Luận án chuyên khoa cấp 2 thực trạng kiến thức thái độ và một số yếu tố liên qua

Header Page 1 of 132. -1- BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HẢI PHÒNG ==== ==== LÊ QUANG TRUNG Thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành phòng, chống HIV/AIDS của học sinh các trường phổ thông trung học huyện Triệu sơn LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II HẢI PHÒNG -2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ Footer Page 1 of 132. Header Page 2 of 132. -2- TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HẢI PHÒNG ==== ==== LÊ QUANG TRUNG Thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành phòng, chống HIV/AIDS của học sinh các trường phổ thông trung học huyện Triệu sơn CHUYÊN NGHÀNH : QUẢN LÝ Y TẾ MÃ SỐ : 62.01 LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II Người hướng dẫn khoa học PGS.TS Trần Quang Phục Bs CKII Nguyễn Ngọc Thành HẢI PHÒNG - 2012 CHỮ VIẾT TẮT Footer Page 2 of 132.

Header Page 3 of 132. -3- AIDS : Acquired Immuno – Deficency Syndrome ATTD : An toàn tình dục( tình dục an toàn) BKT : Bơm kim tiêm BCS : Bao cao su CBCNV : Cán bộ công nhân viên CLB : Câu lạc bộ GDPC AIDS : Giáo dục phòng chống AIDS. HIV : Human Immunodeficiency Virus. HS,SV : Học sinh, sinh viên.

KAP : Kiến thức, thái độ thực hành. LTĐTD : Lây truyền đường tình dục. NXB : Nhà xuất bản. QHTD : Quan hệ tình dục.

TTN : Thanh thiếu niên TTYT : Trung tâm y tế. TCAT : Tiêm chích an toàn. THCN - CĐ - ĐH :Trung học chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học. THPT : Trung học phổ thông.

STDS : Bệnh lây truyền qua đường tình dục UBQGPC AIDS : Uỷ ban quốc gia phòng chống AIDS. VXHH : Viện xã hội học WHO : World Health Ognization. Footer Page 3 of 132. Header Page 4 of 132.

-4- ĐẶT VẤN ĐỀ Đại dịch HIV mới xuất hiện từ năm 1981 nhưng đã nhanh chóng lan ra toàn cầu. Trải qua gần 30 năm phòng chống HIV/AIDS, các quốc gia trên thế giới vẫn đang phải đương đầu với một đại dịch HIV/AIDS rất nguy hiểm. HIV/AIDS không chỉ ảnh hưởng tới sức khoẻ, tính mạng con người mà còn ảnh hưởng tới tương lai của các dân tộc, tác động nghiêm trọng đến kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Hơn 30 năm qua, tuy đã có những thành công nhất định, nhưng có thể thấy nhân loại chưa đủ khả năng ngăn chặn được tốc độ lây nhiễm HIV/AIDS.

Đại dịch HIV/AIDS vẫn tiếp tục gia tăng và tàn phá nặng nề nhiều vùng thuộc châu Phi và tiếp theo là châu Á. Theo ước tính của UNAIDS/WHO, đến năm 2008 trên toàn thế giới có khoảng 33,4 triệu (31,1- 35,8 triệu) người lớn và trẻ em đang sống chung với HIV, trong đó khu vực châu Phi và cận Shahara có số lượng người nhiễm cao nhất (22,4 triệu), khu vực châu Á là khu vực đứng thứ hai về số người nhiễm (4,7 triệu). Chỉ tính riêng trong năm 2008, số người mới nhiễm HIV là 2,7 triệu, trong đó khu vực cận Shahara châu Phi là 1,9 triệu, khu vực châu Á là 350. Năm 2008, AIDS đã lấy đi sinh mạng của 2,0 triệu người trên toàn thế giới, trong đó 70% là ở cận Shahara châu Phi.

Hiện mỗi ngày có trên 6.800 người nhiễm HIV và trên 5.700 người tử vong vì AIDS [58]. Ở Việt Nam, trường hợp nhiễm HIV đầu tiên được phát hiện vào năm 1990. Từ đó đến nay, gần 20 năm đã qua, Việt Nam đã xây dựng, thực hiện các kế hoạch phòng chống HIV/AIDS và thu được những kết quả bước đầu, nhưng còn chưa đủ mạnh để ngăn chặn dịch HIV/AIDS. Dịch HIV/AIDS tiếp tục gia tăng.

