Ký sinh trùng họcthú y tài liệu đào tạo trình độ tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM GS. NGUYỄN THỊ KIM LAN (Chủ biên) TS. NGUYỄN VĂN QUANG, TS. PHẠM DIỆU THÙY, TS.

NGUYỄN THỊ NGÂN KÝ SINH TRÙNG HỌC THÚ Y (Tài liệu đào tạo trình độ Tiến sĩ) NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2016 2 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU 7 MỞ ĐẦU 9 1. Khái niệm về ký sinh trùng học 9 2. Sơ lược lịch sử nghiên cứu ký sinh trùng học ở Việt Nam 10 3. Giới 1thiệu nội dung tài liệu 15 Chương 1.

KHU HỆ KÝ SINH TRÙNG VÀ MÔI TRƯỜNG 17 1. Sự phụ thuộc của khu hệ ký sinh trùng vào tuổi vật chủ và các mùa trong năm 17 1. Sự phụ thuộc của khu hệ ký sinh trùng vào tuổi vật chủ 17 1. Biến đổi của khu hệ ký sinh trùng theo mùa 18 1.

Sự phụ thuộc của khu hệ ký sinh trùng vào thức ăn và đời sống của vật chủ 19 1. Khu hệ ký sinh trùng phụ thuộc vào thức ăn của vật chủ 19 1. Khu hệ ký sinh trùng phụ thuộc vào đời sống (hoặc phương thức sống) của vật chủ 21 1. Hiện tượng ngủ đông của vật chủ ảnh hưởng đến khu hệ ký sinh trùng 22 1.

Khu hệ ký sinh trùng phụ thuộc vào sự di cư của vật chủ 23 1. Khu hệ ký sinh trùng phụ thuộc vào đời sống xã hội của vật chủ 24 1. Khu hệ ký sinh trùng phụ thuộc vào vùng địa lý 25 1. Ký sinh trùng phụ thuộc vào sự có mặt của các loài khác trong quần lạc ký sinh và quần lạc sinh vật 27 Chương 2.

MIỄN DỊCH, VẤN ĐỀ KHÁNG THUỐC VÀ VẮC XIN CHỐNG KÝ SINH TRÙNG 30 2. Miễn dịch chống ký sinh trùng 30 2. Đáp ứng miễn dịch tự nhiên 30 2. Đáp ứng miễn dịch đặc hiệu 31 2.

Vấn đề kháng thuốc chống ký sinh trùng 35 2. Một số tiến bộ của hoá trị liệu và hoá dự phòng nhiễm ký sinh trùng 36 2. Tính kháng thuốc chống ký sinh trùng 39 2. Vắc xin chống ký sinh trùng 45 2.

Phân loại vắc xin chống ký sinh trùng 46 3 2. Các vắc xin chống ký sinh trùng đã và đang được sử dụng 48 2. Vắc xin chống ký sinh trùng trong tương lai 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 1 VÀ 2 52 Chương 3. PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN BỆNH K Ý SINH TRÙNG ĐƠN BÀO 54 3.

Phương pháp xét nghiệm phân 54 3. Phương pháp xét nghiệm cầu trùng ký sinh ( Eimeria spp. Phương pháp xét nghiệm Amip (Entamoeba spp. Phương pháp xét nghiệm trùng roi ( Trichomonas spp.

Phương pháp làm phong phú đơn bào và xác đị nh cường độ nhiễm đơn bào (dùng để phát hiện cầu trùng, trùng roi, trùng lông hoặc kén amip trong phân) 58 3. Phương pháp kiểm tra thịt 58 3. Phương pháp kiểm tra máu 59 3. Phương pháp tiêm truyền động vật thí nghiệm 60 3.

Các phương pháp chẩn đoán miễn dịch bệnh đơn bào đường máu 60 3. Phương pháp miễn dịch ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay) 60 3. Phản ứng m iễn dịch huỳnh quang 70 3. Các phương pháp huyết thanh học khác 73 3.

Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction) 73 3. Những vấn đề cần biết về phương pháp PCR 73 3. Các kỹ thuật PCR 78 3. Ứng dụng phản ứng ELISA, PCR và chế tạo KIT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra ở gia súc 85 3.

Ứng dụng phản ứng ELISA gián tiếp 85 3. Ứng dụng phản ứng PCR 86 3. Chế tạo Kit chẩn đoán bệnh tiên mao trùng theo nguyên lý phản ứng ngưng kết CATT (gọi tắt là Kit CATT) 87 3. Ứng dụng Kit CATT trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng cho gia súc 89 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 3 92 Chương 4.

MỘT SỐ CHUYÊN ĐỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG ĐƠN BÀO 95 4 Chuyên đề 1 : BỆNH TIÊN MAO TRÙNG VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG (Trypanosomosis, Trypanosomiasis) 95 1. Đơn bào Trypanosoma evansi ký sinh ở gia súc 95 1. Phân loại tiên mao trùng ký sinh ở gia súc 95 1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng Trypanosoma evansi 96 1.

Cấu trúc kháng nguyên của tiên mao tr ùng Trypanosoma evansi 97 2. Bệnh tiên mao trùng ở gia súc 98 2. Phân bố của bệnh 98 2. Vật chủ và côn trùng môi giới truyền bệnh tiên mao trùng 99 2.

Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh 104 2. Chẩn đoán bệnh tiên mao trùng 107 2. Phòng, trị bệnh tiên mao trùng cho trâu, bò, ngựa 110 3. Tổng quan các nghiên cứu về bệnh tiên mao trùng 116 3.

Các nghiên cứu trong nước 116 3. Các nghiên cứu ở nước ngoài 120 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUYÊN ĐỀ 1 131 Chuyên đề 2 : BỆNH ĐƠN BÀO ĐƯỜNG MÁU Ở GÀ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG (Leucocytozoonos is, Leucocytozooniasis) 143 1. Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà và các ký chủ khác 143 1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại nguyên bào 143 1.

Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon spp. Vòng đời của đơn bào Leucocytozoon ở gà 145 2. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà 150 2. Những thiệt hại kinh tế do Leucocytozoonosis gây ra 150 2.

Đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà và các loài vật chủ khác 150 2. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà 161 2. Chẩn đoán bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gia cầm 165 2. Phòng và trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà và các gia cầm khác 167 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUYÊN ĐỀ 2 172 5 Chuyên đề 3: BỆNH ĐẦU ĐEN Ở GÀ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG (Histomonosis, Histomoniasis) 179 1.

Đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm 179 1. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh 179 1. Hình thái, cấu tạo của đơn bào Histomonas meleagridis 180 1. Sức đề kháng của đơn bào H.

Phương thức truyền lây bệnh do đơn bào H. Môi trường nuôi cấy đơn bào H. Bệnh đầu đen (Histomonosis) ở gà 191 2. Lịch sử bệnh đầu đen ở gà 191 2.

Dịch tễ học bệnh đầu đen (Histomonosis) ở gia cầm 192 2. Cơ chế sinh bệnh 197 2. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh đầu đen 198 2. Chẩn đoán bệnh đầu đen do đơn bào H.

meleagridis gây ra 200 2. Vấn đề miễn dịch trong bệnh đầu đen 204 2. Các biện pháp phòng bệnh đầu đen cho gà 206 2. Điều trị bệnh đầu đen cho gà 209 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUYÊN ĐỀ 3 212 6 LỜI NÓI ĐẦU Việt Nam là một nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới.

