Luận án ảnh hưởng văn học dân gian trong truyện thiếu nhi việt nam 1975 2010

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HỒ HỮU NHẬT ẢNH HƯỞNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG TRUYỆN THIẾU NHI VIỆT NAM 1975 - 2010 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM HUẾ - NĂM 2018 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HỒ HỮU NHẬT ẢNH HƯỞNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG TRUYỆN THIẾU NHI VIỆT NAM 1975 - 2010 Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62 22 01 21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: 1. LƯU KHÁNH THƠ 2. HỒ THẾ HÀ HUẾ - NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trình bày trong luận án này là trung thực, chính xác và chưa được ai công bố trong bất kì công trình nào khác.

Tác giả luận án Hồ Hữu Nhật Lời Cảm Ơn Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý cấp lãnh đạo Đại học Huế, trường Đại học Sư phạm, trường Đại học Khoa học đã tạo mọi điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu. Xin được bày tỏ sự tri ân đối với quý Thầy Cô giáo đã giảng dạy, hướng dẫn, góp ý cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu cùng với những tình cảm sẻ chia, động viên của gia đình, đồng nghiệp, bạn bè… trong suốt quá trình thực hiện luận án. Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Lưu Khánh Thơ và PGS.

Hồ Thế Hà - những người đã trực tiếp dìu dắt và hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận án. MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Cấu trúc luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về khái niệm văn học thiếu nhi và mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn học viết. Nghiên cứu về khái niệm văn học thiếu nhi.

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn học viết. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học dân gian đối với văn học thiếu nhi. Nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học dân gian đối với các sáng tác văn học thiếu nhi giai đoạn 1945 - 1975. Nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học dân gian đối với các sáng tác văn học thiếu nhi giai đoạn 1975 - 2010.

Đánh giá tình hình nghiên cứu và hướng triển khai của đề tài. Đánh giá tình hình nghiên cứu. Hướng triển khai của đề tài .26 Tiểu kết chương 1. ẢNH HƯỞNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG TRUYỆN THIẾU NHI VIỆT NAM 1975 - 2010 NHÌN TỪ CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT, CỐT TRUYỆN VÀ MÔTIP.

Ảnh hưởng nhìn từ cảm hứng nghệ thuật. Cảm hứng về nguồn gốc của vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên. Cảm hứng về hành trình dựng nước và giữ nước của người Việt cổ. Cảm hứng về xung đột trong xã hội phân chia giai cấp.

Cảm hứng về sự tích của loài vật, cây cỏ. Ảnh hưởng nhìn từ sự tái sinh cốt truyện truyện dân gian. Tái sinh cốt truyện trọn vẹn. Tái sinh cốt truyện không trọn vẹn.

Ảnh hưởng nhìn từ sự thâm nhập các môtip truyện dân gian. Môtip mẹ ghẻ con chồng. Môtip đầu thai thần kì. Môtip kết thúc có hậu .59 Tiểu kết chương 2.

ẢNH HƯỞNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG TRUYỆN THIẾU NHI VIỆT NAM 1975 - 2010 NHÌN TỪ HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT, KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT. Ảnh hưởng nhìn từ hình tượng nhân vật. Hình tượng nhân vật nguyên mẫu từ truyện dân gian. Hình tượng nhân vật đồng dạng với nhân vật truyện dân gian.

Ảnh hưởng nhìn từ không gian nghệ thuật. Không gian đời thường. Không gian kì ảo. Ảnh hưởng nhìn từ thời gian nghệ thuật.

Thời gian quá khứ mang tính phiếm chỉ. Thời gian kì ảo .89 Tiểu kết chương 3. PHƯƠNG THỨC TIẾP NHẬN VĂN HỌC DÂN GIAN CỦA TRUYỆN THIẾU NHI VIỆT NAM 1975 - 2010. Tiền đề của sự tiếp nhận văn học dân gian.

Nhìn từ quy luật kế thừa và phát triển. Nhìn từ chủ thể sáng tạo. Nhìn từ lí thuyết liên văn bản. Cách thức tiếp nhận văn học dân gian.

Dán ghép hoặc cải biên văn bản dân gian. Mượn nghệ thuật kể chuyện dân gian để tạo ra những cổ tích mới. Chuyển tải tích cũ, chuyện xưa bằng nghệ thuật kể chuyện hiện đại. Làm mới nội dung tư tưởng truyện dân gian.

Viết tiếp chuyện xưa. Hiệu ứng thẩm mĩ của sự tiếp nhận văn học dân gian. Hiệu ứng thẩm mĩ đối với tác phẩm. Hiệu ứng thẩm mĩ đối với người tiếp nhận .128 Tiểu kết chương 4 .137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ .141 TÀI LIỆU THAM KHẢO .142 PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1.

Lí do chọn đề tài Văn học thiếu nhi là một bộ phận không thể tách rời của văn học Việt Nam. Ngay từ khi mới ra đời, bộ phận văn học này đã có những đóng góp đáng kể trong thành tựu chung của nền văn học nước nhà. Tô Hoài, Võ Quảng, Phạm Hổ, Vũ Hùng, Trần Hoài Dương, Trần Quốc Toàn, Trần Đăng Khoa, Trần Thiên Hương, Quế Hương, Lê Phương Liên, Trần Đức Tiến, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc Thuần. là những tên tuổi mà độc giả nhí đã từng thân thuộc qua nhiều trang viết đẹp.

