Luận án tiến sĩ: Khai thác tài nguyên du lịch nhân văn để phát triển du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh

GI O V OT O TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ Ạ THÀNH PHỐ Ồ N --------------- NG TRỌNG TU N KHAI THÁC TÀI NGUYÊN DU LỊCH N N VĂN ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN N T N S ĐỊ Thành phố ồ n - 2018 GI O V OT O TRƯỜNG ĐẠI HỌ SƯ Ạ T N Ố Ồ N --------------- NG TRỌNG TU N KHAI THÁC TÀI NGUYÊN DU LỊCH N N VĂN ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HUYÊN NG NH: ỊA LÍ HỌC MÃ SỐ: 62.01 LUẬN N TIẾN SĨ ỊA LÍ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. PHẠM XUÂN HẬU Thành phố ồ n - 2018 i Ờ Đ N Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Ngoài những thông tin đã ghi nguồn trích dẫn, các thông tin khác do tác giả tự nghiên cứu một cách trung thực và chưa từng được ai công bố. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2018 Tác giả Hoàng Trọng Tuân ii Trang Lời cam đoan.

ii Danh m c chữ viết t t. vi Danh m c iểu đồ. vii Danh m c ản đồ. vii PHẦN MỞ ẦU.

Lí do chọn đề tài. M c tiêu và nhiệm v nghiên cứu. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.

Quan điểm và phư ng pháp nghiên cứu. Khung nghiên cứu. óng góp của luận án. Cấu trúc luận án .19 hư ng 1: Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN DU LỊ H NHÂN VĂN HO PH T TRIỂN DU LỊCH.

Các khái niệm liên quan. Phân loại tài nguyên du lịch nhân văn. Đặc điểm tài nguyên du lịch nhân văn. Nguyên tắc khai thác tài nguyên du lịch nhân văn.

Các nhân tố ảnh hưởng đến khai thác tài nguyên du lịch nhân văn. Các tiêu chí đánh giá khai thác tài nguyên du lịch nhân văn. sở thực tiễn. Trên thế giới .46 hư ng 2: NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TR NG KHAI TH TÀI NGUYÊN DU LỊ H NHÂN VĂN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Khái quát về Thành phố Hồ Chí Minh. Tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Di sản, di tích lịch sử - văn hóa. Công trình nhân tạo.

Sự kiện đặc biệt. Làng nghề, phố nghề và sản phẩm nghề truyền thống. Ẩm thực truyền thống. Các hoạt động nhận thức khác.

Các điểm tài nguyên du lịch nhân văn quan trọng cho phát triển du lịch ở Thành phố Hồ Chí Minh. Các nhân tố ảnh hưởng đến khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Vị trí địa lý. Đặc điểm tự nhiên.

Đặc điểm kinh tế - xã hội. Đặc điểm nguồn tài nguyên du lịch. Thực trạng khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Khái quát chung về hoạt động du lịch ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Thực trạng khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh .106 iv hư ng 3: ỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP KHAI THÁC TÀI NGUYÊN DU LỊ H NHÂN VĂN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. ịnh hướng khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Cơ sở định hướng.

Định hướng khai thác. Một số giải pháp khai thác tài nguyên du lịch nhân văn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Giải pháp bảo tồn nguồn tài nguyên. Giải pháp nâng cao tính hấp dẫn của nội dung tham quan.

Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận của khách du lịch. Giải pháp hoàn thiện cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ du lịch. Giải pháp ứng dụng khoa học - công nghệ trong khai thác nguồn tài nguyên. Giải pháp liên kết, hợp tác trong khai thác nguồn tài nguyên.

Giải pháp khác. Một số kiến nghị. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước. Đối với Hiệp hội Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và các hội nghề nghiệp.

