Luận án tiến sĩ ảnh hưởng của muối kim loại nặng hgcl2 đối với một số tiêu chỉ t

BỘ ĐẠI HỌC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG DAL HOC TONG HOP HA NOI a LUẬN AN PHO TIEN SỸ SINHHỌC [Bey a ited Pee Miếu | ReV- 1/4) k—- `”. sec ẨNH HUONG CUA MUO! KIM LOAINANG HgCl, ĐỐI VÓI MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH LÝ - SINH THÁI CỦA CÁ. CHUYEN NG ANH: NGU LOAI HOC MÃ SỐ: 10515 Người hướng dẫn: GS. Mai Đình Yên E- lạ -fo HIÀ NỘI - 1991 po ~- ppm ~ ppb — Tu = nhiữm < ‡ zs i 2S SEE: RS OE ok ES _ ! i Lugng Oxy hoa tan trong nuoc.240~* Lượng độc tố gây tủư vong 52⁄4 ca thí độệc nhất định Th# tích nước dùng để thí nghiệm.

Số lượng cá dùng cho thí nghiệm. khả năng hấp thu Oxy cua ca. Thởỡi gian fion vi gia Bơn vị phút Độ lệch chuẩn Giá trị trung kớ tự xừ dụng trong luân ăn binn nghiệm sau một khoảng Chỉ tiêu lượng độc tố cho phép ngướỡi tiến nhận trong mệt naa t tính toán khi so sanh qiữa 2 mấu. Hệ gố thể hiện mối quan hệ giữa lượng độc tế và thời gian Lượng độc tế (ppm).

Gối MUC LUC trang Mo DAU 1= 2 PHAN I — TONG QUAN TAI LIEU I. thủy ngân 1,1 — Một số tính chất lụ hóa của Hg và HgCl1= 3 1.2 —~ Nguôn gốc thủy ngân trong thiên nhiên - 5 1,3 ~ Sự chuyển hóa của thủy ngân trong môi trưỡng nước 5= 8 1.4 - Qua trinh Methyl hóa thủy ngân 9 - 10 11, —~ Tính độc của thủy ngàn đối voi ca, thủy sinh vật, động vật vá người 11 - 16 III. — điện thế - § màng hổng c&u 17 1V,Enzim Öxy hóa khử IV.2 - Peroxydaza 18 - 19 1U,% ~ Những nghiên cứu về ảnh hưởng của kim loại nặng tới hoạt tính Enzim 19 = 21 V. dc di@m sinh ld, Sinh thải cá Mè trăng,Trôi ấn và RO phi.

/,1 — Ca Mè trăng 22 V.3 - C& RO phi 25 - 21% PHAN II - BOI TUONG VA PHUONG PHAP NGHIEN CUU I. Bối tượng nghiên cửu 1.2 > Đột tỡ 25 Il. Phương pháp nghiên cứu 11.1 —- Nghiên cửu mệt số chỉ tiêu về chất lượng nước 25 = 26 11,2 ¬ Xác định hàm lượng thủy ngân trong nước và trong mấu sinh vật II1I. Nghiên cứu ảnh hưởng độc hai của HgqCl-s đến cá 111.1 —- Xác định chỉ số Tli„(Lương độc tế gây tử vong 50% cá thí nghiệm sau một khoảng thời qaan nhiễm độc nhất định) và lượng an toàn cho phép.2 —- Xác định khả nắng hấp thu Oe cua ca 27 TIl.3 ¬- Xác đình hoạt tính Catalaza vá Feroxydaza 28 111.4 — Xác định lượng Na* ở mang ca bãng phương pháp F-AAS trên may phổ hấp phụ nguyên tử, 28 111.3 — Nghiên cứu khả năng phục hổi cơ thể của cá sau khi nhiếm HqạC1- III1.6 - Nghiên cứu về sự ảnh hưởng của HgCl1- tới máu ca.

