Luận án cao thị dung

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH CAO THỊ DUNG BÁO CHÍ THAM GIA PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH CAO THỊ DUNG BÁO CHÍ THAM GIA PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 62 31 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. LƢU VĂN QUẢNG HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Cao Thị Dung MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến tham nhũng và phòng, chống tham nhũng 7 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng 13 1. Những giá trị của các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu 25 Chương 2: LÝ LUẬN VỀ BÁO CHÍ THAM GIA PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 29 2. Kiểm soát quyền lực nhà nước và phòng, chống tham nhũng 29 2.

Báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng - sự cần thiết, nội dung, phương thức 45 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của báo chí trong phòng, chống tham nhũng 55 Chƣơng 3: BÁO CHÍ THAM GIA PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN 63 3. Công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay 63 3. Thực trạng báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam 69 3.

Đánh giá kết quả, hạn chế báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân 93 Chƣơng 4: PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 115 4. Phương hướng phát huy vai trò của báo chí trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong thời gian tới 115 4. Giải pháp phát huy vai trò của báo chí trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong thời gian tới 122 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 PHỤ LỤC 168 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DLXH: Dư luận xã hội HTCT: Hệ thống chính trị MTTQ: Mặt trận Tổ quốc PBXH: Phản biện xã hội PCTN: Phòng, chống tham nhũng QLCT: Quyền lực chính trị QLNN: Quyền lực nhà nước XHCN: Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Tỷ lệ nhận định các yếu tố ảnh hưởng đến báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng 56 Bảng 3.1: Những yếu tố thúc đẩy báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng 85 Bảng 3.2: Tỷ lệ nhận định các yếu tố thúc đẩy báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng 103 Bảng 3.3: Hành vi cản trở báo chí tác nghiệp 109 Bảng 3.4: Những thách thức đối với báo chí/nhà báo chống tham nhũng 110 DANH MỤC CÁC HỘP Trang Hộp 3.1: Quan lộ thần tốc của ông Lê Phước Hoài Bảo 73 Hộp 3.2: Đấu tranh phòng, chống tham nhũng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng 79 Hộp 3.3: Hướng dẫn thực hiện Đề án tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tham nhũng năm 2016 82 Hộp 3.4: Cuộc “đại phẫu” các “khối u” nghìn tỷ… 90 Hộp 3.5: Chống tham nhũng, một Bí thư Đảng ủy phường từng bị cắt chức 92 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Những năm gần đây, tham nhũng được Đảng ta xác định là một trong những nguy cơ gắn với sự tồn vong của chế độ.

Với sự quyết tâm, nỗ lực của cả hệ thống chính trị (HTCT), công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) đã có những chuyển biến tích cực cả về nhận thức, hành động, đạt được những kết quả nhất định. Tuy vậy, tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tệ quan liêu, tham nhũng chưa được ngăn chặn, đẩy lùi. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI), Chỉ số cảm nhận tham nhũng (Corruption Perception Index - CPI) năm 2015, 2016, 2017 của Việt Nam lần lượt là 31/100; 33/100 và 35/100 điểm, đứng thứ 112/168; 113/176 và 107/180 trên bảng xếp hạng toàn cầu. Để tạo ra những chuyển biến tích cực trong cảm nhận về tham nhũng ở Việt Nam, Tổ chức Hướng tới Minh bạch (Toward Transparency - TT) - cơ quan đầu mối quốc gia của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) tại Việt Nam khuyến nghị Đảng và Nhà nước thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp trong đó có giải pháp ban hành những chính sách ưu đãi thiết thực và cụ thể cho báo chí - truyền thông khi tham gia PCTN.

Khảo sát “Tham nhũng từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức, viên chức” do Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Thế giới phối hợp thực hiện năm 2012 cho thấy: khoảng 93% tổng số người được phỏng vấn nói họ biết về tham nhũng qua báo chí. Với tư cách là phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước (QLNN) từ bên ngoài, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng. Báo chí là công cụ, phương tiện của HTCT, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) và đẩy mạnh dân chủ hóa đời sống chính trị xã hội. Báo chí là tấm 2 gương phản chiếu đa dạng, trung thực đời sống chính trị - xã hội.

