Luận án tiến sĩ tự giác hóa quá trình hình thành và phát triển đạo đức cộng sản

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong quá trình xây dựng và phát huy nhân tố con người nhằm thực hiện mục đích cao nhất, đồng thời tạo ra động lực quan trọng nhất của cách mạng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng và phát huy vai trò của đạo đức cộng sản – một “ năng lực nhân tính” của con người mới xã hội chủ nghĩa- có tầm quan trọng đặc biệt. Đại hội lần thứ IV Đảnh cộng sản Việt Nam đã chỉ ra: “Cùng với việc đổi mới tư duy, công tác tư tưởng phải hướng vào việc bồi dưỡng phẩm chất đạo đức mới” (80). Quán triệt tư tưởng đó, Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam đã nhấn mạnh: “cần chú trọng thật tốt việc giáo dục về lý tưởng, rèn luỵên phẩm chất đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên, chiến sĩ, bồi dưỡng và phát huy bản chất, truyền thống cách mạng của quân đội, luôn coi đó là vấn đề cơ bản hàng đầu trong việc xây dựng con người” (67). Do đó, để góp phần nâng cao chất lượng con người và sức mạnh chiến đấu của quân đội ta hiện nay, cần tích cực, chủ động và tự giác xây dựng đạo đức cộng sản trong quân đội.

Quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội nhân dân Việt Nam từ trước đến nay về cơ bản là một quá trình tự giác. Tuy nhiên, trong điều kiện lịch sử hiện nay, khi yêu cầu đổi mới một cách sâu sắc và toàn diện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang được đặt ra cấp bách, việc tự giác hoá quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội củng phải được nâng lên một trình độ mới về chất. Sở dĩ như vậy là do: 1. Đạo đức cộng sản ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng, có vai trò ngày càng tăng trong việc phát huy vai trò quyết định của nhân tố con người, tạo nên “nhân lực có chất lượng cao” trong sức mạnh chiến đấu của quân đội ta, đòi hỏi chúng ta phải quan tâm hơn đến việc xây dựng và phát huy vai trò của đạo đức.

Trong khi đó những điều kiện khách quan về vật chất và tinh thần của xã hội cho sự hình thành phát triển của đạo đức cộng sản chưa xuất hiện đầy đủ, chưa hoàn thiện. Đời sống tinh thần - đạo đức của bộ đội dang chịu nhiều tác động tiêu cực, tự phát của hoàn cảnh lịch sử. Mặt khác, trong thực tiễn xây dựng và chiến đấu của bộ đội ta hiện nay, ở không ít đơn vị, với những cấp độ và biểu hiện khác nhau, việc giáo dục và rèn luyện đạo đức chưa được quan tâm đúng mức, còn bị buông lỏng, còn nhiều biểu hiện tự phát, chất lượng và hiệu quả còn thấp, thậm chí có những biểu hiện xuống cấp khá nghiêm trọng…Vì vậy, để xây dựng và phát huy có hiệu quả vai trò của đạo đức cộng sản, chúng ta phải rất chủ động, tích cực và tự giác trong toàn bộ các hoạt động lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, giáo dục và rèn luyện bộ đội, đặc biệt là trong hoạt động tự giáo dục của mỗi quân nhân với tư cách là chủ thể đạo đức. Các thế lực phản động quốc tế đang tăng cương phản kích quyết liệt, toàn diện nhằm chống phá chủ nghĩa xã hội.

Mũi nhọn của sự phản kích đó là nhằm làm tha hoá về tư tưởng, đạo đức và lối sống của cán bộ, đảng viên và nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa, lôi kéo họ ngả theo quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản. Việt Nam đang là một trong những nơi mà kẻ thù tập trung phản kích. Trong đó, một đối tương mà chúng rất chú ý là cán bộ, chiến sĩ quân đội. Càng nguy hiểm và phức tạp khi sự phản kích của kẻ thù lại liên kết trặt trẽ với sự trỗi dậy tự phát của những quan niệm, thói quen đạo đức cũ, với sựn lây lan của những hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội và cuộc sống bộ đội.

Trước tình hình đó, chúng ta phải rất chủ động, tích cực và tự giác trong giáo dục, rèn luyện đạo đức mới. Bản thân chủ nghĩa xã hội đang đứng trước những thử thách nghiêm trọng của sự sống còn. Niềm tin của con người đối vớicn Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội đang trải qua những thử thách lớn. ậ không ít người niềm tin đó đang lụi tàn, nảy sinh thái độ hoài nghi đối với lý tưởng và những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức cộng sản, dẫn tới tình trạng mất phương hướng trong lựa chọn hệ quy chuẩn cho thái độ, hành vi của con người, làm nguội lạnh tính tích cực xã hội và nhiệt huyết phấn đấu để hoàn thiện nhân cách…Trong hoàn cảnh như vậy, nếu không chủ động, tích cực và tự giác trong giáo dục, rèn luyện đoạ đức thì không thể hình thành, phát triển những đạo đức cộng sản ở quân nhân.

