Luận án chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp ở nông thôn và tác động đến củng

Tính cấp thiết của đề tài Sau những năm đầu tiên thực hiện đường lối đổi mới của Đảng cộng sản Việt Nam, mặc dù đã đạt được những thành tựu to lớn, nhưng nhìn chung tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn còn gặp nhiều khó khăn, bất cập. Đặc biệt, bên cạnh những thành tích, tiến bộ đáng kể trong thực hiện chuyển dịch cơ cấu và tăng năng suất cây trồng, vật nuôi thì việc chuyển dịch cơ cấu lao động (CDCCLĐ) nông nghiệp, nông thôn nước ta đang diễn ra chậm chạp, kém hiệu quả và còn mang tính tự phát. Thực trạng này đã và đang gây tác động tiêu cực tới sự phát triển ổn định, bền vững của nền nông nghiệp nước nhà, đến sự nghiệp CNH, HĐH và yêu cầu của nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc Việt nam xã hội chủ nghĩa (XHCN) trong giai đoạn cách mạng hiện nay. Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang tập trung mọi nỗ lực đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước nói chung và CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn nói riêng.

Yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, củng cố quốc phòng.trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển kinh tế tri thức đang đặt ra những vấn đề hết sức mới mẻ đối với quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn. Đặc biệt, CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn, trong đó phấn đấu thực hiện mục tiêu quan trọng được xác định trong “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010” là: giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp nước ta xuống còn khoảng 50% vào năm 2010 và đến năm 2020, nước ta về cơ bản trở thành nước công nghiệp có ý nghĩa hết sức quan trọng, quyết định sự thắng lợi của toàn bộ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Vì vậy việc nghiên cứu làm rõ những vấn đề cơ bản của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn nước ta; đề xuất những giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đồng thời với củng cố quốc phòng đất nước, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là rất cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Với lý do đó, tác giả lựa chọn vấn đề: “Chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn và tác động của nó đến củng cố quốc phòng nước ta hiện nay” làm đề tài luận án tiến sỹ của mình.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đã có một số công trình nghiên cứu của cá nhân, tập thể đề cập đến, nhưng mới chỉ giới hạn trong phạm vi, đối tượng, địa bàn nhất định như: - Lê Du Phong, Nguyễn Thành Độ: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT) trong điều kiện hội nhập với khu vực và thế giới. - Nguyễn Đình Huệ: CDCCLĐ trên địa bàn Hà Tĩnh và tác động của nó đến đảm bảo nguồn nhân lực cho khu vực phòng thủ tỉnh trong giai đoạn hiện nay. - Trần Thị Ngọc Lan: Vấn đề phân công lại lao động xã hội trong quá trình CDCCKT ở tỉnh Tiền Giang. - Vũ Văn Long, Xây dựng cơ cấu kinh tế (CCKT) mới và vai trò của nó đối với củng cố quốc phòng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) ở Việt Nam.

- Lê Đình Thắng: CDCCKT nông thôn, những vấn đề lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập một cách tương đối đầy đủ và toàn diện tác động của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đến củng cố quốc phòng; đề xuất những quan điểm, giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đồng thời với củng cố quốc phòng. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và giới hạn nghiên cứu của luận án *Mục đích của luận án: Trên cơ sở phân tích một số vấn đề cơ bản quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn và những tác động của quá trình đó tới củng cố quốc phòng, luận án đóng góp về mặt lý luận sao cho mỗi bước đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đồng thời sẽ là một bước củng cố tiềm lực và thế trận quốc phòng đất nước trong tình hình mới. Để thực hiện mục đích đó, luận án có nhiệm vụ: - Làm rõ về mặt lý luận, thực tiễn những vấn đề cơ bản của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn.

- Làm rõ tác động của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đến củng cố tiềm lực và thế trận quốc phòng. - Đề xuất một số quan điểm chỉ đạo và các giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đồng thời với củng cố tiềm lực và thế trận quốc phòng. * Đối tượng và giới hạn nghiên cứu: Luận án lấy việc luận giải cơ sở khoa học của CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn và tác động của nó đến củng cố tiềm lực và thế trận quốc phòng đất nước làm đối tượng nghiên cứu. CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn trong quá trình CNH, HĐH có phạm vi rất rộng, bao gồm cả khu vực đồng bằng, trung du, miền núi, vùng ven biển, hải đảo.nên phạm vi khảo sát, phân tích của luận án phải vừa bảo đảm tính toàn diện, vừa tập trung vào những lĩnh vực, những vùng, những địa phương có tính chất điển hình để có thể đưa ra được những đánh giá, kết luận chính xác, khoa học.