Đối với doanh nghiệp du lịch. Đối với nhà nghiên cứu du lịch. Đối với Ban quản lý, cá nhân sở hữu điểm tài nguyên du lịch nhân văn .142 PHẦN KẾT LUẬN .147 DANH M C CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ẾN LUẬN ÁN.150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. I v N V T TẮT BQL: an quản l CSHT: sở hạ tầng CSVC-KT: sở vật chất - kỹ thuật CVVH: ông viên văn hóa DTLS: Di tích lịch sử DTLSVH: Di tích lịch sử - văn hóa GRDP: Tổng sản phẩm trên địa bàn (Gross Regional Domestic Product) GTVT: Giao thông vận tải HDV: Hướng ẫn viên KDL: Khu du lịch KT-XH: Kinh tế - xã hội MICE: Hội nghị (Meetings), Khen thưởng (Incentives), Hội thảo (Conventions) và Triển lãm (Exhibitions) PTDL: Phát triển du lịch QL: Quốc lộ SPDL: Sản phẩm du lịch TNDL: Tài nguyên u lịch TNDLNV: Tài nguyên du lịch nhân văn TNDLTN: Tài nguyên du lịch tự nhiên TP: Thành phố TPHCM: Thành phố Hồ Chí Minh TTTM: Trung tâm thư ng mại UBND: Ủy ban nhân dân UNESCO: Tổ chức Giáo d c, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) UNWTO: Tổ chức Du lịch Thế giới (United Nations World Tourism Organization) VH&TT: Văn hóa và Thể thao VHTT&DL: Văn hóa, Thể thao và u lịch vi N ẢNG Stt Ký ệu Tên bảng Trang 1 ảng 1.1 Mối quan hệ giữa một số loại TN LNV với các loại hình 22 và SPDL 2 ảng 1.2 ác tiêu chí đánh giá khai thác TN L và TNDLNV 35 3 ảng 2.1 Số lượng i tích đã được xếp hạng ở TPH M 55 4 ảng 2.2 Số khách sạn và c sở lưu trú ở TPH M qua các năm 81 2011 - 2015 5 ảng 2.3 Tổng hợp tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá các điểm 122 TN LNV đang khai thác 6 ảng 2.4 Mối liên hệ giữa các biến số với sự hài lòng của khách 123 du lịch tại các điểm TN LNV đang khai thác N ỂU ĐỒ Stt Ký ệu Tên b ểu đồ Trang 1 Hình 2.2 Số lượng TLSVH đã xếp hạng tại các tỉnh/thành phố 54 Vùng ông Nam ộ 2 Hình 2.4 Biểu đồ đình và miếu phân theo quận/huyện ở TPHCM 58 3 Hình 2.5 Biểu đồ lượt khách du lịch đến TPHCM 78 giai đoạn 1995 - 2015 4 Hình 2.6 Biểu đồ doanh thu du lịch TPH M giai đoạn 2011 - 2015 80 5 Hình 2.7 iểu đồ số lượt khách tham quan tại các ảo tàng 89 ở TPH M qua các năm 2010 - 2015 6 Hình 2.8 Biểu đồ đánh giá của khách du lịch về tính an toàn tại 116 các điểm du lịch 7 Hình 2.9 Biểu đồ ý kiến cộng đồng địa phư ng về các chỉ tiêu 119 đánh giá tại điểm du lịch 8 Hình 2.10 Biểu đồ ý kiến doanh nghiệp du lịch về các chỉ tiêu đánh 120 giá tại điểm du lịch 9 Hình 2.11 Biểu đồ ý kiến khách du lịch về các chỉ tiêu đánh giá tại 121 điểm du lịch vii N S ĐỒ Stt Ký ệu Tên sơ đồ Trang 1 Hình 0.1 Khung nghiên cứu 17 2 Hình 1.1 S đồ mối quan hệ giữa các loại tài nguyên 21 3 Hình 1.2 S đồ phân loại TNDLNV 24 4 Hình 1.3 Tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá các điểm TNDLNV 39 đang được khai thác ở TPHCM N ẢN ĐỒ Stt Ký ệu Tên ản , bản đồ Trang 1 Hình 2.1 ản đồ hành chính TPHCM 53 2 Hình 2.3 Bản đồ TNDLNV ở TPHCM 56 3 Hình 3.1 ản đồ khai thác TNDLNV ở TPHCM 135 1 ẦN Ở ĐẦU 1.

do c ọn đề tà Lịch sử h n 300 năm hình thành và phát triển đã để lại trong lòng Thành phố Hồ hí Minh (TPHCM) nguồn tài nguyên u lịch nhân văn (TNDLNV) đa ạng và đặc s c. Nguồn tài nguyên này đã và đang là thế mạnh của Thành phố trong phát triển u lịch (PT L). Trong kết quả ình chọn “Thành phố Hồ Chí Minh 100 điều thú vị” lần 1, có 70/100 điều thú vị về TPHCM liên quan đến các địa điểm và sự kiện thuộc về TNDLNV [63]. So với các tỉnh lân cận, nguồn TNDLNV cũng có lợi thế nổi trội, đặc iệt là hệ thống i tích lịch sử - văn hóa (DTLSVH).

Riêng số lượng các điểm DTLSVH được xếp hạng cấp quốc gia ở TPHCM đã lớn h n 07 tỉnh lân cận cộng lại (29/27 i tích) [72]. Hàng năm, khách u lịch quốc tế đến TPHCM luôn chiếm tỉ trọng cao so với cả nước. Tuy nhiên, tỷ trọng này ngày càng giảm. Nếu như năm 1995, khách u lịch quốc tế đến TPHCM chiếm 69,2% tổng lượt khách quốc tế của cả nước thì đến năm 2011 (thời điểm thực hiện luận án), con số này giảm xuống còn 58,3% (tư ng ứng 3,5 triệu lượt khách) [62], [76].

Một trong những nguyên nhân xuất phát từ cung u lịch là do nhiều lợi thế về TNDLNV chưa được khai thác hợp l. ể tiếp t c giữ vị trí là trung tâm u lịch hàng đầu cả nước, TPHCM cần có những iện pháp nhằm khai thác nguồn tài nguyên u lịch (TNDL) một cách hợp l. Vì trong hoạt động u lịch, nguồn TN L chiếm từ 80 đến 90% giá trị sản phẩm u lịch (SP L) và quyết định hướng chuyên môn hóa u lịch của mỗi địa phư ng [78, tr. Tính đến thời điểm t đầu thực hiện nghiên cứu này, theo hiểu iết của tác giả, việc đánh giá về các điểm TN LNV đang được khai thác ở TPH M theo hướng tiếp cận từ ưới lên (từ cộng đồng lên) chưa được quan tâm đúng mức.

Một số nghiên cứu trước đây nhiều nội ung không còn phù hợp, cần được cập nhật và ổ sung. Xuất phát từ nhận thức trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Khai thác tài nguyên du lịch nhân văn để phát triển du lịch ở Thành phố Hồ Chí Minh” làm chủ đề 2 nghiên cứu. Ngoài nghĩa khoa học, kết quả nghiên cứu này còn có nghĩa thực tiễn trong việc góp phần khai thác hợp l nguồn TNDLNV của TPHCM để PTDL. ục t êu và n ệm vụ ng ên cứu 2.

Mục tiêu nghiên cứu Trên c sở l luận và thực tiễn về u lịch và khai thác TN L, m c tiêu nghiên cứu của luận án là phân tích tiềm năng và thực trạng khai thác TN LNV ở TPH M, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm khai thác hợp l nguồn TN LNV này để PT L trong tư ng lai.