Luận án ck ii nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả xử trí các biến chứng sau

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y – DƯỢC VÕ DIỆU LINH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ XỬ TRÍ CÁC BIẾN CHỨNG SAU CẮT AMIĐAN TẠI HUẾ LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II CHUYÊN NGÀNH: TAI MŨI HỌNG MÃ SỐ CK: 62 72 53 05 HUẾ - 2010 MỤC LỤC Trang Đặt vấn đề. 1 Chương 1: Tổng quan tài liệu. Lịch sử nghiên cứu. Cấu trúc và chức năng của Amiđan khẩu cái.

Bệnh học của viêm Amiđan. Cận lâm sàng. Phẫu thuật cắt Amiđan. Các yếu tố nguy cơ gây biến chứng.

Các phương pháp cắt Amiđan hiện đại. 19 Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

26 Chương 3: Kết quả nghiên cứu. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của các biến chứng sau cắt Amiđan. Đánh giá kết quả xử trí các biến chứng sau cắt Amiđan.

58 Chương 4: Bàn luận. Một số yếu tố liên quan đến biến chứng sau phẫu thuật. Đặc điểm lâm sàng của các biến chứng sau cắt Amiđan. Kết quả các phương pháp xử trí biến chứng sau cắt Amiđan.

87 Tài liệu tham khảo Phụ lục DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Phân bố theo tuổi. Phân bố theo nghề nghiệp. Phân bố theo mùa.

Phân bố theo địa dư. Biến chứng chung sau cắt Amiđan (n=38). Lý do bệnh nhân khám và cấp cứu sau cắt Amiđan. Thời gian từ khi cắt Amiđan đến khi xảy ra biến chứng.

Triệu chứng biểu hiện toàn thân. Triệu chứng cơ năng. Triệu chứng thực thể (n=38). Số lượng hồng cầu (đếm theo máy phân tích tế bào Cell Dyn 17.

Số lượng bạch cầu (đếm theo máy phân tích tế bào Cell Dyn 17. Số lượng Hb, Hct, tiểu cầu (đếm theo máy phân tích tế bào Cell Dyn 17. Phương pháp vô cảm đã sử dụng để cắt Amiđan. Hoàn cảnh xuất hiện chảy máu.

Tính chất tái phát. Mức độ chảy máu sau cắt Amiđan. Vị trí chảy máu. Liên quan giữa phương pháp cắt và thời gian xuất hiện chảy máu.

Mức độ chảy máu theo phương pháp cắt Amiđan. Các nguyên nhân gây nguy cơ chảy máu sau cắt Amiđan. Liên quan giữa phương pháp cắt và nguyên nhân chảy máu. Mức độ chảy máu theo điểm chảy.

Hiệu quả chung của điều trị ngoại khoa. Kết quả cầm máu thành công của các phương pháp theo mức độ chảy máu. 58 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Trang 3. Phân bố theo tuổi.

Phân bố theo giới. Phân bố theo nghề nghiệp. Phân bố theo mùa. Phân bố theo địa dư.

Thời gian xảy ra biến chứng sau cắt Amiđan. Dấu hiệu thực thể. Số lượng hồng cầu. Số lượng bạch cầu.

Số lượng Hb, Hct, tiểu cầu. Hoàn cảnh xuất hiện. Tính chất tái phát chảy máu. Vị trí chảy máu.

Phương pháp cắt và thời gian chảy máu. Phương pháp cắt và mức độ chảy máu. Nguyên nhân gây nguy cơ chảy máu. Phương pháp cắt và nguyên nhân.

Mức độ chảy máu theo điểm chảy. Mức độ thành công của các phương pháp xử trí. 59 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình Tên hình Trang 1. Amiđan đáy lưỡi.

Hốc Amiđan. Động mạch cảnh ngoài cung cấp máu nuôi Amiđan. Một số hình ảnh viêm Amiđan mạn tính ở trẻ em. Dao siêu âm.

