Luận án Tiến sĩ Tâm lý học: Kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo - Nguyễn Thị Hải Thiện

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ÁÀO TẠO TRƯỜNG ÁẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI -----o0o----- NGUYỄN THỊ HẢI THIỆN KỸ NĂNG NÓI TIẾNG MẸ ÁẺ CỦA TRẺ MẪU GIÁO LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Hà Nội - 2016 ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ÁÀO TẠO TRƯỜNG ÁẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI -----o0o----- NGUYỄN THỊ HẢI THIỆN KỸ NĂNG NÓI TIẾNG MẸ ÁẺ CỦA TRẺ MẪU GIÁO Chuyên ngành: Tâm lý học chuyên ngành Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TS Trần Hữu Luyến 2. TS Nguyễn Thị Huệ Hà Nội - 2016 iii LỜI CAM ÁOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Hải Thiện iv LỜI CẢM ƠN Sau 4 năm học tập và nghiên cứu, với sự hướng dẫn tận tình của NGND.TS Trần Hữu Luyến, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội và PGS.TS Nguyễn Thị Huệ, Khoa Tâm lý - Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi đã hoàn thành được luận án của mình. Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi đến NGND.TS Trần Hữu Luyến và PGS.TS Nguyễn Thị Huệ lời tri ân chân thành nhất. Là những người chịu trách nhiệm hướng dẫn, giúp đỡ tôi thực hiện luận án, với khó khăn vốn có và cả những khó khăn phát sinh của hoạt động nghiên cứu khoa học, các Thầy, Cô không tránh khỏi nhọc nhằn, vất vả khi hướng dẫn học trò. Nhưng trên tất cả, với tâm huyết, lòng say mê khoa học, sự tận tâm với nghề, với trò, các Thầy, Cô đã không quản ngại thời gian, công sức để định hướng, chỉ bảo, động viên và khích lệ tôi tìm được một hướng nghiên cứu rõ ràng và thuận lợi.

Những gì tôi nhận được từ các Thầy, Cô thực sự còn nhiều hơn cả một công trình khoa học. Kinh nghiệm làm việc, nghiên cứu, đối nhân xử thế, cũng như kinh nghiệm trong cuộc sống nói chung mà các Thầy, Cô dày công tạo dựng và truyền lại, đã trở thành hành trang quý báu đối với việc học tập, nghiên cứu tiếp theo của tôi. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. TS Nguyễn Thị Thanh Bình (Nguyên Trưởng bộ môn Tâm lý học đại cương), PGS.

TS Nguyễn Thị Huệ (Trưởng bộ môn Tâm lý học đại cương), cùng các Thầy giáo, Cô giáo, anh, chị đồng nghiệp trong bộ môn đã luôn ủng hộ, sẵn sàng giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất về thời gian, công việc để tôi hoàn thành được luận án của mình. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Áảng ủy, Ban chủ nhiệm Khoa Tâm lý - Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi được học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ và nhiệt tình ủng hộ, giúp đỡ tôi trong thời gian tôi thực hiện công trình nghiên cứu này. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các Thầy giáo, Cô giáo, các anh, chị, em, các bạn đồng nghiệp trong Khoa Tâm lý - Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã luôn chia sẻ những kinh nghiệm quý báu, động viên và hỗ trợ tôi trong các công việc chung của Khoa, cũng như công việc liên quan đến nghiên cứu, tạo điều kiện để tôi tập trung được sức lực và thời gian thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, Phòng Tổ chức cán bộ, Phòng Áào tạo Sau Áại học, Trường Áại học Sư phạm Hà Nội đã luôn tạo điều kiện thuận lợi để tôi thực hiện và hoàn thành luận án đúng thời hạn.

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, Tập thể cán bộ, giáo viên và các cháu mẫu giáo của Trường mầm non Thực hành Hoa Thủy Tiên v (Cầu Giấy, Hà Nội) và Trường mầm non Tân Hội (Đan Phượng, Hà Nội) đã nhiệt tình tham gia, đồng hành, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong hai năm học 2013 - 2014, 2014 - 2015, cũng như trong quá trình hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân trong gia đình và bạn bè, luôn là điểm tựa vững chắc, động viên và khích lệ tôi rất nhiều khi tôi thực hiện công trình nghiên cứu này. Do còn những hạn chế về kinh nghiệm, thời gian và điều kiện nghiên cứu nên công trình khó tránh khỏi thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các Thầy giáo, Cô giáo, các nhà khoa học, các anh, chị, em và các bạn đồng nghiệp để công trình được hoàn thiện hơn nữa.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày thing năm 2016 Tác giả Nguyễn Thị Hải Thiện vi MỤC LỤC Trang MỞ ÁẦU………………………………………………………………………. Tính cấp thiết của đề tài…………………………………………………… 1 2. Mục đích nghiên cứu……………………………………………………… 2 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu……………………………………….

Giả thuyết khoa học………………………………………………………. Nhiệm vụ nghiên cứu……………………………………………………… 3 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu……………………………………………… 3 7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu…………………………… 4 8.