Từ năm 1990 - 1993: Dịch tập trung ở một số tỉnh với số nhiễm HIV phát hiện dưới 1.500 trường hợp mỗi năm; từ năm 1994 - 1998, dịch lan ra toàn quốc với số nhiễm HIV phát hiện hàng năm từ 1.000 Footer Page 4 of 132. Header Page 5 of 132. -5- trường hợp. Từ năm 1999 đến nay, số nhiễm HIV phát hiện trên 10.000 trường hợp mỗi năm và dịch có xu hướng lan rộng ra cộng đồng, tính đến ngày 30/6/2009 số người nhiễm HIV hiện đang còn sống trên toàn quốc là 149.653 người, số bệnh nhân AIDS hiện đang còn sống là 32.400 bệnh nhân và 43.265 bệnh nhân đã tử vong do AIDS [21].

Dịch HIV/AIDS ở Việt Nam liên quan mật thiết với tình trạng tiêm chích ma túy và bán dâm [4], [45]. Thanh Hoá là một trong những tỉnh đứng đầu trong cả nước về số người nhiễm HIV/AIDS. Theo báo cáo của ban chỉ đạo phòng chống HIV/ AIDS tỉnh Thanh Hóa, tính đến 31/11/2010 toàn tỉnh có 4.890 người nhiễm HIV được báo cáo, trong đó 2347 người đó chuyển sang các giai đoạn AIDS và 826 người đó chết do AIDS, chủ yếu tập trung ở một số huyện thị như TP. Đại dịch không chỉ có ở các thành phố thị trấn mà đã lan tới các huyện vùng sâu, vùng xa, vùng thuần nông, có tới 79,3%( 506/638) xã phường, và 100%( 27/27) Huyện thị trong tỉnh đã phát hiện có người nhiễm HIV/AIDS.

Triệu Sơn là huyện có địa bàn rộng với diên tích 292km2, được hình thành 3 vùng kinh tế khác nhau: Đồng bằng, Trung du và miền núi. Phát triển kinh tế chủ yếu là trồng lúa, có 36 xã, thị trấn với tổng số dân 234. Do đặc điểm 3 vùng khác nhau nên trình độ dân trí, phong tục tập quán và điều kiện kinh tế phát triển không đồng đều, vì vậy tạo nên tình hình bệnh tật ở các vùng có sự khác nhau, với miền núi các bệnh phổ biến là sốt rét, bướu cổ, da liễu… Các xã vùng đồng bằng và Trung du phổ biến các bệnh đường ruột, hô hấp, giun, sán và sốt rét ngoại lai. Do dân đi làm ăn ở các tỉnh khác về mang theo và làm cho một số bệnh dich khác cũng gia tăng như: nghiện hút, ma tuý, HIV/AIDS… Trong những năm gần đây người nhiễm HIV/AIDS đang có chiều hướng tăng nhanh.

Tính đến tháng 31/12/2010 toàn Huyện Triệu Sơn(HTR) Footer Page 5 of 132. Header Page 6 of 132. -6- Có 112 người nhiễm HIV và số xã có người mắc là 31/36 xã thị trấn. Gồm nam là 88, nữ 24( Trẻ < 5 tuổi là 3), người < 30 tuổi 89 – người >30 tuổi 23.

Trong đó có 68 bệnh nhân AIDS và 37 người đó chết do AIDS, đa phần nằm trong độ tuổi thanh niên (theo báo cáo của ban chỉ đạo phòng chống HIV/AIDS). Đường lây qua tiêm chích 91 người, qua đường tình dục 19 người và lây từ mẹ sang con là 3. Tuy chưa có thuốc chữa khỏi AIDS nhưng việc cung cấp một chương trình truyền thông giáo dục sức khoẻ phù hợp và hiệu quả là một chiến lược quan trọng giúp mọi người giảm nguy cơ để bảo vệ chính mình và gúp phần làm giảm sự lan tràn dịch bệnh. Các trường trung học phổ thông là nguồn cung cấp lực lượng lao động tương lai cho xã hội.

