Luận án: Tổ chức Kế toán quản trị chi phí và giá thành trong Doanh nghiệp Sản xuất Việt Nam

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Từ năm 1995 trở về trước ở nước ta, trong lý luận về kế toán, cũng như trong các văn bản pháp quy của Nhà nước ban hành và cả trong thực tiễn chỉ sử dụng duy nhất một khái niệm "Kế toán" để nói về hệ thống kế toán của doanh nghiệp. Khái niệm duy nhất này là do đặc trưng riêng có đối với một số nước có nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Trong cơ chế mới hiện nay ở nước ta việc thay đổi cơ chế quản lý sang cơ chế thị trường thì việc cung cấp thông tin giữa doanh nghiệp với Nhà nước với các tổ chức, doanh nghiệp khác và các trung tâm tài chính, các nhà cung cấp, các nhà đầu tư, khách hàng và người lao động đòi hỏi kế toán không những phải cung cấp thông tin tổng quát tình hình sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân bên ngoài doanh nghiệp mà còn phải cung cấp thông tin về chi phí, giá thành, doanh thu và kết quả trong doanh nghiệp hàng ngày về quản lý để lãnh đạo doanh nghiệp có thể kiểm tra, xác định và ra quyết định về giá cả, về đầu tư và lựa chọn phương án sản xuất, quan hệ mua bán đảm bảo thế mạnh trong cơ chế thị trường. Vì vậy việc chia kế toán thành hai bộ phận: Kế toán tài chính và Kế toán quản trị là một tất yếu khách quan.

Kế toán quản trị là một tất yếu trong cơ chế thị trường.Việc xác định nội dung, phạm vi của nó ở nước ta đang được nhiều người quan tâm nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện trên cả giác độ lý luận và thực tiễn. Kế toán quản trị nói chung, kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc thiết lập hệ thống thông tin một cách chi tiết, tỷ mỷ, phục vụ cho việc điều hành và quản lý trong nội bộ doanh nghiệp với nhiều nội dung và ứng dụng quan trọng đã được áp dụng rộng rãi ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển.Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, mà kế toán 6 quản trị chi phí đặc biệt là KTQT chi phí sản xuất và giá thành vẫn còn là những vấn đề mới mẻ đối với các DNSX nước ta. Chính vì vậy việc nghiên cứu nhằm xây dựng, thiết kế mô hình kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất là vấn đề hết sức cần thiết và cấp bách. Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn, tôi đã chọn đề tài "Tổ chức kế toán quản trị chi phí và giá thành trong doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Về mặt lý luận Nghiên cứu, hệ thống hóa lý luận về kế toán quản trị, mối quan hệ giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính, kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết. Góp phần làm sáng tỏ bản chất, nội dung và phương pháp của kế toán quản trị chi phí (chủ yếu là CPSX) và giá thành trong các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp sản xuất nói riêng. Giới thiệu một số mô hình kế toán quản trị chi phí và giá thành tiêu biểu của một số nước trên thế giới. Về mặt thực tiễn + Thông qua nghiên cứu thực tiễn, đánh giá thực trạng nguyên nhân những vấn đề tồn tại trong việc tổ chức kế toán quản trị chi phí và giá thành ở các doanh nghiệp sản xuất ở nước ta.

+ Đề xuất các giải pháp chủ yếu để xây dựng, hoàn thiện kế toán quản trị chi phí (chủ yếu là CPSX) và giá thành ở doanh nghiệp sản xuất hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu các doanh nghiệp sản xuất thuộc sở hữu nhà nước, từ đó rút ra sự cần thiết cung cấp thông tin của kế toán quản trị. - Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung của kế toán quản trị và kế toán quản trị chi phí (chủ yếu là CPSX) và giá thành của doanh nghiệp sản xuất. 7 - Nghiên cứu thực trạng của kế toán quản trị chi phí (chủ yếu là CPSX) và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất.

- Xây dựng, hoàn thiện tổ chức hệ thống kế toán quản trị chi phí (chủ yếu là CPSX) và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất. Phương pháp nghiên cứu - Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nghiên cứu các vấn đề một cách toàn diện, cụ thể, các mối quan hệ chung - riêng một cách lô gíc. - Dựa vào cơ sở lý luận của kinh tế chính trị học mácxít khi nghiên cứu tính quy luật của các hiện tượng, quá trình kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội và đặc điểm riêng của từng đối tượng. - Vận dụng các phương pháp cụ thể trong nghiên cứu như: Phân tổ, tổng hợp, phân tích, kiểm chứng.