Hệ thống Laser CO2. 23 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Amiđan là tên gọi chung của một số tổ chức Lymphô nằm ở vị trí ngã tư giữa đường thở và đường ăn. Loại viêm Amiđan được chú ý trong lâm sàng là Amiđan khẩu cái. Viêm Amiđan là một bệnh thông thường nhưng vẫn là một vấn đề thời sự trong ngành Tai Mũi Họng.

Viêm Amiđan không chỉ là một bệnh tại chỗ mà còn gây các biến chứng gần như viêm mủ ápxe quanh Amiđan, abces Amiđan, viêm tai giữa, viêm mũi xoang và các biến chứng xa như tim, thận, khớp. Bệnh còn khá phổ biến ở nước ta, nó ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và kinh tế. Chi phí hàng năm cho việc cắt Amiđan rất tốn kém. Ở Việt Nam chưa có con số thống kê chính thức nhưng theo số liệu ở Mỹ cho thấy chi phí cho việc cắt Amiđan lên đến nửa tỷ đô la hàng năm.

[5] Có nhiều phương pháp điều trị viêm Amiđan khẩu cái, đặc biệt là phương pháp phẩu thuật cắt bỏ khi sự viêm nhiễm tái diễn nhiều lần tại tổ chức này để tránh những biến chứng toàn thân khác. Phương pháp điều trị phẫu thuật cắt bỏ Amiđan vẫn được xem là phương pháp có hiệu quả triệt để, đồng thời ít tốn kém [2]. Tuy nhiên vẫn còn những vấn đề chưa hoàn toàn thống nhất về chỉ định và lợi ích của cắt Amiđan cũng như hiểu biết đầy đủ về sự tham gia đáp ứng miễn dịch của tế bào lympho trong hệ mô Amiđan ngay cửa ngõ cơ thể. Kể từ khi Aulus Cornelius Celsus, một bác sĩ kiêm nhà văn La Mã, là người đầu tiên mô tả phẫu thuật lấy Amiđan bằng cách nạo chung quanh chúng và dùng ngón tay giật ra vào những năm 30 sau Công Nguyên, kỹ thuật cắt Amiđan không ngừng thay đổi và hòan thiện.

Cho đến nay, cùng với sự phát triển của khoa học đã có nhiều phương tiện sử dụng mới được sử dụng trong phẫu thuật cắt Amiđan như dùng dao điện đơn cực và lưỡng cực, bằng dao siêu âm, Microdebrider, Coblation và Laser. Có nhiều phương pháp cắt Amiđan đang được các bệnh viện thực hiện là: cắt Amiđan bằng dao; cắt bằng kéo và thòng lọng; cắt bằng dao điện đơn cực hoặc lưỡng cực và cắt bằng máy Coblator. Phương pháp cổ điển là dùng dao, kéo và thòng lọng, nhưng cách này có nhược điểm là gây mất nhiều máu. Với phương pháp mổ bóc tách cổ điển và cắt đốt bằng dao điện, bệnh nhân thường bị đau, thời gian hồi phục kéo dài và chịu những biến chứng như chảy máu, sưng, phù nề.Ngoài ra, cắt Amiđan có thể gây biến chứng tử vong cho bệnh nhân do nhiều nguyên nhân khác như: tai biến gây mê; cắt không đúng kỹ thuật (cắt chạm mạch máu gây chảy máu, không cầm máu được); bệnh nhân có rối loạn đông máu.

[13] [17] Xác định các yếu tố có liên quan đến biến chứng sau cắt Amiđan để nhằm hạn chế biến chứng, phòng ngừa tai biến cho bệnh nhân và chọn lựa phương án xử trí sau cắt Amiđan có biến chứng hiệu quả nhất là mối quan tâm hàng đầu của phẫu thuật viên Tai Mũi Họng Xuất phát từ các vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả xử trí các biến chứng sau cắt Amiđan tại Huế” với hai mục tiêu: 1. Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của các biến chứng sau cắt Amiđan. Đánh giá kết quả xử trí các biến chứng sau cắt Amiđan. 3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 1. Sơ lược lịch sử phẫu thuật cắt Amiđan Phẫu thuật cắt Amiđan đã được mô tả ở Ấn Độ từ năm 1000 trước công nguyên. Báo cáo viết khoa học đầu tiên bởi Celsus năm 30 sau công nguyên “Amiđan được làm bong ra bằng cách nạo chung quanh chúng và dùng ngón tay giật ra”. Mãi đến những năm của thế kỷ 18, cắt Amiđan mới trở nên phổ biến với phương pháp cắt Amiđan bán phần.