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nói trên, việc luận chứng khoa học về tự giác hoá quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay là vấn đề có tính cấp thiết, nhằm góp phần cung cấp nội dung khoa học cho quá trình chủ động, tích cực và tự giác xây dựng đạo đức cộng sản trong quân đội. Tình hình nghiên cứu của vấn đề. Vấn đề xây dựng đạo đức cộng sản đã và đang được nhiều nhà khoa học trong va ngoài nước quan tâm nghiên cứu, với những góc độ khác nhau. Đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về vấn đề này.

Có những công trình đi sâu nghiên cứu về xây dựng đạo đức trong thời kù quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, về chủ động và tích cực xây dựng đạo đức mới (118,178…). Có những công trình đã trực tiếp hoặc gián tiếp nghiên cứu về sự hình thành, phát triển nhữnh phẩm chất nhân cách của quân nhân, trong đó có đạo đức (127, 166, 175, 177…). Những công trình đó khám phá nhiều vấn đề có tính quy luật trong sự hình thành, phát triển đời sống tinh thần – đạo đức của xã hội của quân đội xã hội chủ nghĩa, dưới các góc độ và các cấp độ khác nhau. Chính những công trình đó đã cung cấp một số cơ sở phương pháp luận để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong giáo dục, rèn luyện bộ đội, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận để đi sâu nghiên cứu về tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trình nào trực tiếp khảo sát dưới góc độ triết học – xã hội về tính chất quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội nhân dân Việt Nam, nhất là tự giác hóa quá trình đó. Trong khi đó, vấn đề chủ động, tích cực và tự giác xây dựng đạo đức cộng sản trong quân đội ta hiện nay có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn, cần được đầu tư nghiên cứu tích cực. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Mục đích cơ bản của luận án là phân tích dưới góc độ triết học – xã hội học sự hình thành, phát triển của đạo đức cộng sản trong Quân đội nhân dân Việt Nam, vạch ra tính tất yếu và con đường, biện pháp cơ bản của tự giác hóa, quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội, nhằm cung cấp một số cơ sở lí luận khoa học cho hoạt động giáo dục, rèn luyện đạo đức của bộ đội ta hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động đó.

Với mục đích như vậy, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ cơ bản sau đây. Luận chứng khoa học về thực chất và tính tất yếu của tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội nhân dân Việt Nam ta hiện nay. Coi đó là vấn đề có tính quy luận trong nâng cao chất lượng con người và nâng cao chất lượng chiến đấu của quân đội. Luận chứng khoa học về con đường, biện pháp cơ bản của tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục, rèn luyện đạo đức của bộ đội ta hiện nay.

Cái mới về mặt khoa học của luận án. Luận án là kết quả nghiên cứu tương đối có hệ thống dưới góc đọ triết học- xã hội về tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong quân đội nhân dân Việt Nam ta hiện nay. Trong đó, tác giả đã phân tích, luận chứng những vấn đề có ý nghĩa quan trọng về lí luận và thực tiễn sau đây. Phân tích dưới góc độ triết học – xã hội học về vai trò ngày càng tăng của đạo đức cộng sản trong sức mạnh chiến đấu của quân đội, về đặc điểm quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong Quân đội nhân dân Việt Nam, trên cơ sở đó vạch ra những vấn đề có tính quy luật, đồng thời mang tính cấp thiết trong giáo dục và xây dựng đạo đức cộng sản trong quân đội ta hiện nay.

Lập luận khoa học về thực chất tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cộng sản trong Quân đội nhân dân Việt Nam ta hiện nay là một quá trình biện chứng giữa các yếu tố khách quan và chủ quan, giữa môi trường và giáo dục và tự giáo dục, giữa mục đích và con đường, biện pháp thực hiện… Trong quá trình đó, tính tích cực, chủ động và tự giác của cán bộ, chiến sĩ trong giáo dục, rèn luyện đạo đức được nâng lên một trình độ mới về chất. Đề xuất những vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận đê giải quyết các vấn đề trong giáo dục, rèn luyện đạo đức của bộ đội, để điều khiển một cách khoa học quá trình hình thành, phát triển những phẩm chất đạo đức cộng sản của quân nhân:  Chủ động, tích cực tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh.  Đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục đạo đức cộng sản trong quân đội.  Đẩy mạnh, nâng cao chất lượng tự giáo dục quân nhân.

Trong đó, vấn đề cơ bản nhất, có ý nghĩa trực tiếp quyết định sự hình thành, phát triển những phẩm chất đạo đức cộng sản của quân nhân là đẩy mạnh và nâng cao chất lượng hoạt động tự giáo dục của mỗi cán bộ, chiến sĩ với tư cách là chủ thể đạo đức. Giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài.