La ts kinh tế kế toán doanh thu chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghi

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Việt Nam là quốc gia nối tiếng với hệ sinh thái rừng có giá trị đa dạng sinh học cao. Trong những năm qua, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện có hiệu quả các kế hoạch bảo vệ và phát triến rừng, gắn phát triến kinh tế với bảo vệ tài nguyên, môi truờng. Theo số liệu thống kê của Tống cục Lâm nghiệp, năm 2020, cả nuớc đã trồng đuợc 230.288 ha rừng, đạt 105% so với kế hoạch. Nhờ đấy mạnh công tác trồng và bảo vệ rừng, tỉ lệ che phủ rừng đã không ngừng tăng qua các năm và đạt 42% trong năm 2020, cao hơn mức bình quân của thế giới (29%).

Sản luợng khai thác gô đạt khoảng 30 triệu m3, đáp ứng 80% nhu cầu nguyên liệu cho chế biến. Những thành công này có đu ọc nhờ các quyết sách chỉ đạo sáng suốt, kịp thời của Đảng, Nhà nuớc và Chính phủ. Trong đó, chính sách giao đất rừng sản xuất cho các DNLN là giải pháp mang tính đột phá cho việc gìn giữ và phát tri en rừng, cũng nhu thúc đấy phát tri en kinh tế - xã hội. Các DNLN hiện nay chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nuớc với tiền thân là các lâm truờng quốc doanh.

Từ khi chuyến sang hạch toán kinh doanh theo cơ chế thị truờng, hoạt động theo Luật doanh nghiệp, DNLN hoàn toàn tụ chủ, tụ chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này ban đầu gặp nhiều khó khăn do chua chủ động trong quá trình SXKD đế thích ứng đuợc với sự cạnh tranh gay gắt trên thị truờng. Vì vậy, đế có thế tồn tại và phát tri en, các DNLN cần phải tìm mọi cách đế nâng cao hiệu quả hoạt động. Sau quá trình thực hiện Nghị định 118/2014/NĐ-CP của Thủ tuớng Chính phủ ban hành ngày 17/12/2014 về việc “sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp”, đến nay, các DNLN trên cả nuớc đã cơ bản ốn định SXKD, kết hợp thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát tri en rừng.

Các doanh nghiệp đã chủ động hơn trong công tác chăm sóc, bảo vệ rừng; tăng cuờng sản xuất liên doanh, liên kết, tìm đối tác đầu tu đế tạo ra chuôi khép kín từ trồng rừng, khai thác, chế biến, tiêu thụ sản phấm nhằm nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp, góp phần tăng thu ngân sách Nhà nuớc. Tuy nhiên, bên cạnh đó vân còn một số nguyên nhân khách quan khiến các DNLN gặp khó khăn trong hoạt động SXKD nhu chu kỳ 1 sản xuất dài, địa bàn sản xuất thuờng phân bố ở các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới với giao thông khó khăn, địa hình phức tạp, cơ sở hạ tầng kém phát tri en, đồng thời chịu nhiều tác động của điều kiện tự nhiên, khí hậu, thố nhuỡng. Điều này dân đến CP SXKD của các DNLN tuơng đối phức tạp, khó kiếm soát. Trong đó CP đầu tu cho quá trình trồng, chăm sóc, quản lý bảo vệ rừng là loại CP đặc thù, phát sinh liên tục trong khoảng thời gian dài theo chu kỳ kinh doanh rừng.

Do đó, nhiều doanh nghiệp chưa kiểm soát tốt các khoản CP phát sinh, từ đó làm giảm lợi nhuận. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, cạnh tranh gia tăng cũng như xu hướng phát triển nền kinh tế xanh đã đặt ra những yêu cầu mới cho các DNLN trong việc kiểm soát, quản lý. Vói lĩnh vực kinh doanh đặc thù, để đứng vững và phát triển hiệu quả, các DNLN phải thực sự đổi mói sâu sắc và toàn diện công cụ quản lý. Một trong những công cụ quản lý kinh tế quan trọng là hệ thống kế toán, trong đó kế toán DT, CP và KQKD cần được quan tâm hàng đầu.

Bởi vì DT, CP và KQKD đều là những đối tượng kế toán quan trọng thể hiện tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Mặc dù vậy, cho đến nay, Việt Nam vẫn chưa có chuẩn mực kế toán cụ thể dành riêng cho lĩnh vực nông, lâm nghiệp. Việc ghi nhận các TSSH và sản phẩm nông, lâm nghiệp hiện nay đang được các doanh nghiệp áp dụng theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 - Hàng tồn kho (VAS 02) và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 03 - TSCĐ hữu hình (VAS 03). Ngoài ra, thông tư 200/2014/TT-BTC ban hành ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành cũng chỉ có một nội dung nhỏ về kế toán lĩnh vực trồng trọt thuộc phưong pháp vận dụng TK 154 “Chi phí SXKD dở dang” trong ngành Nông nghiệp.

Cùng với đó, quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế đã đặt ra những yêu cầu trong việc thống nhất hoạt động kế toán của các quốc gia trên thế giới. Đó là cơ sở giúp các nhà đầu tư, doanh nghiệp thuộc các quốc gia khác nhau có thể xây dựng được hệ thống BCTC mang tính khuôn mẫu chung, nhằm giúp người sử dụng thông tin thuận tiện trong việc so sánh, phân tích thông tin để có thể đưa ra các quyết định kinh doanh đúng đắn, kịp thời. Vì vậy hệ thống kế toán của mỗi quốc gia cần phải không ngừng hoàn thiện theo xu hướng hội nhập với các Chuẩn mực ké toán quốc tế. Trong đó, tại 2 Việt Nam, các quy định, hướng dẫn về kế toán TSSH và các sản phẩm nông, lâm nghiệp cần được quan tâm hơn nữa.