Vào đầu thế kỷ 20 người ta nhận ra mức độ phổ biến của bệnh lý Amiđan và sự cần thiết phải loại bỏ toàn bộ Amiđan. Năm1900 William Lincoln Ballenger đã giới thiệu cách lấy Amiđan bằng dao mà vẫn giữ vỏ bao. [14] Năm 1909 George Ernest Waugh, một tác giả người Anh, được công nhận như là người đầu tiên mô tả cách cắt Amiđan bằng phương pháp tách bóc tỉ mỷ.Crowe, Trường đại học y khoa Johns Hopkins công bố một bài báo khoa học, trong đó ông mô tả rất kỹ phương pháp cắt Amiđan áp dụng trên 1000 bệnh nhân. Ông dùng một chiếc banh miệng, ngày nay vẫn còn sử dụng gọi là Crowe – Davis mouth gag [4], [13].

Trong giai đoạn này,cắt Amiđan được chỉ định rộng rãi cho mọi trẻ em ở độ tuổi đến trường. Việc chỉ định như vậy được giải thích là những đứa trẻ suy dinh dưỡng sẽ thấy ngon miệng hơn, tăng cân nhanh hơn sau khi phẫu thuật cắt Amiđan và nạo VA, có lẽ do không còn tình trạng đau rát họng mạn tính và thở cũng dễ dàng hơn. Đến năm 1930 - 1940, sự phát triển của kháng sinh trong điều trị viêm Amiđan phần nào thu hẹp dần chỉ định của phẫu thuật cắt Amiđan. Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng cắt Amiđan là một phẫu thuật kém hiệu quả, dẫn đến nhiều tranh cãi trong chỉ định phẫu thuật cắt Amiđan.

Đây là động lực thúc đẩy các nhà nghiên cứu tìm hiểu thêm về Amiđan và những ích lợi do phẫu thuật cắt Amiđan mang lại. 4 Dựa trên sự thay đổi của kết quả khảo sát đa ký đồ lúc ngủ trước và sau khi cắt Amiđan - nạo VA ở những trẻ có khó thở lúc ngủ, D.Mistry cho rằng chất lượng cuộc sống của những trẻ này sẽ gia tăng đáng kể sau khi cắt Amiđan và nạo VA, và cho thấy tình trạng đái dầm ở những đứa trẻ này sẽ giảm hoặc chấm dứt sau khi chúng được cắt Amiđan hay nạo VA [43]. Theo nghiên cứu của Jeanne A. Rungby 93% trẻ có hội chứng ngưng thở lúc ngủ mức độ trung bình hoàn toàn cải thiện triệu chứng sau phẫu thuật cắt Amiđan và nạo VA [56].

Trải qua một thời gian dài nghiên cứu vai trò và chỉ định của phẫu thuật cắt Amiđan ngày càng rõ ràng hơn. Nước ngoài Các tai biến sau cắt Amidan đã được y văn thế giới có nhiều nghiên cứu và báo cáo. - Abbas Safavi Naini và cộng sự (2004) nghiên cứu 113 trường hợp có biến chứng sau cắt Amidan trong 10 năm cho nhận xét: đứng đầu vẫn là chảy máu Amidan còn các biến chứng khác như cục máu đông hay tụ máu ở hố Amidan, phù nề lưỡi và khẩu cái mềm ít gặp.Sadri và cộng sự (2006) nghiên cứu về tỷ lệ biến chứng sau cắt Amidan giữa phương pháp cắt Coblation và phương pháp kinh điển.514 bệnh nhân từ 277 bệnh viện ở Anh cho nhận xét: biến chứng đứng đầu sau cắt Amidan là chảy máu, các biến chứng khác ít và không đáng kể. Hopkims (2003) đã nghiên cứu và đưa ra nhận xét: chảy máu sau cắt Amidan đe dọa tính mạng.