Do đ iều kiện thời tiết khí hậu thuận lợi cho sự tồn tại, phát triển của nhiều loài sinh vật, mà nước ta có khu hệ động - thực vật rất đa dạng, phong phú. Đây cũng là điều kiện thuận lợi cho sự tồn tại và phát triển của vô số giống, loài ký sinh trùng ở ngoại c ảnh, để rồi chúng từ ngoại cảnh xâm nhập ký chủ và gây bệnh. Trong cuốn tài liệu dùng để đào tạo trình độ Tiến sĩ, chuyên ngành Ký sinh trùng và Vi sinh vật học thú y, chúng tôi đề cập đến các vấn đề sau: Sự phụ thuộc của khu hệ ký sinh trùng vào tuổi vật chủ và các mùa trong năm, vào thức ăn và đời sống của vật chủ, vào sự di cư của vật chủ, vào đời sống xã hội của vật chủ, vào vùng địa lý, vào sự có mặt của các loài khác trong quần lạc ký sinh và quần lạc sinh vật. Những quan điểm mới về miễn dịch, về vấn đề kháng thuốc chống ký sinh trùng.

Các phương pháp chẩn đoán bệnh đơn bào ký sinh, các phương pháp chẩn đoán miễn dịch sử dụng trong chẩn đoán bệnh đơn bào: phản ứng ELISA; phản ứng miễn dịch huỳnh quang trực tiếp, gián tiếp và ứng dụng của nó trong chẩn đoán bệnh đơn bào đường máu ở gia súc; kỹ thuật Sandwich ( “Bánh mì kẹp chả ”); phản ứng PCR (trong đó có kỹ thuật RT - PCR, RAPD, SSR, AFLP, STS và CAPS). Trong cuốn tài liệu cũng trình bày về các chuyên đề: chuyên đề bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis), bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà (Leucocytozoonosis), bệnh đầu đen ở gà (Histomonosis). Tác giả xin trân trọng cảm ơn GS. Lê Thanh Hòa - Viện Công nghệ sinh học và PGS.

Nguyễn Bá Hiên - Học viện Nông nghiệp Việt Nam - các chuyên gia về Công nghệ sinh học và Miễn dịch học đã có những ý kiến góp ý cho chương 3 để tác giả hoàn thiện cuốn tài liệu. Trân trọng cảm ơn TS. Đỗ Thị Vân Giang, Ths. Trương Thị Tính và Ths.

Dương Thị Hồng Duyên đã giúp tác giả sưu tầm tài liệu để viết các chuyên đề. Thông qua cuốn tài liệu này, tác giả mong muốn gửi tới các nghiên cứu sinh và bạn đọc những tâm huyết của bản thân với sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Hy vọng cuốn tài liệu có thể giúp ích cho các nhà khoa học tương lai về lĩnh vực ký sinh trùng học thú y. Trong quá trình biên soạn, mặc dù đã rất cố gắng, song cuốn tài liệu chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót.

Tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp của các nghiên cứu sinh, học viên cao học và bạn đọc gần xa để cuốn tài liệu được hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau. Xin trân trọng cảm ơn! TM. tập thể tác giả GS. Nguyễn Thị Kim Lan 7 8 MỞ ĐẦU 1.

KHÁI NIỆM VỀ KÝ SINH TRÙNG HỌC Ký sinh trùng học là gì? Ký sinh trùng học là khoa học không chỉ nghiên cứu vật ký sinh và vật chủ của chúng, mà còn nghiên cứu mối quan hệ thích nghi của một cơ thể này sống trên hoặc trong cơ thể khác, giống như trong sinh thái học nghiên cứu mối quan hệ giữa động vật sống tự do với môi trường sống của chúng. Tuy nhiên, sinh thái học đại cương chủ yếu chỉ nghiên cứu một mặt là ảnh hưởng của môi trường đối với cơ thể sống, còn ký sinh trùng học đại cươ ng nghiên cứu đồng thời hai mặt đó là: ảnh hưởng của cơ thể đối với môi trường, ảnh hưởng của môi trường đối với cơ thể và mối quan hệ qua lại ổn định của chúng.