Luận án: Cách ứng phó cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên tại Huế

MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT.i DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU.ii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng, khách thể nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁCH ỨNG PHÓ VỚI NHỮNG CẢM XÚC ÂM TÍNH TRONG QUAN HỆ XÃ HỘI CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN. Tổng quan các nghiên cứu về cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên. Cách ứng phó.

Cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên. Cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vài nét về địa bàn nghiên cứu.

Tổ chức nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ CÁCH ỨNG PHÓ VỚI NHỮNG CẢM XÚC ÂM TÍNH TRONG QUAN HỆ XÃ HỘI CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN THÀNH PHỐ HUẾ. Khái quát về thực trạng các cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên thành phố Huế.

Thực trạng cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên thành phố Huế. Các yếu tố tác động đến cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội của trẻ vị thành niên thành phố Huế. Các biện pháp hình thành cách ứng phó tích cực với những cảm xúc âm tính trong quan hệ xã hội cho trẻ vị thành niên.119 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.140 HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI.141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.142 TÀI LIỆU THAM KHẢO. P1 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông VTN Vị thành niên QHXH Quan hệ xã hội ĐTB Điểm trung bình NXB Nhà xuất bản i ii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.

Phân bố mẫu nghiên cứu. Đánh giá cá nhân về tần suất của các cảm xúc âm tính xuất hiện trong các sự kiện QHXH. Đánh giá cá nhân về cường độ của các cảm xúc âm tính trong QHXH của trẻ VTN. Các tác nhân QHXH gây ra các cảm xúc âm tính trong tình huống ấn tượng nhất.

Cách ứng phó với cảm xúc tức giận trong QHXH của trẻ VTN. Cách ứng phó với cảm xúc tức giận trong QHXH của trẻ VTN dưới góc độ thời điểm thực hiện. Cách ứng phó với cảm xúc buồn bã trong QHXH của trẻ VTN. Cách ứng phó với cảm xúc buồn bã trong QHXH của trẻ VTN dưới góc độ thời điểm thực hiện.

Cách ứng phó với cảm xúc lo âu trong QHXH của trẻ VTN. Cách ứng phó với cảm xúc lo âu trong QHXH của trẻ VTN dưới góc độ thời điểm thực hiện. Đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính. Mối quan hệ giữa các cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH và đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính.

Cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH theo lát cắt đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính. Sự tác động của yếu tố đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính đến các cách ứng phó. Mối quan hệ giữa các cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH và đánh giá cá nhân về cường độ cảm xúc âm tính. Sự tác động của đánh giá cá nhân về cường độ cảm xúc âm tính trong QHXH đến các cách ứng phó.

Điểm lạc quan của trẻ VTN. Mối quan hệ giữa các cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH và tính lạc quan. Sự tác động của tính lạc quan đến các cách ứng phó. Mối quan hệ giữa các cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH và tự đánh giá về giá trị bản thân.

Sự tác động của yếu tố tự đánh giá về giá trị bản thân đến các cách ứng phó. Chỗ dựa xã hội của trẻ VTN. Mối quan hệ giữa các cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH và các chỗ dựa xã hội. Sự tác động của chỗ dựa xã hội đến các cách ứng phó.

Nhận thức về vấn đề của học sinh trước và sau tham vấn. Chiều hướng nhìn nhận sự kiện của học sinh trước và sau khi tham vấn. Nhận biết cách suy nghĩ tích cực, hợp lý trước các vấn đề của cuộc sống. 127 iii MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Trái với suy nghĩ chung “Tuổi trẻ là giai đoạn đẹp nhất của đời người”, “trẻ em ngày nay đã và đang trở thành nạn nhân ngoài ý muốn, bất đắc dĩ của các căng thẳng tràn ngập- căng thẳng khởi nguồn từ những thay đổi đến chóng mặt, gây hoang mang và cả những kỳ vọng ngày càng tăng” Error: Reference source not found [66, tr. Có thể nói, sự phát triển mạnh mẽ của xã hội hiện đại đã đem đến cho con người những cơ hội mới để phát triển và hoàn thiện bản thân, song sự biến đổi sâu sắc của xã hội, đặc biệt những biến đổi trong các mối quan hệ xã hội (QHXH) đã khiến trẻ vị thành niên (VTN) đang đối mặt với nhiều thách thức, khó khăn. Những bất đồng, xung đột trong quan hệ bạn bè, những khủng hoảng trong quan hệ với người lớn… đã khiến không ít trẻ VTN nảy sinh những cảm xúc lo âu, buồn chán, sợ hãi, giận dữ. Kết quả của cuộc điều tra ở quy mô quốc gia về trẻ VTN và thanh niên (tuổi từ 14 đến 25) lần thứ hai do Tổng cục Dân số và Tổng cục Thống kê tiến hành năm 2008 với hơn 10.000 mẫu khảo sát ở 63 tỉnh thành Việt Nam cho thấy: 73,1% thanh thiếu niên từng có cảm giác buồn chán; 27,6% đã trải qua cảm giác rất buồn hoặc thấy mình là người không có ích và không muốn hoạt động như bình thường; 21,3% từng cảm thấy hoàn toàn thất vọng về tương lai; 4,1% đã nghĩ đến chuyện tự tử.

