Luan an 31 7 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG NGUYỄN ĐỨC THỌ ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP THUỘC BỘ TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – NĂM 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG NGUYỄN ĐỨC THỌ ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP THUỘC BỘ TÀI CHÍNH Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 62.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1: PGS.TS Trần Kim Chung 2: PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn HÀ NỘI – NĂM 2015 I LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi; các thông tin, số liệu đảm bảo trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chưa được công bố trong bất cứ công trình khoa học khác. Người cam đoan Nguyễn Đức Thọ II LỜI CẢM ƠN Luận án Tiến sĩ được hoàn thành bằng nỗ lực và nghiêm túc của tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và luôn được sự hỗ trợ, giúp đỡ tận tình của các Thầy giáo hướng dẫn khoa học, nhà khoa học, chuyên gia và đồng nghiệp thuộc Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, thuộc Bộ Tài chính và gia đình tôi. Trước tiên tôi xin trân trọng cảm ơn hai Thầy giáo hướng dẫn khoa học là PGS. TS Trần Kim Chung và PGS.

TS Nguyễn Ngọc Sơn đã luôn dành tâm huyết, nhiệt tình chỉ bảo và định hướng cho tôi ngay từ những ngày đầu trong quá trình học tập, nghiên cứu và viết Luận án. Xin trân trọng cảm ơn Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và Trung tâm Tư vấn quản lý và đào tạo đã hỗ trợ, tạo điều kiện, giúp đỡ với tinh thần trách nhiệm cao trong quá trình học tập, nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn đến các đồng chí Lãnh đạo, cán bộ, đồng nghiệp thuộc Cục Kế hoạch – Tài chính và các đơn vị thuộc Bộ Tài chính đã hỗ trợ, hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm và tạo điều kiện tối đa cho tôi trong quá trình điều tra, khảo sát, học tập, nghiên cứu để hoàn thành Luận án. Xin dành tình cảm và sự biết ơn đến các thành viên trong gia đình tôi đã động viên, hỗ trợ, tạo điều kiện cao nhất cho tôi trong cuộc sống, học tập và nghiên cứu để có được kết quả này.

Xin trân trọng cảm ơn. III MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa LỜI CAM ĐOAN I LỜI CẢM ƠN II MỤC LỤC III DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ VII DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN IX PHẦN MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC 14 TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP 1.1 Bản chất, mục tiêu và phân loại hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng 14 ngân sách, tài sản nhà nước tại cơ quan hành chính, sự nghiệp 1.1 Bản chất và vai trò của hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại cơ quan hành chính, sự nghiệp 1 1.2 Mục tiêu của kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp 2 1.3 Phân loại hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp 2 1.2 Nội dung, phương pháp và các tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành 32 chính, sự nghiệp 1.1 Nội dung và phạm vi hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp 3 1.2 Phương pháp, quy trình và tổ chức bộ máy thực hiện hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan 33 hành chính, sự nghiệp 1. Các tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự 37 nghiệp 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp 3 1.4 Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về kiểm soát nội bộ và bài học cho Việt Nam 4 IV 1.1 Kinh nghiệm một số nước về lựa chọn mô hình kiểm soát nội bộ (trong đó có kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại 40 các cơ quan hành chính, sự nghiệp) 1.2 Một số bài học cho Việt Nam từ kinh nghiệm nước ngoài 47 Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP THUỘC BỘ TÀI 51 CHÍNH 2.1 Khái quát về kiểm soát nội bộ ở Việt Nam và các cơ quan hành chính, 51 sự nghiệp sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước thuộc Bộ Tài chính 2.1 Khái quát hoạt động kiểm soát nội bộ và cơ chế, chính sách có liên quan đến kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại 51 các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính 2.2 Các cơ quan hành chính, sự nghiệp sử dụng ngân sách, tài sản nhà 55 nước thuộc Bộ Tài chính 2.2 Phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài 61 chính giai đoạn 2006 – 2014 2.1 Cơ sở pháp lý và đặc điểm tổ chức bộ máy thực hiện hoạt động kiểm soát nội bộ, đối tượng được kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài 61 chính 2.2 Thực trạng triển khai và kết quả tổ chức thực hiện hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành 67 chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính 2.3 Đánh giá chung thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ 80 Tài chính giai đoạn 2006 – 2014 2.1 Các thành quả chủ yếu đạt được 80 2.2 Các hạn chế chủ yếu 93 2.3 Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế 102 2.4 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết đối với hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự 106 nghiệp thuộc Bộ Tài chính V Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, 109 SỰ NGHIỆP THUỘC BỘ TÀI CHÍNH ĐẾN NĂM 2025 3.1 Bối cảnh và những yêu cầu đặt ra đối với đổi mới hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành 109 chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính đến năm 2025 3.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng đến hoạt động sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước của các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc 109 Bộ Tài chính 3.2 Dự báo về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan 109 hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính 3.3 Những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức đối với hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan 110 hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài chính 3.2 Quan điểm, mục tiêu và phương hướng đổi mới hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự 116 nghiệp thuộc Bộ Tài chính đến năm 2025 3.1 Quan điểm chỉ đạo 116 3.2 Mục tiêu của đổi mới hoạt động kiểm soát nội bộ 120 3.3 Phương hướng đổi mới hoạt động kiểm soát nội bộ 121 3.3 Các giải pháp đổi mới hoạt động kiểm soát nội bộ về sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp thuộc Bộ Tài 123 chính 3.1 Những giải pháp đổi mới tổng thể kiểm soát nội bộ ở Việt Nam 123 3. Những giải pháp đổi mới tổ chức thực hiện kiểm soát nội bộ của Bộ Tài chính 130 3.4 Các điều kiện để thực hiện thành công các giải pháp đề xuất 144 3.1 Nhận thức mới về hoạt động kiểm soát nội bộ 144 3.2 Đối với các cơ quan quản lý nhà nước 144 3.3 Đối với Bộ Tài chính 145 KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 1: CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU KÈM THEO LUẬN ÁN 164 VI PHỤ LỤC 2: BÁO CÁO PHÂN TÍCH KẾT QUẢ PHIẾU KHẢO SÁT CÁC CÁN BỘ VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỀ SỬ DỤNG 169 NGÂN SÁCH, TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, SỰ NGHIỆP THUỘC BỘ TÀI CHÍNH VII DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ Số hiệu Nội dung Trang Bảng 1.1 Quy trình tổ chức thực hiện KSNB 35 Bảng 2.1 Quy trình tổ chức thực hiện KSNB của Bộ Tài chính 67 Bảng 2.2 Bộ Tài chính tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự 70 toán, dự án ĐTXD thuộc Bộ Tài chính giai đoạn 2006– 2014 Bảng 2.3 Cục Kế hoạch -Tài chính tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, dự án ĐTXD thuộc Bộ Tài chính giai đoạn 72 2006– 2014 Bảng 2.4 Tổng cục Thuế tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, các dự án ĐTXD thuộc Tổng cục Thuế giai đoạn 2006 – 73 2014 Bảng 2.5 KBNN tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, 74 các dự án ĐTXD thuộc KBNN giai đoạn 2006 – 2014 Bảng 2.6 Tổng cục Dự trữ Nhà nước tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, các dự án ĐTXD thuộc Tổng cục giai đoạn 75 2006 – 2014 Bảng 2.7 Tổng cục Hải quan tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, các dự án ĐTXD thuộc Tổng cục Hải quan giai đoạn 76 2006–2014 Bảng 2.8 Các cơ quan HCSN khác tổ chức thực hiện KSNB đối với các đơn vị dự toán, các dự án ĐTXD trực thuộc giai đoạn 2006 – 77 2014 Bảng 2.