó là những lí do cơ bản khiến chúng tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài “Kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm”.Mục đích nghiên cứu. Xác định các thành phần cấu trúc, mức độ kỹ năng học tập hợp tác và các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm hiện nay. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tác động nhằm nâng cao kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên của các trường sư phạm.Đối tượng và khách thể nghiên cứu.Đối tượng nghiên cứu Cấu trúc, mức độ kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm.Khách thể.

Khách thể nghiên cứu của đề tài bao gồm: 674 sinh viên và 45 giảng viên các trường CĐSP Hà Nội, CĐSP Quảng Nam và CĐSP Hà Nam. - Các khách thể điều tra thăm dò: 100 sinh viên lớp Sư phạm Anh và Sư phạm Tin K35, 20 giảng viên Trường CĐSP Hà nội. - Khách thể khảo sát thực trạng: + Điều tra bằng bảng hỏi: 432 Sinh viên từ năm thứ I đến năm thứ III của các trường CĐSP Hà Nội, CĐSP Quảng Nam, CĐSP Hà Nam và 45 giảng viên. + Quan sát: 36 sinh viên thuộc 6 nhóm: 2 nhóm năm thứ nhất, 2 nhóm năm thứ hai và 2 nhóm năm thứ 3 của trường CĐSP Hà Nội.

+ Phỏng vấn: 12 sinh viên và 5 giảng viên trường CĐSP Hà Nội. - Khách thể thực nghiệm tác động: 12 SV năm thứ I, lớp Sử K35, trường CĐSP Hà Nội. - Khách thể thực nghiệm kiểm chứng: 12 sinh viên năm thứ I, Lớp Toán k36, Trường CĐSP Hà Nội. Giả thuyết khoa học.

Kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm là một kỹ năng phức hợp có cấu trúc gồm 5 nhóm kỹ năng thành phần: nhận thức, thiết kế, kết cấu, giao tiếp và tổ chức. Hiện nay, kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm còn ở mức độ trung bình, các nhóm kỹ năng thành phần ở mức độ không đồng đều. KNHTHT của sinh viên sư phạm chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Nếu làm tốt công tác bồi dưỡng, rèn luyện kỹ năng học tập hợp tác trong các nhà trường sư phạm bằng cách kết hợp hình thức tập huấn với việc lồng ghép rèn luyện kỹ năng học tập hợp tác trong quá trình giảng dạy các môn học tại các trường sư phạm sẽ góp phần nâng cao kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm: làm rõ các khái niệm công cụ, các thành phần cấu trúc của kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm và các yếu tố ảnh hưởng đến các kỹ năng này. Làm rõ thực trạng kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm: các thành phần, mức độ và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng của các kỹ năng này. Đề xuất biện pháp tác động nhằm góp phần nâng cao kỹ năng học tập hợp tác của sinh viên sư phạm.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu. - Luận án tập trung nghiên cứu KNHTHT của sinh viên CĐSP hệ chính qui của một số trường: CĐSP Hà Nội, CĐSP Quảng Nam, CĐSP Hà Nam. - Vì thời gian và điều kiện nghiên cứu có hạn, luận án chỉ tiến hành nghiên cứu KNHTHT trong hoạt động học tập môn Tâm lí học năm học 2009 – 2010, năm học 2010 – 2011 và đề tài chỉ thử nghiệm, đánh giá hiệu quả của những biện pháp tác động trên một nhóm sinh viên.Phương pháp nghiên cứu.