29 Mô hình và điểu kiên thí nghiêm j1 ~ 52 PHAN II11 - KET GUA NGHIEN CUU VA THAO LUAN 1, Triệu chứng bên ngoái của ca nhiém HoCle 1,1 ~ Fối loạn nhịp thở 1,2 ~ Tiết mang nhay 1,3% —- Mất khả năng giữ trang thải thăng bằng cơ thể 36 II. Anh hu@ng Holla dén ty 1¢ sénq sot ca Me trang, Troi “38 Rô phi. 11,1 — Chỉ số Tl1„ và lượng an toàn cho phép 11,2 ~ Mới quan hệ giữa lượng thủy ngàn và thời qian sống của ca nhiễm HgÈC1=- Tit. Anh hưởng HgC1a tởi sự trao đởi khí cua ca Me trang, Trôi ăn và Rô phi, TII.1 = Nhịp thở III1.2 — Kha nắng hấp thụ Oxy 1U, Sự tích đọng thủy ngân trong gan, mang ruột và cơ ca nhiễm HgC1-, U, nh hưởng HgCl1zs tới mâu ca Vel ~ 8ố lượng hông câu, bạch câu va thoa gian dong mau của ca nhiễm HạC1a V.2 ~ Ham lượng thủy ngân chita trong mau cá nhiữm HạCl= V.5 — hiện thế -$ màng hồng câu của cá nhiễm HgCle VI, Anh hưởng HgC1z đến hoạt tính Catalaza và Feroxydaza của cả VII, Anh hưởng HạC1- đến lượng Na* ở mang cả Rô phi VIII.

Khả nảng phục hổi cơ thể cá nhiễm HạC1<- 1X, Anh hưởng một sẽ yếu tế sinh thải tới sự nhiễm HgC1- của cả 1X:1 “ DD IX. hệ cứng của nước PHAN 1V - KET LUAN VÀ BE NGHĨ 1UW,1 —¬ kết luận 1U,2 —- Để nghị TAI LIEU THAM KHAO PHU LUC aA 4? 52 58 62 68 70 76 78 81 86 89 92 1 w “NJ MO BAU Xử dụng nược thải để nuôi ca dang la van đề được quan tam ở nước ta. Ngay ở Hà nội có nhiều vùng đă xử dụng nước thar đế nuôi ca cho nảng suất cao như: Khu vực nuôi cá Yen sa, Viện Chăn nuôi Chèm, hợp tac xa Thanh liệt V. Tuy nhiên, phụ thuộc văo tính chất và thành phân nước thải có loại không gây độc cho thủy sinh vật nhưng có loại lại chứa nhiều chất độc vô cơ va hữu cơ có hại cho cơ thể thủy sinh vat trong đó có cà.

Có thể phân ra 2 loại nước thải chính: Nước thải Sinh hoạt: Có thành phân chủ yếu là các chất hữu cơ, Do vậy, nếu: nước thải loại này được pha loăng một cách thích hợp có thể xử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản Nước thải Côngq-Nông nghiệp: Trong loại nước thả+ nay try mot phan nhỏ nước thải của các nhà may chế biến thức phẩm, lò mY. là chửa nhiêu chất dinh dưỡng , thích hợp với mục đích xử dụng như trên, Còn phân lớn, nước thải Công ~ Nông nghiệp chia nhiêu độc tố có hại cho đời sống thủy sinh vat. Trong điều kiện thực tế hiện nay của nước tà, nước thải Công ~ Nông nghiệp gân như không được xử lá, để thẩừng ra hệ thống thoát nước chung. Tử đây pha trên với nước thải Sinh hoạt và dến tới các ao nuôi trông thủy sản.

Do vậy, một điểu không thể tránh khỏi là trong nước này con chứa đựng nhiêu hợp chất có hại cho đời sống cả nói riêng và dvi sống thủy sinh vật nói chung. Kim loại nặng và các muối của nó là mệt trong những đạng hợp chất phể biến trong nước thải. Chúng có tính độc cao đối với sinh vật va con người, Trong nhóm này, thủy ngàn va muối của nó lại đứng đâu bảng về độc hại. Ữ Nhật ban, tử nắm 19ã3 đến 1960 tại vùng Hinamata đã có SF ngưới chết cdđœ nhiữm Methyl thay ngân sau khi ăn tôm, ca nhiém doc.

Con cla 22 người mang thai khác cúng bị ảnh hưởng do mẹ bị nhiếm độc thủy ngân đã ăn ca có chửa Methyl thoy naan tai Niigata (Nhật bản) /46/, Œ Việt nam, qua nghiên cứu sơ bộ của chủng tôi, trong nước thải của nhà máy Sơn Tổng hợp Văn Biển, hàm lượng thùy ngân ngàn là 15,8 ppm. Trong nước thải của nhà may giấy Trúc bạch tại điểm để ra hở Tây chứa 3,61 pom thủy ngân. Trong công trình nghiên cứu nhiêu: nắm của Viện Vệ sanh dịch tf cling phát hiện nude ngâm để bảo quản hạt giống khôi bị nấm mốc, chứa lượng thủy ngân cao hơn nhiêu sö với lương an toàn cho phép: 0. Bể qóp phân nghiên cứu đô độc hại của muối kim loại náng đối với cá qiúp cho việc xử dụng nước thải nuôi cả một cách hiệu quả hơn, chúng tôi chọn đề tải:'ânh hưởng của mudi kim loại nang HgC1za đối với một số chỉ tiêu sinh lú-sinh thái của cá Hè trăng (Hypophthalmichthys molitrix ), Trôi &n (Labeo rohita) và RO phi (Dreochromis mossambica) (cỡ cá giống).

