Khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại việt nam trong bối cảnh khủ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ^GÂN HÀHG PHẠM HAI NAM KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BÓI CẢNH KHỦNG HOẢNG KINH TÉ THÉ GIỚI TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9.01 Người hướng dẫn: 1.TSKH Nguyễn Ngọc Thạch 2.TS Hà Văn Dũng TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới bắt đầu từ khủng hoảng tài chính tại Mỹ và lan rộng ra toàn thế giới. Cuộc khủng hoảng này đã có ảnh hưởng sâu sắc đến kinh tế của các nước trên thế giới thế giới nói chung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng.

Nền kinh tế của Việt Nam kể từ sau cuộc cải cách năm 1986 đã có nhiều thay đổi, tham gia ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, trở thành nền kinh tế năng động và có tốc độ phát triển nhanh. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đã có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam, gây ra tình trạng lạm phát cao (Tổng cục Thống kê, 2011), thâm hụt cán cân thương mại (Tổng cục hải quan, 2011) và kéo dài đến năm 2011. Hệ thống NHTM Việt Nam với vai trò quan trọng của nền kinh tế đã chịu sự ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng này, đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ để thích ứng với các thách thức từ bên trong lẫn bên ngoài của nền kinh tế. Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đã cho thấy những điểm yếu của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế như bóng bóng giá tài sản, sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức, lệ thuộc quá nhiều vào tín dụng, đòi hỏi sự cải tổ mạnh mẽ về tư duy quản lý lẫn cơ cấu tổ chức.

Điều quan trọng không phải là tốc độ tăng trưởng cao mà là sự ổn định, có thể thích nghi tốt với các biến động của kinh tế thế giới. Bản thân các NHTM cũng phải có sự kiểm soát chặt chẽ hơn, an toàn hơn, tập trung cấp tín dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh thay vì bất động sản, chứng khoán, đa dạng hóa 2 hoạt động kinh doanh. Ngân hàng nhà nước, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước đối với hệ thống ngân hàng, cần định hướng cho các NHTM, giám sát chặt chẽ hoạt động của các NHTM. Sự khỏe mạnh, an toàn của hệ thống ngân hàng cần được đặt lên hàng đầu, thay vì tốc độ tăng trưởng, đòi hỏi sự thay đổi từ bản thân các ngân hàng lẫn cơ quan quản lý nhà nước.

Các nghiên cứu trước đây về tác động của khủng hoảng tài chính trong những thập niên gần đây (khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008) đến KNSL của NHTM đã được các tác giả trong và ngoài nước thực hiện để đánh giá tác động của khủng hoảng kinh tế đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại như nghiên cứu của Sufian (2011), Chronopoulos và cộng sự (2015), Amba và Almukharreq (2013). Tại Việt Nam, hiện có một số công trình đánh giá tác động của khủng hoảng tài chính năm 2008 đến KNSL của NHTM như nghiên cứu của Le (2017) hay nghiên cứu của Nguyễn Anh Tú và Phạm Trí Nghĩa (2018) là có liên quan đến đề tài. Các nghiên cứu này đã chứng tỏ tác động của khủng hoảng tài chính đến KNSL của NHTM. Về mục tiêu, hầu hết các công trình nghiên cứu chỉ tập trung vào vấn đề xác định các yếu tố tác động đến KNSL của NHTM, trong đó sử dụng biến giả khủng hoảng kinh tế để phân tích ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế đến KNSL của NHTM.

về phạm vi, các nghiên cứu này xem xét tại đáy của khủng hoảng từ năm 2008 đến năm 2009. về phương pháp, các nghiên cứu áp dụng các phương pháp truyền thống như FEM, REM, FGLS, GMM. Các phương pháp này hiện đang gây ra nhiều chỉ trích và kết quả gây tranh cãi (Briggs & Nguyen, 2019; Anh & và cộng sự. 2018; Kreinovich & cộng 3 sự.

