Luận án tiến sĩ: Kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA do Kiểm toán nhà nước Việt Nam thực hiện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n *********************** NGUYỄN MẠNH CƯỜNG KIỂM TOÁN CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ SỬ DỤNG VỐN ODA DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN Chuyên ngành : Kế toán, kiểm toán và phân tích Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Đoàn Xuân Tiên 2. Nguyễn Thị Hồng Thúy HÀ NỘI - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

Những kết quả trong Luận án chưa từng được công bố trong bất cứ một công trình nào khác. Tác giả Luận án Nguyễn Mạnh Cường ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành tới Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Viện Đào tạo Sau đại học, Viện Kế toán - Kiểm toán Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã giúp đỡ Tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Luận án. Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới các Thầy, Cô là người hướng dẫn và các Thầy, Cô Bộ môn Kiểm toán, Viện Kế toán - Kiểm toán Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã có nhiều ý kiến đóng góp, sửa chữa quý báu trong quá trình nghiên cứu Luận án của Tác giả. Tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và hữu ích của các đồng nghiệp tại Kiểm toán nhà nước đã cho ý kiến đánh giá vào bản điều tra cũng như trong suốt quá trình thu thập dữ liệu, điều tra, phỏng vấn phục vụ cho công tác nghiên cứu của Tác giả.

Tác giả xin được chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên tinh thần và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành Luận án! Tác giả Luận án Nguyễn Mạnh Cường iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ. ix Chương 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.

Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan nghiên cứu. Kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn ODA. Nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán dự án sử dụng vốn ODA.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa của nghiên cứu. Kết cấu của đề tài.

11 Chương 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM TOÁN CÁC DỰ ÁN SỬ DỤNG VỐN ODA VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN. Đặc điểm dự án đầu tư sử dụng vốn ODA. Các phương thức cung cấp vốn ODA. Cơ chế tài chính.

Yêu cầu quản lý. Quy trình quản lý. Đặc điểm của dự án đầu tư sử dụng vốn ODA ảnh hưởng đến quy trình kiểm toán. Quy trình kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA.

Error! Bookmark not defined. Chuẩn bị kiểm toán. Error! Bookmark not defined. Thực hiện kiểm toán.

Lập và gửi Báo cáo kiểm toán. Error! Bookmark not defined. Kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán. Error! Bookmark not defined.

Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Chất lượng kiểm toán. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. 53 Kết luận Chương 2.

62 Chương 3: THU THẬP DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thu thập dữ liệu. Dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. 66 Kết luận Chương 3.

72 Chương 4: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ SỬ DỤNG VỐN ODA DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN. Giới thiệu về Kiểm toán nhà nước và các dự án ODA. Quá trình hình thành và phát triển. Cơ cấu tổ chức.

Nội dung kiểm toán. Giá trị pháp lý của báo cáo kiểm toán. Bộ phận kiểm toán dự án đầu tư. Dự án ODA tại Việt Nam.

Thực trạng kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA do KTNN thực hiện. Error! Bookmark not defined. Chuẩn bị kiểm toán. Error! Bookmark not defined.

Thực hiện kiểm toán. Error! Bookmark not defined. Lập và gửi báo cáo kiểm toán. Error! Bookmark not defined.

Kiểm tra thực hiện kiến nghị kiểm toán. Error! Bookmark not defined. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA. Kiểm định độ tin cậy của các thuộc tính.

Mức độ ảnh hưởng của từng thuộc tính trong từng nhóm nhân tố. Phân tích hồi quy. 116 Kết luận Chương 4. 120 Chương 5: CÁC GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Quan điểm định hướng của Kiểm toán nhà nước. Đánh giá thực trạng kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA do KTNN thực hiện. Error! Bookmark not defined. Kết quả đạt được.

Error! Bookmark not defined. Error! Bookmark not defined. Nguyên nhân tồn tại. Error! Bookmark not defined.

Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm toán và nâng cao chất lượng kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA. Xây dựng kế hoạch kiểm toán hàng năm và từng cuộc kiểm toán. Xây dựng quy trình kiểm toán dự án ODA. Nâng cao năng lực, trình độ của kiểm toán viên.

Khuyến nghị từ kết quả nghiên cứu. Khuyến nghị đối với Nhà nước. Khuyến nghị đối với KTNN. 135 Kết luận Chương 5.