- 2 ~ » NOi dung của luận án gồm các phần sau: 1. Bánh giá độ độc hại của HgE12 tới đời sống một số löøÃi cá nuôi kinh tế : Mè trăng, Trôi ấn và Rô phi (cỡ cả giống) thông qua chỉ số T1„ (lượng độc tổ gây tử vong 50⁄ động vat thí nghiệm sau một khoảng thời gian nhiễm nhất định). Trên cơ sở đó xấc định lượng an toàn cho phép oc HgE1z (thông qua thủy ngân) đối với các loài cá nghiên cứu. Xác định sự ảnh hưởng của HgCl1z: tới đời sống của cá thông qua một số quá trinh sinh ly-sinh thái (triệu chứng nhiễm HgE1x quá trình hô hấp, hoạt tính của các enzim oxy hoa khử, quá trinh điểu chỉnh áp suất thêng qua lượng Na* ở mang cả, ảnh hưởng HgC1x tới máu cá nhiễm v.

Qua đó xác định khả nắng chống chịu của các loài cá nghiên cứu với tác động của HgC1s:. Nghiên cửu mới quan hệ giữa một số yếu tế sinh thải: Lượng oxy hòa tan trong nước (DO), nhiệt đệ và độ cứng của nước tới sức chỡng chụi của cá nhiễm HgEls (thông qua thời gian ca sống sót). Nghiên cứu về£ khả nảng phục hổi của cả sau khi đã nhiémg HgCl-. Bây là một trong những để tài mới nghiên cứu ở Việt nam, VU‡ vậy, chắc chăn sẽ có nhiêu thiếu sót, Chủng tôi kính mong các chuyên gia và độc giả đóng qóp ý kiến để những nghiên cứu tiếp theo đạt kết quả hơn.

Thay ngân lạt + nh h ngân v rua thủy ngân: 1,1,1 - _Thdy ngân: Họ 200,89 202 chiém 29,6% 200 chiém 20,3% 199 chiếm 17,0% 201 chiếm 15,2⁄ arte 336°C Trọng lượng phân tử Các đổng vị chính Nhiệt đệ nóng chảy Nhiệt độ sôi Œ điêu kiện bỉnh thường, thủy ngân có dạng lang, Ma Li trăng như bạc, Thủy ngàn bốc hơi ở ap sudt 1,2.19°* mm Ho @ 2OPC. Thủy ngân không tan trong nước nhưng tan trong các dung môi hữu cơ như; Glyxerin, Toluen. Thủy ngân chỉ bị oxy hóa châm ở nhiệt độ cao. Nó có thể tham gia phản ứng với Halogen, Lưu hùynh, Photpho.

và các hợp chất hữu cơ như Dathizone, Diphenylcarbezone, axit acetic, giyxerin. để tạo thành các hợp chất trong đó thủy ngân hóa trị AM iwk 2® 7 Bevis 1.2 — Thay ngan Clorua : HgC1- Tinh thể hình thoi trăng. Trong lượng riêng 5,43, Nhiệt độ nóng chảy 287° C, nhiệt độ sôi SOS" C. Tan trong nude rugu, ete.

Công dụng : Dung bao quan at, hiện vặt bác tảng, che thuốc trừ sâu, diệt chuột bọ, udp xac, tỉnh chế vàng, nhiếp ảnh nhuộm, khắc trên sắt thép. Trong Y học dùng lắm thuốc khử trùng. Trong hóa học dùng làm thuốc thử ⁄ 80/.23 ~ Nguỡn thủy ngân trong thiên nhiên Thủy ngân được đưa vào môi trưởng sống do 2 quá trình: ~ Do thiên nhiên tích tụ. ~ Do hoạt động của con ngưới, Trong tự nhiên luôn có sự luận chuyển của các hợp chất thủy ngân, Thủy ngân trong đất, do trôi rửa dua vao nƯớc, Trong quả trình bốc hơi, thủy ngàn lại từ môi trường đất, nước vào không khí, Rỡi sau đó, thủy ngân lại từ không khi trở về đất, nước qua mưa.

Nếu phân tích cả 5 môi trường đất, nƯớc, không khí ta đều thấy vết thuy ngàn. Ngay cả trong môi trưởng tuyết vùng cực cúng tim thấy vết thủy ngân / 57 /, Ngưỡi ta cúng xác định được thủy ngàn có trong các m than lăn với các chat.