Về thời gian, giới hạn khảo sát của luận án từ năm 1986, trọng tâm từ năm 1996 đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án Đề tài nghiên cứu được trên cơ sở lý luận, phương pháp luận, những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế chính trị, kinh tế quân sự, học thuyết bảo vệ Tổ quốc, chiến tranh quân đội; đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước; chỉ thị, nghị quyết của Bộ quốc phòng, các bộ, các ngành và một số công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước có liên quan đến luận án. Đồng thời tiến hành khảo sát, điều tra, nghiên cứu thực tiễn ở một số địa phương, đơn vị. Cùng với việc sử dụng các phương pháp chung nghiên cứu các môn khoa học xã hội nhân văn như: phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử.đề tài chú trọng sử dụng các phương pháp đang được sử dụng trong khoa học kinh tế: trìu tượng hoá, lịch sử, lôgic, phân tích, tổng hợp, thống kê và một số phương pháp khác.

Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án - Làm rõ hơn những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn nước ta. - Phân tích tác động thuận chiều và không thuận chiều của quá trình CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đến nền quốc phòng của đất nước. - Đề xuất một số quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn đồng thời với củng cố tiềm lực và thế trận quốc phòng. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Những nghiên cứu và kết luận của luận án có thể sẽ góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành và mọi công dân đối với sự nghiệp củng cố nền QPTD vững mạnh trong điều kiện CDCCLĐ nông nghiệp, nông thôn theo định hướng XHCN.

Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy môn kinh tế chính trị và kinh tế quân sự trong các nhà trường quân đội. Kết cấu của luận án Luận án gồm: mở đầu, 3 chương, 6 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN VÀ TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÓ ĐẾN CỦNG CỐ QUỐC PHÒNG 1. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá 1.

Cơ cấu lao động và chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn 1. Lao động nông nghiệp, nông thôn và cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn Lao động sản xuất vật chất là quá trình con người vận dụng sức lao động của mình kết hợp với những tư liệu lao động theo những phương pháp và cách thức nhất định để tác động vào đối tượng lao động, tạo ra các sản phẩm. Sức lao động ở đây không phải và không thể tách biệt, cá lẻ mà mang tính xã hội, là lực lượng lao động xã hội. Nó bao gồm nhiều người tham gia vào quá trình tái sản xuất xã hội, họ có trình độ, chuyên môn nghề nghiệp, sức khoẻ, năng khiếu, sở trường, ý chí, kinh nghiệm, độ tuổi.khác nhau hợp thành.

Trong một nền kinh tế, theo cơ cấu ngành kinh tế lực lượng lao động xã hội thường được phân ra thành: lao động nông nghiệp; lao động công nghiệp và lao động dịch vụ. Lao động nông nghiệp, nông thôn là một bộ phận của lực lượng lao động xã hội, có đủ độ tuổi theo quy định của Luật Lao động hiện hành của mỗi quốc gia (với Việt Nam là từ 15 đến 60 tuổi đối với nam và đến 55 đối với nữ), có khả năng lao động và hiện đang trực tiếp tham gia kinh doanh, sản xuất nông nghiệp; công nghiệp, xây dựng nông thôn và dịch vụ phi nông nghiệp trên địa bàn nông thôn. Trong mối tương quan về tỷ trọng với lao động công nghiệp, dịch vụ của toàn bộ nền kinh tế quốc dân thì lao động nông nghiệp được hiểu theo nghĩa rộng. Tức là gồm lao động nông, lâm, ngư nghiệp và diêm nghiệp.

Từng phân ngành lại được phân ra những ngành nghề nhỏ như: nông nghiệp có trồng trọt, chăn nuôi.; lâm nghiệp có trồng rừng, chăm sóc bảo vệ rừng, khai thác lâm sản.; ngư nghiệp có đánh bắt, khai thác hải sản. Ngoài ra, những lao động tham gia các hoạt động dịch vụ trực tiếp phục vụ cho nông nghiệp như: dịch vụ giống cây - con; dịch vụ phân bón và bảo vệ thực vật; dịch vụ tưới tiêu, dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư.cũng thuộc lực lượng lao động nông nghiệp. Lao động nông nghiệp còn được hiểu theo nghĩa hẹp khi so sánh với lao động lâm, ngư nghiệp. Theo đó, lao động nông nghiệp là lực lượng hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi và các loại hình dịch vụ phục vụ trực tiếp cho chăn nuôi và trồng trọt.