Hiệu quả của điều trị nội tiết đối với phụ nữ mãnh kinh do phẫu thuật luận án ti

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRAÀN LEÄ THUÛY HIEÄU QUAÛ CUÛA ÑIEÀU TRÒ NOÄI TIEÁT ÑOÁI VÔÙI PHUÏ NÖÕ MAÕN KINH DO PHAÃU THUAÄT LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH- 2014 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRAÀN LEÄ THUÛY HIEÄU QUAÛ CUÛA ÑIEÀU TRÒ NOÄI TIEÁT ÑOÁI VÔÙI PHUÏ NÖÕ MAÕN KINH DO PHAÃU THUAÄT Chuyeân ngaønh: Phuï khoa Maõ soá: 62.05 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN 1: TS. NGUYEÃN THÒ TÖØ VAÂN NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN 2: GS. TRAÀN THÒ LÔÏI TP.

HOÀ CHÍ MINH- 2014 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu vaø keát quaû neâu trong luaän aùn naøy laø trung thöïc vaø chöa töøng coù ai coâng boá trong baát kì coâng trình naøo khaùc Traàn Leä Thuûy MUÏC LUÏC Trang phuï bìa Lôøi cam ñoan Muïc luïc Baûng danh muïc caùc töø vieát taét Baûng ñoái chieáu thuaät ngöõ Vieät Anh Muïc luïc caùc baûng Muïc luïc caùc bieåu ñoà, sô ñoà, hình ÑAËT VAÁN ÑEÀ. 1 MUÏC TIEÂU NGHIEÂN CÖÙU. TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU.

Ñònh nghóa- phaân loaïi maõn kinh. Söï saûn xuaát noäi tieát sau maõn kinh. Toång quan veà maõn kinh do phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng. Thang ñieåm ñaùnh giaù roái loaïn maõn kinh MRS.

Ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Moät soá nguyeân taéc cuûa ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Lôïi ích cuûa ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Nhu caàu cuûa lieäu phaùp noäi tieát thay thế treân phuï nöõ maõn kinh do phaãu thuaät.

Caùc phaùc ñoà ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Bieät döôïc premarin. Tình hình söû duïng noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh do phaãu thuaät 35 CHÖÔNG 2. ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU.

Thieát keá nghieân cöùu. Ñoái töôïng nghieân cöùu. Tieâu chuaån nhaän vaø loaïi tröø. Bieán soá nghieân cöùu.

Phöông phaùp tieán haønh. Phaân tích soá lieäu. Ñaëc ñieåm chung cuûa daân soá nghieân cöùu. Hieäu quaû cuûa ñieàu trò noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät.

Taùc duïng khoâng mong muoán. Phaân tích caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò. Ñaëc ñieåm chung cuûa ñoái töôïng nghieân cöùu. Hieäu quaû cuûa ñieàu trò noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät.

Ñoái vôùi trieäu chöùng vaän maïch. Ñoái vôùi trieäu chöùng taâm lí. Nhu caàu ñieàu trò lpnttt maõn kinh ñoái vôùi phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät. Taùc duïng khoâng mong muoán.

Phaân tích caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò. Ñaùnh giaù ñoä tin caäy cuûa phöông phaùp nghieân cöùu. Ñaùnh giaù phöông phaùp nghieân cöùu. Ñaùnh giaù qui trình choïn maãu.

Ñaùnh giaù phöông phaùp thu thaäp vaø xöû lí soá lieäu. 108 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHUÏ LUÏC BẢNG DANH MUÏC CAÙC TỪ VIẾT TẮT ACOG American Congress of Obstetricians and Gynecologists BMI Body Mass Index CEE Conjugated Equine Estrogen DHA Dihydroepiandrostenedione DHAS Dihydroepiandrostenedione Sulfate ERT Estrogen Replacement Therapy ET Estrogen therapy FDA Food and Drug Administration-Cơ Quan Thuốc Vaø Thực Phẩm Của Mỹ HT Hormon therapy IMS International Menopause Society MK Maõn kinh MPA Medroxyprogesteron acetate MRS Menopause rating scale NAMS North American Menopause Society - Toå Chöùc Maõn Kinh Baéc Myõ NHS Nurse Health Study LPNT Liệu phaùp nội tiết SHBG Sex hormone- binding globulin TAH-BSO Total Abdominal Hysterectomy bilateral Salp oocphorectomy USPSTF US Preventive Services Task Force WHI World Health Initiative BAÛNG ÑOÁI CHIEÁU THUAÄT NGÖÕ VIEÄT ANH -Maõn kinh Menopause -Tieàn maõn kinh/ giai ñoaïn chuyeån tieáp Perimenopause/ menopause transition -Sau maõn kinh, haäu maõn kinh Postmenopause -Maõn kinh sôùm Premature menopause -Maõn kinh nhaân taïo Induced menopause -Maõn kinh do phaãu thuaät Surgical menopause -Boác hoûa Hot flush, hot flash -Roái loaïn vaän maïch Vasomotor symptoms -Phaùc ñoà ñieàu trò ngaén haïn Short-term therapy -Phaùc ñoà ñieàu trò laâu daøi Long-term therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát phoái hôïp Combined cyclical (sequential) Estrogen vaø Progesteron theo chu kì hormone therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát phoái hôïp Continuous combined hormone Estrogen vaø Progesteron lieân tuïc therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát Estrogen Unopposed estrogen therapy/ ñôn ñoäc Estrogen therapy -Lieäu phaùp noäi tieát Hormon therapy -Phaùc ñoà ñieàu trò phoái hôïp Estrogen Combined estrogen-progesteron vaø Progesteron therapy -Nghieân cöùu can thieäp treân moät nhoùm, Before-and-after study design so saùnh tröôùc vaø sau ñieàu trò MỤC LỤC CAÙC BẢNG Soá thöù töï Teân baûng Trang 1. Noàng ñoä noäi tieát trong maùu. Caùc khuyeán caùo veà chæ ñònh ñieàu trò LPNT maõn kinh 19 3.