Đóng góp mới của luận án………………………………………………… 5 9. Cấu trúc của luận án………………………………………………………. 5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG NÓI TIẾNG MẸ ÁẺ CỦA TRẺ MẪU GIÁO………………………………………………. Tổng quan các nghiên cứu về kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo……………………………………………………………………………… 6 1.

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài………………………………. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam………………………………… 16 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo……………………………………………………………………………… 20 1. Kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ……………………………………………….

Kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo……………………………. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo……………………………………………. Các yếu tố chủ quan……………………………………………………. Các yếu tố khách quan………………………………………………….

48 Tiểu kết chương 1……………………………………………………………. 50 CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………. Tổ chức nghiên cứu………………………………………………………. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………….

60 Tiểu kết chương 2……………………………………………………………… 69 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KỸ NĂNG NÓI TIẾNG MẸ ÁẺ CỦA TRẺ MẪU GIÁO……………………………………………………………………. Thực trạng mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo…………. Đánh giá chung thực trạng mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo…………………………………………………………………………. Mức độ thực hiện các kỹ năng thành phần trong kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo……………………………………………………………….

Mức độ tính đúng đắn, tính thành thục và tính linh hoạt khi thực hiện kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………………. So sánh mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo về một số phương diện……………………………………………………………………… 91 3. Mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo ở từng độ tuổi…………………………………………………………………………. Sự thay đổi mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo qua hai năm học (2013 - 2014 và 2014 - 2015)………………………………………… 103 3.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………………………………………………… 114 3. Phân tích một số chân dung tâm lý (minh họa cho kết quả nghiên cứu thực trạng)……………………………………………………………………. Thực nghiệm tác động……………………………………………………. 132 Tiếu kết chương 3…………………………………………………………….

144 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ…………………………………………………. 147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………… PHỤ LỤC………………………………………………………………………. viii DANH MỤC NHỮNG TỪ ÁƯỢC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT CHỮ VIẾT TẮT TỪ ÁẦY ÁỦ 1 ĐTB Điểm trung bình 2 ĐLC Độ lệch chuẩn 3 KH Kết hợp 4 KKH Không kết hợp 5 KKS Không khảo sát 6 KN Kỹ năng 7 KNN Kỹ năng nói 8 KS Khảo sát 9 MG Mẫu giáo 10 MN Mầm non 11 TMĐ Tiếng mẹ đẻ ix DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU Trang Nội dung các mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo theo các Bảng 1 tiêu chí đánh giá…………………………………………………….1 Phân bố khách thể nghiên cứu…………………………………………. 52 Nội dung và tiêu chí quan sát các biểu hiện kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của Bảng 2.2 trẻ mẫu giáo……………………………………………………….

63 Cách cho điểm và đánh giá kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu Bảng 2.1 Đánh giá chung mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo….2 Mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo (xét theo chủ đề chơi)……………………………………………………………………… 71 Bảng 3.3 Mức độ kỹ năng sử dụng ngữ âm để thể hiện ý của trẻ mẫu giáo……….4 Mức độ kỹ năng sử dụng từ để thể hiện ý của trẻ mẫu giáo…………….5 Mức độ kỹ năng sử dụng ngữ pháp để thể hiện ý của trẻ mẫu giáo……. 75 Mức độ kỹ năng sử dụng tiếng mẹ đẻ để thể hiện ý phù hợp với tình Bảng 3.6 huống lời nói của trẻ mẫu giáo…………………………………………. 76 Mức độ tính đúng đắn khi thực hiện kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu Bảng 3. 78 Mức độ tính đúng đắn khi thực hiện các kỹ năng thành phần trong kỹ Bảng 3.8 năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………….9 Một số lỗi sắp xếp trật tự từ trong câu nói của trẻ mẫu giáo…………….

82 Mức độ tính thành thục khi thực hiện kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ Bảng 3. 85 Mức độ tính thành thục khi thực hiện các kỹ năng thành phần trong kỹ năng Bảng 3.11 nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo…………………………………………. 86 Mức độ tính linh hoạt khi thực hiện kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu Bảng 3. Mức độ tính linh hoạt khi thực hiện các kỹ năng thành phần trong kỹ Bảng 3.13 năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………….14 Mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo bé…………………… 93 Bảng 3.15 Mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo nhỡ………………….16 Mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo lớn………………… 101 Sự thay đổi mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ từ mẫu giáo bé đến Bảng 3.17 mẫu giáo lớn (xét theo kỹ năng thành phần)…………………………….

108 x Sự thay đổi mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ từ mẫu giáo bé đến Bảng 3.18 mẫu giáo lớn (xét theo tiêu chí đánh giá)………………………………. 109 Đánh giá chung các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của Bảng 3.19 trẻ mẫu giáo……………………………………………………………… 114 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan đến kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ Bảng 3.20 của trẻ mẫu giáo…………………………………………………………. 115 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan đến kỹ năng nói tiếng mẹ Bảng 3.21 đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………………………………. 116 Mối tương quan và dự báo tác động thay đổi của các yếu tố tới kỹ năng Bảng 3.22 nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo………………………………………… 118 Sự thay đổi kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo trước - sau thực Bảng 3.23 nghiệm và với lớp đối chứng…………………………………………….

134 Sự thay đổi kỹ năng sử dụng từ để thể hiện ý của trẻ mẫu giáo trước - sau Bảng 3.