Hệ thống báo chí và đội ngũ các nhà báo đã và đang đi đầu trong cuộc đấu tranh PCTN. Làm tốt chức năng của mình, báo chí đã trở thành một trong những lực lượng chống tham nhũng hiệu quả. Hoạt động đưa tin bài về tham nhũng của báo chí trong thời gian qua diễn ra khá mạnh và có tầm bao quát rộng. Báo chí đẩy mạnh truyền thông về PCTN với tần suất và dung lượng thông tin lớn, hình thức đa dạng, bao gồm: chuyên trang, chuyên mục về PCTN, cải cách hành chính; tọa đàm trực tuyến về pháp luật PCTN, các diễn đàn hỗ trợ nhân dân trong phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng….

Tuy nhiên, trên thực tế mức độ tham gia PCTN của các cơ quan báo chí và các nhà báo khác nhau. Có những tờ báo rất tích cực, cũng có những tờ báo đăng bài chiếu lệ. Có những nhà báo không quản khó khăn, gian khổ bám sát thực tế vạch trần, phanh phui tham nhũng, vẫn còn những nhà báo dùng chính phương tiện đấu tranh chống tham nhũng để phục vụ mưu lợi cá nhân.Và rất nhiều những vấn đề khác cản trở việc thông tin trên báo chí bao gồm những hạn chế về chính trị, pháp lý, biên tập…Bên cạnh đó, HTCT của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là nhất nguyên, báo chí với vai trò là cơ quan ngôn luận cho khu vực công (Điều 1 Luật Báo chí năm 1989, sửa đổi năm 1999; Khoản 1 Điều 4 Luật báo chí 2016), vậy báo chí có giữ được tính khách quan, độc lập để phản biện theo đúng nghĩa đối với các hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc khu vực công? Báo chí có phát huy hết vai trò giám sát của mình đối với bộ máy nhà nước? Để báo chí thực thi tốt vai trò trách nhiệm của mình trong PCTN, rất cần nghiên cứu, tổng kết, đánh giá về báo chí trên mặt trận PCTN. Thông qua việc khảo sát các công trình nghiên cứu về PCTN, báo chí và tham nhũng, người viết nhận thấy chưa có chuyên luận nào nghiên cứu đề tài báo chí tham gia PCTN ở Việt Nam.

Hầu hết các công trình tập trung nghiên cứu theo hướng phát triển khoa học luận báo chí, tính hiệu quả của báo chí tham gia 3 PCTN. Nghiên cứu khoa học về báo chí tham gia PCTN nhất là đề ra các giải pháp để báo chí tham gia PCTN có hiệu quả sẽ góp phần phát huy hiệu quả hoạt động của HTCT, nâng cao tính dân chủ của các phương tiện thông tin đại chúng, củng cố lòng tin của nhân dân vào chế độ XHCN. Chính bởi vậy, việc chỉ ra những thành tựu, hạn chế của báo chí tham gia PCTN và đưa ra những giải pháp để phát huy hiệu quả của báo chí trong PCTN là yêu cầu cấp thiết. Từ những lý do trên, việc nghiên cứu “Báo chí tham gia phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn, xứng đáng dành được sự quan tâm và nghiên cứu sâu sắc.

Đó cũng là lý do tác giả mạnh dạn chọn đề tài này làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở lý luận về báo chí tham gia PCTN, luận án phân tích thực trạng báo chí tham gia PCTN ở Việt Nam hiện nay; từ đó luận án đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm phát huy vai trò của báo chí trong PCTN ở Việt Nam trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được những mục tiêu trên, luận án xác định thực hiện những nhiệm vụ sau: Một là, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án, làm rõ nội dung cơ bản của các công trình có liên quan đến đề tài báo chí tham gia PCTN, xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục làm sáng tỏ để làm tiền đề cho việc nghiên cứu tiếp theo của luận án; Hai là, xác lập khuôn khổ lý thuyết về sự tham gia của báo chí trong PCTN.

Ba là, làm rõ thực trạng báo chí tham gia PCTN ở Việt Nam. Bốn là, đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm phát huy vai trò của báo chí tham gia trong PCTN ở Việt Nam trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là báo chí tham gia PCTN.

Phạm vi nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu báo chí tham gia PCTN ở Việt Nam từ năm 2006 (từ khi ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ III của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCTN, lãng phí” - Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng đề cập một cách toàn diện, tập trung về công tác PCTN) đến nay.