139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC THÔNG TIN CÁ NHÂN vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ KTNN Kiểm toán nhà nước KHKT Kế hoạch kiểm toán BCTC Báo cáo tài chính BCKT Báo cáo kiểm toán KTV Kiểm toán viên KTVNN Kiểm toán viên nhà nước ODA Hỗ trợ phát triển chính thức DAĐT Dự án đầu tư ĐTXD Đầu tư xây dựng XDCB Xây dựng cơ bản NSNN Ngân sách nhà nước NSTW Ngân sách trung ương NSĐP Ngân sách địa phương KH&ĐT Kế hoạch và đầu tư TW Trung ương WB Ngân hàng thế giới ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á AFD Cơ quan Phát triển Pháp vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: So sánh chu trình dự án đầu tư bằng nguồn vốn ODA và NSNN.1: Mã hóa các thuộc tính trong từng nhân tố .1: ODA ký kết theo ngành và lĩnh vực thời kỳ 2011-2015 .2: Báo cáo hoàn thành dự án và BCKT thực hiện hoàn thành dự án (PPAR) của Nhóm 6 Ngân hàng Phát triển đến 31/12/2014 .3: Số liệu giải ngân theo đơn vị sử dụng. Error! Bookmark not defined.4: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố PHAPLY .5: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố DVKT.6: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố CHUYENMON .7: Kết quả thống kê độ tin cậy của cá thuộc tính trong nhóm nhân tố TINHTHONG .8: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố THAIDO .9: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố TUANTHU .10: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố DIEUKIEN .11: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố THOIGIAN .12: Kết quả thống kê độ tin cậy của các thuộc tính trong nhóm nhân tố KIEMSOAT .13: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố PHAPLY .14: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố DVKT .15: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố CHUYENMON .16: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố TINHTHONG .17: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố THAIDO .18: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố DIEUKIEN .19: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố TUANTHU .20: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố THOIGIAN .21: Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các thuộc tính trong nhóm nhân tố KIEMSOAT .22: Kết quả hồi quy đối với các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán .117 ix DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ Hình Hình 4.1: Cơ cấu vốn ODA và vốn vay ưu đãi ký kết thời kỳ 2011-2015 .2: Kết quả hoàn thành dự án .1: Quy trình kiểm toán dự án sử dụng vốn ODA. Error! Bookmark not defined.2: Các công việc trong giai đoạn chuẩn bị kiểm toán. Error! Bookmark not defined.3: Mô hình đánh giá rủi ro .4: Các công việc trong giai đoạn thực hiện kiểm toán .5: Các bước trong kiểm tra thực hiện kiến nghị kiểm toán.

Error! Bookmark not defined.6: Các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán các dự án đầu tư sử dụng vốn ODA .1: Mô hình cơ cấu tổ chức của Kiểm toán nhà nước. 75 1 Chương 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) là một trong những nguồn vốn đầu tư quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong vòng hai thập kỷ qua. Đến cuối năm 2015, nguồn vốn ODA đã chiếm 11,4% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2016), trong giai đoạn 2011 - 2015, tổng vốn ODA ký kết trong các Hiệp định quốc tế đạt khoảng 27,78 tỷ đôla, gồm: vốn ODA và vay ưu đãi đạt 26,52 tỷ đôla, chiếm khoảng 95,48%, vốn ODA viện trợ không hoàn lại đạt 1,25 tỷ đôla, chiếm khoảng 4,52%. Tổng vốn ODA và vốn vay ưu đãi giải ngân thời kỳ này ước đạt 22,32 tỷ đôla, chiếm 80,4% tổng vốn ODA và vốn vay ưu đãi ký kết. ODA được cho là một nguồn vốn quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, có những rủi ro nhất định liên quan đến việc sử dụng các nguồn vốn này, đặc biệt là khả năng trả nợ.

Việt Nam cần thiết lập một cơ chế giám sát giúp sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA. Gánh nặng nợ cho đất nước sẽ lớn hơn trong những năm tới, đặc biệt là khi lãi suất của các khoản vay cao hơn và số năm ân hạn sẽ giảm đi.