Nhằm đánh giá thực trạng về kiến thức phòng, chống và các yếu tố ảnh hưởng để định hướng cho việc xây dựng kế hoạch phòng, chống AIDS hiệu quả trên địa bàn đồng thời làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch phòng, chống AIDS của tỉnh chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Thực trạng và các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng, chống HIV/AIDS của học sinh THPT huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh hoá năm 2010”. Nghiên cứu này được tiến hành với các mục tiêu sau: 1. Mô tả thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành phòng, chống HIV/AIDS của học sinh trung học phổ thông huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá năm 2011. Mô tả một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ thực hành phòng, chống HIV/AIDS của học sinh THPT huyện Triệu Sơn năm 2011.

Footer Page 6 of 132. Header Page 7 of 132. -7- CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 TÌNH HÌNH NHIỄM HIV/AIDS HIỆN NAY 1.1 Trên thế giới Những trường hợp nhiễm HIV/AIDS đầu tiên trên thế giới được báo cáo vào năm 1981 tại Los Angeles trên 5 trường hợp nam giới có tiền sử tình dục đồng giới bị viêm phổi do Pneumocystis Carinii và cùng vào tháng đó là những người nghiện chích ma túy và những bệnh nhân hemophilia được truyền máu. Đến năm 1983, vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV) được Luc Montagnier và cộng sự tại Viện Pasteur Paris phân lập từ một bệnh nhân bị bệnh dịch hạch và đến năm 1984 vi rút này được Robert Galot mô tả là căn nguyên gây bệnh AIDS.

Năm 1985 khi sinh phẩm ELISA dùng cho chẩn đoán HIV được phát triển thì đã phát hiện hàng loạt trường hợp nhiễm HIV [1], [35]. Về thời điểm vi rút HIV xuất hiện ở người vẫn còn là một ẩn số và người ta thấy rằng khi xét nghiệm các mẫu máu còn giữ lại của ngân hàng máu đã phát hiện kháng thể kháng vi rút HIV trong các mẫu máu từ năm 1969 [1]. Kể từ năm 1981 đến nay, HIV/AIDS đã thực sự trở thành đại dịch toàn cầu với những diễn biến hết sức phức tạp và nghiêm trọng. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Chương trình phối hợp phòng chống AIDS Liên hợp quốc (UNAIDS), tính đến tháng 12 năm 2008, ước tính số người nhiễm HIV trên toàn thế giới là 33,4 triệu (bảng 1.

Tổng số người sống với HIV trên thế giới năm 2008 cao hơn 20% so với năm 2000 và tỷ lệ mắc cao hơn gần 3 lần so với năm 1990. Cũng theo UNAIDS/WHO mỗi ngày trôi qua có trên 6.800 người bị nhiễm HIV và trên 5.700 người tử vong vì AIDS [56], Footer Page 7 of 132. Header Page 8 of 132. Các số liệu dịch tễ học gần đây nhất cho thấy số người nhiễm mới HIV trên thế giới cao nhất vào năm 1996 (3,5 triệu người).

Đến năm 2008 số người nhiễm mới HIV thấp hơn khoảng 30% so với 12 năm trước đó. Số người tử vong do AIDS cao nhất vào năm 2004 (2,2 triệu người), đến năm 2008 số người tử vong do AIDS giảm đi 10% so với năm 2004. Số trẻ em nhiễm mới HIV năm 2008 thấp hơn năm 2001 là 18% [4]. Tình hình dịch AIDS toàn cầu đến tháng 12/2008 [4] Số người sống với HIV năm 2008 Tổng số: 33,4 triệu [31,1 - 35,8 triệu] Người lớn: 31,3 triệu [29,2 - 33,7 triệu] Phụ nữ: 15,7 triệu [14,2 - 17,2 triệu] Trẻ em dưới 15 tuổi: 2,1 triệu [1,2 - 2,9 triệu] Số ca mới nhiễm HIV trong năm 2008 Tổng số: 2,7 triệu [2,4 - 3,0 triệu] Người lớn: 2,3 triệu [2,0 - 2,5 triệu] Trẻ em dưới 15 tuổi: 430.000] Số ca tử vong do AIDS năm 2008 Tổng số: 2,0 triệu [1,7 - 2,4 triệu] Người lớn: 1,7 triệu [1,4 - 2,1 triệu] Trẻ em dưới 15 tuổi: 280.000] Vùng cận Shahara châu Phi là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của đại dịch AIDS trên toàn cầu.