So với cuộc điều tra lần thứ nhất (2003), tỷ lệ thanh thiếu niên trải qua cảm giác buồn chán đã tăng lên từ 32% đến 73% [30]. Tuy nhiên, do hiểu biết còn ít ỏi, khả năng kiểm soát các cảm xúc còn hạn chế và kỹ năng sống còn thiếu hụt nên khá nhiều trẻ VTN đã không biết cách ứng phó phù hợp và kịp thời với những cảm xúc âm tính đó. Không ít trẻ, vì không kiểm soát được cơn giận, đã có những hành vi bạo lực với bạn bè, gây nên những hậu quả nghiêm trọng. Cảm giác buồn chán, lo âu từ những mối QHXH đã khiến một số trẻ tìm đến các chất kích thích để giải tỏa tâm trạng; một số khác vì bế tắc đường cùng đã tìm đến cái chết.

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, các cách ứng phó kém thích nghi như “chạy trốn”, “lảng tránh”, “buông xuôi”, “mơ tưởng”, “tự đổ lỗi”… có liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng các vấn đề về sức khỏe tâm thần và sự phát triển lành mạnh của trẻ VTN (Ebata và Moos, 1991; Frydenberg và Lewis, 2009) [63], [72]… Theo báo cáo của ông Trần Văn Vũ, phó trưởng khoa 3 – Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, mỗi năm bệnh viện đón gần 4.000 bệnh nhân, trong đó 30% là đối tượng học sinh, sinh viên (theo Nguyễn Hồi Loan, 2009 [21]). Kết quả nghiên cứu 1 của Hoàng Cẩm Tú, Cao Vũ Hùng, Quách Thúy Minh, Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trần Thành Nam, Nguyễn Thị Hằng, Đặng Hoàng Minh, Trần Hữu Chiến và Nguyễn Đức Hùng (2007) trên 1.727 học sinh trung học cơ sở (THCS) ở địa bàn Hà Nội và Hà Tây (nay thuộc địa phận Hà Nội) cho thấy 25,76% học sinh có vấn đề về sức khỏe tâm thần [31]. Thực trạng này đòi hỏi chúng ta cần có những nghiên cứu chuyên sâu về cách ứng phó với các cảm xúc âm tính trong QHXH của trẻ VTN để xây dựng các biện pháp giúp các em hình thành cách ứng phó tích cực với chúng. Thực tế hiện nay, các nghiên cứu chủ yếu đi sâu tìm hiểu mức độ, tác nhân dẫn đến một cảm xúc âm tính cụ thể nào đó mà ít tìm hiểu về những cách thức trẻ thường sử dụng để ứng phó.

Những hiểu biết của chúng ta về cách ứng phó của trẻ còn ít ỏi Error: Reference source not found [52]. Huế là một thành phố khá yên bình so với các thành phố lớn ở Việt Nam, nhưng những năm gần đây, với sự biến đổi mạnh mẽ của xã hội trong thời kỳ kinh tế thị trường, những vấn đề xã hội đã bắt đầu dấy lên. Các vấn đề bạo lực học đường, tệ nạn xã hội, các rối nhiễu cảm xúc và hành vi đang ngày càng tăng cao ở giới trẻ. Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng này là do trẻ VTN chưa biết cách ứng phó phù hợp với các cảm xúc âm tính và khó khăn của cuộc sống.

Một nghiên cứu báo cáo có 92% trẻ VTN trên tổng số 477 khách thể điều tra gặp phải những khó khăn tâm lý trong cuộc sống và khá nhiều trẻ đã sử dụng các cách ứng phó kém hiệu quả để giải quyết khó khăn như: “tự trách mình”, “không chia sẻ” và “lo lắng” (Trần Thị Tú Anh, 2011) [2]; thậm chí một số em đã “có ý định tự tử”, có em đã thử đến 3 lần (Nguyễn Diệu Thảo Nguyên và Trần Thị Tú Anh, 2009) [26]. Với những vấn đề đã trình bày ở trên, chúng ta có thể thấy một nghiên cứu xuyên suốt từ khảo sát, đánh giá thực trạng cách ứng phó với các cảm xúc âm tính trong QHXH của trẻ VTN thành phố Huế đến đề xuất các biện pháp là việc làm thực sự cần thiết, có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ các lý do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong QHXH của trẻ VTN thành phố Huế” để nghiên cứu. Đề tài nhằm trả lời các câu hỏi sau: 1.

Trước các cảm xúc âm tính trong QHXH, trẻ VTN đã sử dụng những cách ứng phó nào? 2. Các cách ứng phó của trẻ có liên quan đến đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính không? 2 3. Bên cạnh yếu tố đánh giá cá nhân về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính, cách ứng phó của trẻ còn chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào? 4. Tham vấn tâm lý nhằm thay đổi nhận thức về sự kiện gây ra cảm xúc âm tính có giúp trẻ hình thành cách ứng phó tích cực không? 2.