Ung thö vuù vaø ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Caùc ñaëc ñieåm nhaân khaåu - xaõ hoäi. Caùc ñaëc ñieåm trình ñoä thu nhaäp. Caùc ñaëc ñieåm hoân nhaân- gia ñình.

Caùc ñaëc ñieåm veà soá con. Lí do moå phuï khoa .6 Tæ leä möùc ñoä roái loaïn vaän maïch cuûa caùc ñoái töôïng nghieân cöùu taïi thôøi ñieåm tröôùc ñieàu trò. Tæ leä möùc ñoä roái loaïn taâm lí cuûa caùc ñoái töôïng nghieân cöùu taïi thôøi ñieåm tröôùc ñieàu trò. Tỉ lệ thay ñoåi trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät.

Möùc ñoä roái loaïn vaän maïch taïi thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tỉ lệ thay ñoåi trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Möùc ñoä roái loaïn taâm lí taïi thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tæ leä taùc duïng khoâng mong muoán.

Caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò trieäu chöùng boác hoaû. Yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò trieäu chöùng meät moûi. 81 MỤC LỤC CAÙC BIEÅU ÑOÀ, SÔ ÑOÀ, HÌNH Soá thöù töï Teân baûng Trang 1. Sinh lí maõn kinh.

Söï thay ñoåi noäi tieát thôøi kì maõn kinh. Ñöôøng cong ROC bieåu dieãn ñoä nhaïy vaø ñoä chuyeân cuûa thang ño MRS vôùi caùc giaù trò ngöôõng khaùc nhau ñeå ñaùnh giaù hieäu quaû ñieàu trò ñoái vôùi phuï nöõ maõn kinh. Phaùc ñoà phoái hôïp Estrogen, Progesterone theo chu kì. Phaùc ñoà duøng Estrogen lieân tuïc phoái hôïp Progesterone theo chu kì.

Phaùc ñoà phoái hôïp Estrogen vaø Progestin duøng lieân tuïc. Phaùc ñoà Estrogen ñôn ñoäc lieân tuïc. Phaùc ñoà Estrogen lieân tuïc phoái hôïp Progesterone theo chu kì daøi. Coâng thöùc hoùa hoïc cuûa caùc chaát thaønh phaàn Premarin.

Höôùng daãn tieáp caän ñieàu trò phuï nöõ maõn kinh. Caùc böôùc tuyeån choïn beänh nhaân vaøo nghieân cöùu. Quaù trình tuyeån choïn vaø theo doõi caùc ñoái töôïng nghieân cöùu 54 13. Taàn suaát tuoåi cuûa ñoái töôïng tham gia nghieân cöùu.

Tæ leä trieäu chöùng roái loaïn vaän maïch möùc ñoä trung bình naëng ôû thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò. Bieåu ñoà bieåu dieãn ñaùp öùng theo thôøi gian cuûa roái loaïn vaän maïch vôùi ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Bieåu ñoà box plot bieåu dieãn giaù trò cuûa ñieåm soá khaùc bieät möùc ñoä trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tỉ lệ triệu chứng taâm lí möùc ñoä trung bình naëng ở thời ñiểm trước vaø sau ñiều trị (P<0,05).

Bieåu ñoà bieåu dieãn ñaùp öùng theo thôøi gian cuûa roái loaïn taâm lí vôùi ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät (N=250). Bieåu ñoà box plot bieåu dieãn söï khaùc biệt trieäu chöùng taâm lí giöõa tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. 76 1 ÑAËT VAÁN ÑEÀ Ngaøy nay, khoa hoïc phaùt trieån, tuoåi thoï con ngöôøi ngaøy caøng taêng, ngöôøi phuï nöõ phaûi traûi qua 1/3 cuoäc ñôøi trong tuoåi maõn kinh. Töø naêm 1999, theá giôùi ñaõ choïn ngaøy 18/10 haøng naêm laø Ngaøy quoác teá ngöôøi maõn kinh.