- Từ những vấn đề chung của kế toán quản trị, kế toán quản trị chi phí và giá thành tiến hành phân tích so sánh, lựa chọn và rút ra những vấn đề tồn tại. - Thông qua khảo sát thực tế để đánh giá thực trạng và rút ra những vấn đề tồn tại để đưa ra các giải pháp giải quyết. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án chia thành 3 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất. Chương 2: Thực trạng về tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí và giá thành ở các doanh nghiệp sản xuất hiện nay.

Chương 3: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay. 8 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP Kế toán, trước hết và chủ yếu là một công cụ quản lý kinh tế tài chính là "ngôn ngữ của kinh doanh". Các khái niệm, nguyên tắc, chuẩn mực và phương pháp kế toán phát triển nhất và hoàn thiện nhất trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh ở các doanh nghiệp.

Kế toán là công cụ để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế tài chính của doanh nghiệp, thông tin này cung cấp cho tất cả các đối tượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Kế toán giám sát các hoạt động kinh tế tài chính của đơn vị bằng những phương pháp riêng. Kế toán doanh nghiệp là công cụ quản lý, điều hành và quản lý sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào nội dung, phạm vi tính chất, mục đích cung cấp thông tin nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của các đối tượng, kế toán doanh nghiệp được chia thành kế toán tài chính và kế toán quản trị.

Khái niệm và bản chất của kế toán quản trị Hiện nay, có nhiều quan điểm và quan niệm khác nhau về kế toán quản trị: - Theo định nghĩa của Hiệp hội kế toán viên Hoa Kỳ thì kế toán quản trị là: "Quy trình định dạng, đo lường, tổng hợp phân tích, lập báo biểu, giải trình và thông đạt các số liệu tài chính cho ban giám đốc để lập kế hoạch, đánh giá theo dõi việc thực hiện trong phạm vi nội bộ một doanh nghiệp và để đảm bảo việc sử dụng có hiệu quả các tài sản và quản lý chặt chẽ các tài sản này" [55, tr. 9 Theo cuốn Từ điển thuật ngữ kế toán Mỹ thì kế toán quản trị được định nghĩa như sau: "Kế toán quản trị là lĩnh vực kế toán liên quan đến việc thu thập và xử lý các thông tin kinh tế nhằm hỗ trợ những nhà quản lý trong việc đưa ra các quyết định tài chính, đặc biệt trong việc hoạch định kế hoạch và quản lý giá thành" [53, tr. Hiện nay giữa các nước trên thế giới hai lĩnh vực kế toán tài chính và kế toán quản trị có những cách gọi khác nhau như: Kế toán đại cương (Kế toán tổng quát) và kế toán phân tích; kế toán cơ bản và kế toán nội bộ. Như vậy có nhiều quan điểm khác nhau về kế toán quản trị, nhưng theo chúng tôi đứng trên góc độ tiếp cận về sử dụng thông tin của kế toán cho hoạt động quản trị để ra các quyết định trong quản lý doanh nghiệp có thể định nghĩa kế toán quản trị như sau: Kế toán quản trị là hệ thống ghi chép, đo lường, thu thập, tổng hợp xử lý và cung cấp thông tin về hoạt động của doanh nghiệp một cách cụ thể, phục vụ cho các nhà quản lý trong việc quản trị tài sản, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch và quản lý hoạt động kinh tế tài chính trong nội bộ doanh nghiệp.

Như vậy, có thể nói: Kế toán quản trị là loại kế toán dành cho những người làm công tác quản lý, nó được coi như một hệ thống trợ giúp cho các nhà quản lý ra quyết định, là phương tiện để thực hiện kiểm soát quản lý trong doanh nghiệp. Từ khái niệm trên có thể rút ra bản chất của kế toán quản trị: - Kế toán quản trị chỉ cung cấp những thông tin về hoạt động kinh tế tài chính trong phạm vi yêu cầu quản lý nội bộ của doanh nghiệp. Mục đích của kế toán quản trị là cung cấp thông tin cho nhu cầu quản trị doanh nghiệp. - Kế toán quản trị phục vụ chủ yếu cho việc quản trị tài sản, ra các quyết định quản trị.

Kế toán quản trị không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về các nghiệp vụ kinh tế tài chính thực sự phát sinh và hoàn thành 10 mà còn cung cấp các thông tin phục vụ cho việc ra các quyết định tương lai trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Kế toán quản trị là một bộ phận của kế toán doanh nghiệp nói chung là công cụ quan trọng trong công tác quản lý nội bộ của doanh nghiệp. Chức năng của kế toán quản trị Trách nhiệm của các nhà quản trị các cấp trong doanh nghiệp là điều hành và quản lý các mặt hoạt động của doanh nghiệp. Các chức năng cơ bản của kế toán quản trị theo chúng tôi, đó là:  Chức năng quản trị tài sản: Đối tượng của kế toán nói chung là tài sản và sự vận động của tài sản đó trong doanh nghiệp.