Luận án tiến sĩ: Hiệu quả can thiệp trung hòa của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

i NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NCS. NGUYỄN THỊ KIM PHỤNG CHUYÊN ĐỀ 2 HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NHNN VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Mã ngành: 64.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Hoàng Thị Thanh Hằng 2.

Võ Xuân Vinh TP. Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2018 ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT TÊN TIẾNG ANH TÊN TIẾNG VIỆT ADF Augment Dickey _ Fuller Kiểm định ADF IFS International Financial Thống kê tiền tệ của IMF Statistic MB Monetary Base Tiền cơ sở NFA Net Foreign Assets Tài sản có nước ngoài ròng NDA Net Domestic Assets Tài sản có trong nước ròng NHTW Ngân hàng Trung Ương OMO Open Market Operation Nghiệp vụ thị trường mở PP Phillips Perron Kiểm định PP 2SLS Two – Stage Least Square Bình phương tối thiểu hai giai đoạn. WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới iii DANH MỤC CÁC BẢNG Số Bảng Tên Bảng Trang Bảng 2.1 Thay đổi giá trị Bảng cân đối tiền tệ của NHTW 10 khi NHTW tích lũy ngoại hối Bảng 2.2 Cơ chế can thiệp trung hòa 12 Bảng 3.1 Kỳ vọng dấu của các biến trong hệ phương trình 25 đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam Bảng 3.2 Biến số và nguồn thu thập số liệu nghiên cứu 26 Bảng 4.1 Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị 29 Bảng 4.2 Kết quả ước lượng hệ số can thiệp trung hòa và hệ 30 số bù đắp Bảng 4.3 Kết quả ước lượng hệ số bù đắp với biến tương tác 35 DANH MỤC CÁC HÌNH Số Hình Tên Hình Trang Hình 1.1 Biến động cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ 2 quý I/2004 đến quý II/2017 Hình 1.2 Quy trình nghiên cứu 5 Hình 4.1 Diễn biến Đô la hóa và dự trữ ngoại hối của NHNN 34 từ quý I năm 2004 đến quý II năm 2017 Hình 4.2 Kết quả ước lượng cuốn chiếu hệ số can thiệp trung 36 hòa và hệ số bù đắp iv MỤC LỤC CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.Lý do chọn đề tài.Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. Kết cấu đề tài.6 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM.Cơ sở lý thuyết về hiệu quả can thiệp trung hòa. Khái niệm về hoạt động can thiệp trung hòa.Cơ chế can thiệp trung hòa. Hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW.

Các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả can thiệp trung hòa.Hướng tiếp cận thứ nhất. Hướng tiếp cận thứ hai. Khe hở nghiên cứu về hiệu quả can thiệp trung hòa.20 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU. Mô hình nghiên cứu lý thuyết.

Phương pháp ước lượng. Biến số và dữ liệu nghiên cứu.26 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.Kiểm định tính dừng của dữ liệu nghiên cứu. Kết quả ước lượng và thảo luận.30 CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Kết luận về hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam.

Hàm ý chính sách.39 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Lý do chọn đề tài Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia như phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực, cải thiện việc chia sẽ rủi ro và chuyển giao công nghệ một cách nhanh chóng. Nhưng điều này cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính. Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến những cuộc khủng hoảng rất nghiêm trọng như khủng hoảng tài chính ở Đông Á năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Các mức độ nghiêm trọng của các cuộc khủng hoảng và sự phụ thuộc vào khu vực tài chính bên ngoài với những điều kiện liên quan của nó đã dẫn đến Chính phủ các nước phải tăng sự bảo hiểm cho chính quốc gia của họ (Denbee &ctg, 2016).

Các quốc gia đang phát triển đã tích lũy được một số lượng đáng kể dự trữ ngoại hối để đối phó với một loạt các cuộc khủng hoảng tài chính trên thế giới. Dự trữ cao giúp giảm tác động của cuộc khủng hoảng đối với tăng trưởng tại các thị trường mới nổi (Moghadam & ctg 2010). Tuy nhiên,việc tích lũy dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương (NHTW) sẽ làm cho cung tiền tăng, gây ra lạm phát nếu không có biện pháp can thiệp trung hòa thích hợp (Heller,1979; Steiner, 2009; Aizenman & Glick ,2009;…). Can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện đồng thời những giao dịch trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của những can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước.

Tại Việt Nam lạm phát và cung tiền trong nước cũng diễn biến phức tạp theo xu hướng chung là tăng lên cùng chiều. cho thấy mức độ biến động tương đối đồng đều giữa cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ năm 2004 đến năm 2017. Biến động cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn: IFS (2018) và tính toán của tác giả Sự tăng lên của cung tiền là một trong những nguyên nhân làm cho lạm phát tăng (Phạm Thị Thu Trang , 2009; Nguyen, 2015 ). Đặc biệt giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu từ năm 2007 đến năm 2008, cung tiền tăng mạnh, tiếp theo lạm phát cũng tăng mạnh (Hình 1.