Söï kieän naøy chöùng toû taát caû moïi ngöôøi hieän nay ngaøy caøng quan taâm ñeán chaát löôïng cuoäc soáng phuï nöõ maõn kinh duø do baát kì nguyeân nhaân gì. Treân theá giôùi vaø ôû nöôùc ta ñaõ coù khaù nhieàu nghieân cöùu veà tuoåi maõn kinh töï nhieân. Tuy nhieân coøn moät vaán ñeà quan troïng laø maõn kinh do phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng (coù hoaëc khoâng caét töû cung), vôùi cuộc sống ngöôøi phuï nöõ phaûi traûi qua khaù daøi maø khoâng coù noäi tieát sinh duïc, như vậy hậu quả của các rối loạn trong thời kì mãn kinh càng nặng nề hơn. Phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng ñöôïc thöïc hieän nhieàu trong caùc beänh lí nhö: u xô töû cung coù chæ ñònh moå, khoái u buoàng tröùng, laïc noäi maïc töû cung, ung thö buoàng tröùng, ung thö töû cung.

Taïi Myõ haøng naêm coù khoaûng 650.000 tröôøng hôïp moå caét hai buoàng tröùng. Chæ ñònh moå ña soá laø do nguyeân nhaân u xô töû cung (60%). 90% caùc trường hợp phaûi phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng laø laønh tính [12] Sau phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng, ngöôøi phuï nöõ seõ phaûi chòu tình traïng ngöng noäi tieát ñoät ngoät daãn ñeán nhöõng thay ñoåi khoù chòu ngay laäp töùc, ñieàu naøy hoaøn toaøn khaùc haún vôùi nhöõng phuï nöõ maõn kinh töï nhieân vôùi thôøi kì chuyeån tieáp thích nghi daàn laø giai ñoaïn tieàn maõn kinh[15]. Trieäu chöùng vaän maïch laø moät than phieàn chuû yeáu vaø coù aûnh höôûng roõ raøng leân chaát löôïng cuoäc soáng cuûa ngöôøi maõn kinh.

Trong nhieàu coâng 2 trình nghieân cöùu như Nghieân Cöùu Noäi Tieát estrogen/ progestin Vaø Tim Maïch (The Heart and Estrogen/Progestin Replacement Study- HERS) vaø Nghieân Cöùu cuûa Toå Chöùc Söùc Khoûe Phuï Nöõ (World Health Initiative- WHI), rối loạn vaän maïch laø lyù do chính ñeå ngöôøi phuï nöõ löu taâm vaø baét ñaàu quyeát ñònh duøng noäi tieát ñieàu trò maõn kinh[64, 69]. Mặt khác, caùc trieäu chöùng roái loaïn vaän maïch, boác hoûa, ñoå moà hoâi laø nguyeân nhaân tieân phaùt daãn ñeán maát nguû vaø thay ñoåi tính tình như meät moûi, caùu gaét, traàm caûm, lo laéng. Vaø taát caû nhöõng taùc ñoäng tieâu cöïc naøy cuøng vôùi thay ñoåi veà tieát nieäu, sinh duïc daãn ñeán suy giaûm veà chaát löôïng cuoäc soáng, quan heä xaõ hoäi, vieäc laøm. Trong quaù khöù, ngöôøi phuï nöõ coù xu höôùng “thích nghi vôùi trieäu chöùng” nhöng baây giôø ñaõ coù nhöõng phöông phaùp đđñiều trị ñeå giaûm trieäu chöùng muïc ñích caûi thieän cuoäc soáng.

Do đñoù, neáu tìm ñöôïc phöông caùch ñieàu trò caùc roái loaïn caáp baùch seõ giuùp naâng cao chaát löôïng cuoäc soáng tuoåi maõn kinh. Moät phöông phaùp cho hieäu quaû ngay laø duøng noäi tieát. Qua nhieàu thaäp kæ, maëc duø y hoïc chöùng cöù ñaõ coù caùc coâng trình quan saùt veà vieäc söû duïng noäi tieát cho ngöôøi maõn kinh, ñaëc bieät laø maõn kinh sau phaãu thuaät nhöng vieäc chaáp nhaän lôïi ích thaät söï cuûa vieäc söû duïng noäi tieát ôû nhoùm phuï nöõ naøy vaãn coøn chöa thoáng nhaát. Vôùi caùc nghieân cöùu chuû yeáu ñöôïc thöïc hieän ôû caùc nöôùc phaùt trieån, thaäp kyû vöøa qua laø thôøi gian ñaùnh daáu söï dao ñoäng lôùn veà quan nieäm söû duïng LPNTTT tuoåi maõn kinh.