2019; Nguyễn Văn Tuấn, 2011; Nguyen, 2020). Mặt khác, các công trình này chưa vận dụng nền tảng lý thuyết nhằm giải thích về sự thay đổi KNSL của NHTM giữa hai thời kỳ và chưa so sánh chiều hướng tác động giữa hai thời kỳ. Theo lược khảo của tác giả, cho tới thời điểm hiện tại, chưa có công trình nghiên cứu nào được thực hiện gắn với cả thời kỳ khủng hoảng và thời kỳ hậu khủng hoảng để đánh giá một cách đầy đủ tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới đến KNSL của NHTM trong cả thời kỳ, tức dưới tác động của các chính sách kích cầu nền kinh tế được chính phủ thực hiện. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng cách tiếp cận Bayes, một cách tiếp cận mới nhằm đánh giá tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đến KNSL của các NHTM, so sánh chiều hướng tác động của các yếu tố vi mô và vĩ mô đến KNSL của các NHTM Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu gắn với cả giai đoạn khủng hoảng và hậu khủng hoảng kinh tế thế giới. Chính những lý do về mặt lý luận và thực tiễn nêu trên cho thấy tính cấp thiết khi nghiên cứu về KNSL của hệ thống NHTM Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới. Đe tăng giá trị khoa học của kết quả nghiên cứu, Luận án tiếp cận mục tiêu nghiên cứu theo phương pháp Bayes, xem xét vấn đề này trong thời kỳ hậu khủng hoảng, so sánh với thời kỳ khủng hoảng vì trong thời kỳ hậu khủng hoảng, nhiều NHTM Việt Nam vẫn tiềm ẩn rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, cần phải ổn định hoạt động kinh doanh, nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện khả năng thanh khoản, tránh được nguy cơ phá sản và tăng giá trị ngân hàng. Đây 4 chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài “Khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới” làm Luận án nghiên cứu.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 1.1 Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát của Luận án là nghiên cứu các yếu tố kinh tế vi mô, các yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến đến KNSL của NHTM trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới, so sánh các mối quan hệ này với thời kỳ hậu khủng hoảng, tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới đến KNSL của các NHTM Việt Nam.2 Mục tiêu cụ thể Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu tổng quát, các mục tiêu cụ thể được đặt ra: - Nghiên cứu nhận diện các yếu tố kinh tế vi mô tác động đến KNSL của các NHTM Việt Nam trong các giai đoạn (pha) của chu kỳ kinh tế: bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới và so sánh với thời kỳ hậu khủng hoảng.

- Nghiên cứu nhận diện yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến KNSL của các NHTM Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới và so sánh với thời kỳ hậu khủng hoảng. - Phân tích sự khác biệt về KNSL của các NHTM Việt Nam đạt được trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế thế giới so với thời kỳ hậu khủng hoảng. 5 - Gợi ý các giải pháp điều chỉnh KNSL của các NHTM Việt Nam trong thời kỳ khủng hoảng và thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế thế giới, cung cấp kênh tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý trong việc tăng cường hiệu quả tài chính và phát triển vững chắc hệ thống ngân hàng trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế cũng như trong toàn bộ thời kỳ.3 Câu hỏi nghiên cứu Đe đạt được các mục tiêu trên, Luận án cần giải quyết các câu hỏi nghiên cứu chính sau đây: (1) Các yếu tố kinh tế vi mô nào có ảnh hưởng đến KNSL của NHTM Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng và hậu khủng hoảng kinh tế thế giới? Chiều hướng tác động như thế nào? Có sự khác biệt như thế nào khi so sánh chiều hướng tác động trong thời kỳ khủng hoảng với chiều hướng tác động trong thời kỳ hậu khủng hoảng? (2) Các yếu tố kinh tế vĩ mô nào có ảnh hưởng đến KNSL của NHTM trong bối cảnh khủng hoảng và hậu khủng hoảng kinh tế thế giới? Chiều hướng tác động như thế nào? Có sự khác biệt như thế nào khi so sánh chiều hướng tác động trong thời kỳ khủng hoảng với chiều hướng tác động trong thời kỳ hậu khủng hoảng? (3) Sự khác biệt như thế nào về KNSL của các NHTM Việt Nam đạt được trong thời kỳ khủng hoảng so với thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế thế giới? (4) Giải pháp nào nhằm điều chỉnh KNSL của các NHTM và phát triến vững chắc hệ thong NHTM Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng và 6 hậu khủng hoảng kinh tế thế giới? 1.3 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.1 Đối tượng nghiên cứu Các yếu tố tác động đến KNSL của các NHTM Việt Nam trong thời kỳ khủng hoảng và hậu khủng hoảng kinh tế thế giới, so sánh chiều hướng tác động của các yếu tố thời kỳ khủng hoảng với thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế thế giới, tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới đến KNSL của các NHTM Việt Nam.2 Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu tại 30 NHTM Việt Nam. Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tại thời điểm 31/12/2018, tổng số NHTM là 35, trong đó có 31 NHTM cổ phần, 4 NHTM 100% vốn nhà nước.

Tổng tài sản của 30 NHTM được tác giả sử dụng trong nghiên cứu chiếm xấp xỉ 86% tổng tài sản của các NHTM, đảm bảo tính đại diện cho các NHTM tại Việt Nam. về thời gian: Từ năm 2007 - 2018. Trong đó, tác giả lựa chọn giai đoạn 2007 - 2011 đe chỉ bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới. Việc lựa chọn khoảng thời gian đến năm 2011 vì cần độ trễ tác động của các biện pháp kích cầu của Chính phủ và xét trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam còn nhiều bất on đến năm 2011.

Giai đoạn 2012 đến năm 2018 để chỉ giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế.4 PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU Đe thực hiện các mục tiêu nghiên cứu đã đề cập ở trên, Luận án sử 7 dụng phương pháp và dữ liệu như sau: - Phương pháp nghiên cứu định tính: Luận án sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích, tổng hợp, so sánh xuyên suốt toàn bộ nội dung của Luận án.