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp lâm nghiệp ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình, để từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán DT, CP và KQKD tại các DNLN ở Việt Nam. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án DT, CP là hai khía cạnh cơ bản trong bức tranh toàn cảnh về tình hình tài chính của mỗi doanh nghiệp. Tăng trưởng DT và kiểm soát tốt CP là những nhiệm vụ quan trọng giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, có lợi nhuận cao nhằm xây dựng và phát triển vị thế trên thị trường. Vì vậy, các nghiên cứu cơ bản về DT, CP đã được thực hiện từ rất sớm tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới dưới nhiều góc độ khác nhau, sau đó đuợc kế thừa và tiếp tục phát triến tại nhiều quốc gia khác, trong đó có Việt Nam.

Các nghiên cứu về doanh thu và kế toán doanh thu Các nghiên cứu về nhận diện và ghi nhận doanh thu Chuấn mực kế toán quốc tế số 18 (IAS 18 - Revenue) ban hành tháng 12 năm 1993 quy định về DT đã đua ra các huớng dân về việc xác định và ghi nhận DT. Chu ấn mực này sau khi có hiệu lực đã đu ọc các nuớc trên thế giới vận dụng linh hoạt và đạt đu ọc những thành công nhất định. Tuy nhiên, do việc ghi nhận DT đu ọc quy định trong nhiều chuấn mực, diên giải khác nhau nhu IAS 18 về “Doanh thu”; IAS 11 về “Hợp đồng xây dựng”; Các huớng dân của úy ban huớng dân Chuấn mực BCTC quốc tế - IFRIC 13 về “chuơng trình khách hàng trung thành”; IFRIC 15 thỏa thuận về “xây dựng bất động sản”; IFRIC 18 về “chuyến nhuợng tài sản từ khách hàng”; SIC 31 về “DT giao dịch trao đối hàng hóa liên quan đến dịch vụ quảng cáo”. dân đến việc thiếu nhất quán trong ghi nhận DT giữa các doanh nghiệp.

Nhận thấy vấn đề đó, Hội đồng Chuấn mực Kế toán quốc tế (IASB) đã ban hành Chu ấn mực BCTC quốc tế (IFRS) số 15 - “DT từ hợp đồng với khách hàng” vào tháng 05/2014 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2018 với mục tiêu thay thế tất cả các chuấn mực và các diên giải chu ấn 3 mực truớc đây về ghi nhận DT thông qua việc giới thiệu một mô hình ghi nhận DT duy nhất cho tất cả các hợp đồng với khách hàng bao gồm 5 buớc. Nghiên cứu về vấn đề này, tác giả Kathryn Yeaton (2015) đã khái quát các thay đối trong việc ghi nhận DT theo IFRS 15 trong bài viết của mình [60]. Tác giả cho rằng IFRS 15 đã cung cấp các nguyên tắc nhất quán đế ghi nhận DT, không có giới hạn cho bất kế ngành nghề hay khu vực địa lý nào. Do đó, chu ấn mực mới sẽ yêu cầu các doanh nghiệp uớc tính nhiều hơn và sử dụng phán đoán thuờng xuyên hơn so với các huớng dân truớc đây.

Theo tác giả, các doanh nghiệp sẽ cần bắt đầu xây dựng chính sách và sớm xử lý các vấn đề nhằm nắm bắt thông tin cần thiết đế xác định và ghi nhận DT một cách thích hợp theo chuấn mực này. Tất cả các doanh nghiệp hầu nhu sẽ bị ảnh huởng ở một mức độ nhất định, trong đó một số ngành nhu bất động sản và viên thông sẽ có những thay đối đáng kế nhất. Tác giả Luis Benavides (2015) đã chỉ ra những điếm uu điếm của IFRS 15 trong việc ghi nhận DT so với việc áp dụng các chuấn mực cũ [45]. Kết quả nghiên cứu cho rằng IFRS 15 sẽ giúp phản ánh chính xác hơn tình hình tài chính của doanh nghiệp và có thế phù hợp với nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau, giúp tạo nên sự nhất quán và đáp ứng yêu cầu so sánh thông tin cho hệ thống BCTC của các quốc gia trên thế giới.

Tác giả cũng khắng định việc thay đối là điều tất yếu, nhung môi quốc gia sẽ có lộ trình tiếp cận với chuấn mực mới khác nhau. Tại Việt Nam, việc nghiên cứu về chuấn mực IFRS 15 chưa nhiều, các nghiên cứu mới chỉ tập trung chủ yếu vào lĩnh vực viên thông. Theo tác giả Trịnh Lê Tân (2019), các doanh nghiệp ở mọi lĩnh vực sẽ bị tác động bởi các mức độ khác nhau khi áp dụng Chuấn mực IFRS 15 [33]. Mức tác động thấp nhất là khi doanh nghiệp chỉ phải đánh giá lại tất cả hợp đồng với khách hàng dựa trên mô hình 5 bước; đồng thời, ghi chép lại kết quả đánh giá mà không phải điều chỉnh việc ghi nhận DT hiện tại.

Mức tác động sẽ lớn hơn khi việc đánh giá lại dân đến sự thay đối cả về thời điếm ghi nhận DT và giá trị DT. Tác giả cho rằng, trong tất cả các ngành kinh tế, ngành viên thông sẽ chịu tác động mạnh mẽ nhất khi IFRS 15 có hiệu lực, bởi vì nó sẽ ảnh hưởng tới việc ghi nhận DT cho hầu hết các dịch vụ, cũng như yêu cầu phải áp dụng hồi tố việc ghi nhận DT cho các BCTC đã phát hành trước đây.