Những tác phẩm như Dế mèn phiêu lưu kí (Tô Hoài), Đội du kích thiếu niên Đình Bảng (Xuân Sách), Đất rừng phương Nam (Đoàn Giỏi), Tuổi thơ dữ dội (Phùng Quán), Cơn giông tuổi thơ (Thu Bồn), Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng), Búp sen xanh (Sơn Tùng), Cỏ may ngày xưa (Trần Thiên Hương), Kính vạn hoa (Nguyễn Nhật Ánh),. đã đồng hành cùng với tuổi thơ bao thế hệ. Gần đây là các tác phẩm của Quế Hương, Nguyễn Ngọc Thuần, Trần Đức Tiến, Nguyên Hương, Lý Lan, Nguyễn Thị Thanh Bình, Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Đình Tú. Thế nhưng, đánh giá bộ phận văn học này một cách thấu đáo và đầy đủ lại là vấn đề chưa được quan tâm đúng mức.

Nhiều người quan niệm rằng, viết cho thiếu nhi chỉ là nghề tay trái, “lấy ngắn nuôi dài, lấy ngoài nuôi trong, lấy nhi đồng nuôi người lớn”. Thân phận “chiếu dưới” của văn học thiếu nhi vẫn còn tồn tại đến ngày nay, ngay cả trong nhận thức của những người làm công tác văn hóa. Vì vậy mà nhiều nhà văn khi cầm bút sáng tác cho thiếu nhi đã cảm thấy “cô đơn như đi trên ngõ vắng”. Có thể nói rằng, một trong những vấn đề cơ bản của lịch sử văn học là sự tác động qua lại giữa văn học dân gian và văn học viết (trong đó, có văn học thiếu nhi).

Bất cứ một nền văn học nào cũng đều lớn lên từ thành tựu riêng, chung của hai bộ phận văn học này. Sức ảnh hưởng của văn học dân gian với văn học viết là rất lớn. Nhìn ra thế giới, chúng ta thấy rõ sự thành công trong việc khai thác chất liệu dân gian của các nhà văn như Puskin, Lep Tônxtôi, Andersen. Các tác phẩm của những tác giả này như: Ông lão đánh cá và con cá vàng (Puskin), Kiến và chim bồ câu (Lep Tônxtôi), Nàng tiên cá (Andersen).

mang đậm chất cổ tích và ngụ ngôn dân gian. Với cái nhìn lịch đại sẽ thấy rằng, trong nguồn mạch sáng tạo 1 của văn học Việt Nam, việc nhà văn sử dụng chất liệu văn học dân gian như một chất men nghệ thuật đã là một dòng chảy có chiều dài dẫu nó có những biến đổi nhất định qua mỗi một thời kì khác nhau. Văn học dân gian và truyện thiếu nhi 1975 - 2010 hình thành trong những bối cảnh lịch sử, văn hóa riêng biệt. Tuy nhiên, các nhà văn hiện đại vẫn tìm về với dòng “văn học mẹ”, tạo nên sự tương tác với bộ phận văn học này.

Điều đó khẳng định được tính kế thừa và phát triển của nền văn học. Khi cầm trên tay những tác phẩm văn học viết có âm hưởng văn học dân gian, độc giả có cơ hội nhân đôi nhận thức thẩm mĩ, khi mà cái mới và cái cũ cùng tồn tại đan xen trong một chỉnh thể nghệ thuật. Với bối cảnh hiện tại, đề tài càng có một ý nghĩa quan trọng. Những thập niên gần đây, hướng nghiên cứu văn học từ góc độ văn hóa trở thành xu hướng có tính thời sự.

Điều đó cũng có căn cơ từ thực tiễn lẫn đời sống văn học. Bối cảnh hội nhập và phát triển vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với con người nói chung, văn nghệ sĩ nói riêng. Khi giao lưu kinh tế và văn hóa đang được mở rộng, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Người cầm bút có tâm, bên cạnh nỗ lực cách tân nghệ thuật, phải hướng đến việc níu giữ những nét đẹp xưa trong các sáng tác của mình.

Thực tế, nhiều nhà văn sáng tác trong giai đoạn 1975 - 2010 đã lựa chọn một lối đi tưởng như là ngược để tìm về những câu ca dao, dân ca, tục ngữ, sấm truyền. của người xưa và làm nên những câu chuyện hiện đại mang dấu ấn văn học dân gian. Thế nhưng, đó lại là con đường thuận chiều nhằm giúp độc giả, đặc biệt là độc giả trẻ tuổi tìm về với cội nguồn văn hóa, văn học dân tộc. Lối đi đó thoạt như là không thức thời, nhạy bén với những cái mới nhưng đã cho thấy được sự thấu hiểu tâm lí trẻ thơ của những người cầm bút.

Dù bối cảnh lịch sử có thay đổi, dù bầu không khí mà trẻ thơ hít thở hằng ngày không giống như ngày xưa, nhưng những đặc tính tâm lí bản chất của lứa tuổi này thì vẫn thế. Tư duy vạn vật nhất thể, sự thích ứng tuyệt vời với các yếu tố hư cấu, kì ảo. mà các nhà văn đã nằm lòng và cố gắng khai thác các chất liệu văn học dân gian trong tác phẩm đáp ứng thị hiếu thẩm mĩ của thiếu nhi thời hiện đại. Từ sự tương tác thuận giữa nhà văn, tác phẩm và bạn đọc nhỏ tuổi, những tác phẩm văn học thiếu nhi đương đại vì thế sẽ góp phần đáng kể vào việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, khơi gợi lòng tự hào về quê hương, đất nước cho thiếu nhi Việt Nam.