Cung tiền tăng lên do nhiều yếu tố tác động, trong đó có yếu tố tích lũy dự trữ ngoại hối của NHNN Việt Nam. Tiếp cận bằng mô hình Var, Phạm Thị Tuyết Trinh (2015) cho thấy, mặc dù tích lũy dự trữ ngoại hối không phải là nguyên nhân chủ yếu của diễn biến lạm phát tại Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2014. Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối làm lạm phát bắt đầu tăng từ quý thứ 3 và đạt cân bằng mới từ quý thứ 7 ở mức 1,1% đơn vị. Điều này hàm ý việc mua vào ngoại tệ của NHNN ảnh hưởng đến cung tiền và lạm phát trong nền kinh tế.

Như vậy, mức độ can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam cần được xem xét để tránh những tác động lan tỏa của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, góp phần vào sự thành công và duy trì sự ổn định của chính sách, từ đó ổn định và phát triển kinh tế. 3 Thực tế đã có một số nghiên cứu về hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW ở các quốc gia, chủ yếu ở các thị trường mới nổi như ở Châu Mỹ La Tinh (Aizenman & Glick (2009); Ljubaj & ctg (2010)) và các quốc gia Châu Á (Glick & Hutchison (2009); Ouyong & ctg (2010); Wang (2010), He & ctg (2005), Takagi & Esaka (2001), Cavoli& Rajan (2006)). Đây là những quốc gia có biến động lớn về dự trữ ngoại hối sau khủng hoảng hoặc hội nhập. Ở Việt Nam, có các nghiên cứu của Phạm Thị Tuyết Trinh và Nguyễn Thị Hồng Vinh (2011), Phạm Thị Hoàng Anh và Bùi Duy Phú (2013), Đặng Văn Dân (2015) với kết quả cho thấy hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam chưa đạt hiệu quả trong thời gian qua.

Tuy nhiên, các nghiên cứu trên, chưa có đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW có xét đến yếu tố đặc trưng của nền kinh tế, đó là nền kinh tế có đô la hóa.Vì vậy, bài viết sẽ tập trung đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa tại Việt Nam trong điều kiện có xem xét đến mức độ đô la hóa nền kinh tế. Ngoài ra, đề tài cũng xem xét khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007 – 2008 có ảnh hưởng hay không đến hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN.Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu - Mục tiêu chung : Đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam. - Mục tiêu cụ thể: i) Đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam theo hướng nền kinh tế có đô la hóa. ii) Đánh giá ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam - Câu hỏi nghiên cứu : i) Hoạt động can thiệp trung hòa của Việt Nam có hiệu quả hay không khi xét trong điều kiện nền kinh tế có đô la hóa ? 4 ii) Khủng hoảng tài chính toàn cầu có làm thay đổi hiệu quả can thiệp trung hòa hay không? 1.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu : Hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam - Phạm vi nghiên cứu : Đề tài nghiên cứu tại Việt Nam giai đoạn từ quý I năm 2004 đến quý II năm 2017.Phương pháp nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để tính hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp. Các hệ số này được xác định trên cơ sở hệ phương trình đồng thời được xây dựng từ hàm tổn thất của NHTW, trong đó có xem xét đến yếu tố đô la hóa nền kinh tế. Để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu thứ nhất, tác giả sử dụng ước lượng Bình phương tối thiểu hai giai đoạn (Two – stage Least Square – 2SLS) để tính hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp từ hệ phương trình đồng thời. Để trả lời cho câu hỏi thứ hai, tác giả sử dụng biến tương tác trong mô hình để xem xét xem khủng hoảng có hay không làm thay đổi mức độ can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam.

Các bước nghiên cứu được tiến hành như sau: Bước 1: Xác định vấn đề nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu Bước 2 : Tổng quan cơ sở lý thuyết từ việc khảo lược các nghiên cứu trước về hiệu quả can thiệp trung hòa tại Việt Nam và trên thế giới và đề xuất mô hình nghiên cứu lý thuyết. Bước 3: Thu thập dữ liệu nghiên cứu. Bước 4: Xây dựng phương pháp xử lý và mô hình nghiên cứu thực nghiệm. Bước 5: Trình bày và thảo luận kết quả nghiên cứu.

Bước 6: Đưa ra kết luận và hàm ý chính sách. Quy trình nghiên cứu được tóm tắt theo hình 1.2 dưới đây: 5 Bước 1 Xác định vấn đề nghiên cứu Bước 2 Hệ phương Tổng quan cơ sở lý thuyết và đề xuất mô hình nghiên trình đồng cứu lý thuyết thời Bước 3 Thu thập dữ liệu nghiên cứu Bước 4 Ước lượng 2SLS Xây dựng phương pháp xử lý và mô hình thực nghiệm Bước 5 Trình bày và thảo luận kết quả nghiên cứu Bước 6 Kết luận và hàm ý chính sách Ghi chú : Tiếp tục thực hiện. Thực hiện lại. Quy trình nghiên cứu 6 1.