Luận án: Hệ thống thông tin kế toán & CNTT cho DNNVV Việt Nam - Nguyễn Văn Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- NGUYỄN VĂN DŨNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG BỐI CẢNH ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM Luận án tiến sĩ kinh tế Hà Nội, Năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- NGUYỄN VĂN DŨNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG BỐI CẢNH ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: KẾ TOÁN Mã số: 62.01 Luận án tiến sĩ kinh tế Người hướng dẫn khoa học: 1: PGS.TS VŨ MẠNH CHIẾN 2: TS. NGUYỄN TUẤN DUY Hà Nội, Năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả các nội dung nghiên cứu được kế thừa, tham khảo từ các nguồn tài liệu khác đều được tôi trích dẫn nguồn đầy đủ và ghi nguồn cụ thể trong danh mục tài liệu tham khảo.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Văn Dũng ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành tới thầy PGS, TS. Vũ Mạnh Chiến và thầy TS. Nguyễn Tuấn Duy là hai người thầy hướng dẫn trực tiếp tôi thực hiện luận án này. Hai thầy đã luôn đồng hành giúp đỡ tôi định hướng nghiên cứu, dành cho tôi những lời động viên, những lời khuyên, những lời góp ý, phê bình giúp tôi có thể hoàn thiện luận án.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy/Cô Khoa Kế toán – Kiểm toán, trường ĐH Thương Mại đã tổ chức những buổi sinh hoạt chuyên môn giúp tôi cũng như các NCS khác nâng cao trình độ và cập nhật những kiến thức mới. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể sư phạm Khoa Sau đại học – Trường ĐH Thương Mại đã luôn hướng dẫn, tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện thủ tục. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể sư phạm Khoa Tài chính – Kế Toán, trường ĐH Lạc Hồng, nơi tôi công tác đã tạo điều kiện và giúp đỡ nhiệt tình trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các anh (chị) là các lãnh đạo, giám đốc điều hành, kế toán trưởng, phụ trách tài chính và kế toán tại các doanh nghiệp tham gia trả lời phỏng vấn và bảng hỏi khảo sát đã hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành nhất đến gia đình, anh em, bạn bè luôn cổ vũ, động viên tôi, tạo điều kiện tốt nhất để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày….năm 2021 NGUYỄN VĂN DŨNG iii MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan nghiên cứu.

Các nghiên cứu quốc tế .2 Các nghiên cứu về AIS ở Việt Nam .3 Khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Kết cấu của luận án.1 Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp .1 Khái quát về hệ thống thông tin trong doanh nghiệp .2 Hệ thống thông tin quản lý MIS .3 Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp .4 Vai trò của hệ thống thông tin kế toán đối với doanh nghiệp.2 Sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp .1 Cấp độ thiết lập CNTT trong doanh nghiệp .2 Hiểu biết của chủ sở hữu/người quản lý .3 Cam kết của chủ sở hữu/người quản lý.4 Tri thức bên ngoài .5 Tri thức nội bộ .6 Quy mô doanh nghiệp.

Thành quả hoạt động doanh nghiệp. Khái niệm về thành quả doanh nghiệp.2 Đo lường thành quả doanh nghiệp.1 Đo lường khách quan thành quả hoạt động .2 Đo lường chủ quan thành quả hoạt động .4 Mối quan hệ giữa sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán với thành quả hoạt động của doanh nghiệp .5 Lý thuyết nền tảng .1 Lý thuyết về xử lý thông tin .2 Lý thuyết tình huống .3 Lý thuyết hệ thống. 60 iv Kết luận chương 1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Giới thiệu chung về phương pháp nghiên cứu.2 Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu .1 Giả thuyết nghiên cứu.2 Mô hình nghiên cứu.3 Thu thập dữ liệu.

Phương pháp phân tích dữ liệu. 84 Kết luận chương 2. 85 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam và ứng dụng công nghệ thông tin.1 Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam .2 Hiện trạng về ứng dụng CNTT trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam .2 Thông tin về mẫu và thống kê mô tả .1 Các thông tin về đặc điểm đối tượng trả lời khảo sát .2 Các thông tin về đặc điểm hoạt động của các doanh nghiệp vừa và nhỏ .3 Các thông tin về tình trạng CNTT của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phân tích và kiểm định mô hình .1 Kiểm định độ tin cậy của thang đo .2 Kiểm định sự khác biệt trị trung bình bằng ONE-WAY ANOVA .1 Kiểm định sự khác biệt trị trung bình bằng ONE-WAY ANOVA cho biến các công nghệ hiện đang được sử dụng tại doanh nghiệp (SORT) và Sự phù hợp của AIS (AISA_TOTALL).2 Kiểm định sự khác biệt trị trung bình bằng ONE-WAY ANOVA cho biến các ứng dụng công nghệ thông tin đang được triển khai tại doanh nghiệp hiện đang sử dụng (ITAPP) và Sự phù hợp của AIS (AISA_TOTALL) .3 Kiểm định sự khác biệt trị trung bình bằng ONE-WAY ANOVA cho biến Đặc điểm phần mềm kế toán doanh nghiệp hiện đang sử dụng (ACSOFT) và Sự phù hợp của AIS (AISA_TOTALL) .3 Xác định sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán .4 Phân tích hồi quy mô hình.

Các phát hiện qua nghiên cứu và thảo luận kết quả. 114 Kết luận chương 3. HOÀN THIỆN HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG BỐI CẢNH ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM.1 Định hướng phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam và nguyên tắc hoàn thiện. Khuyến nghị các giải pháp nhằm nâng cao sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán .1 Đối với yếu tố “Hiểu biết của chủ sở hữu/người quản lý” .2 Đối với yếu tố Cấp độ thiết lập công nghệ thông tin trong doanh nghiệp .3 Đối với yếu tố Quy mô doanh nghiệp.3 Khuyến nghị các giải pháp nhằm nâng cao thành quả hoạt động của các DNVVN .1 Đối với bản thân các doanh nghiệp.2 Đối với cơ quan nhà nước.4 Lộ trình thực hiện và điều kiện thực hiện giải pháp .1 Lộ trình thực hiện .2 Điều kiện thực hiện giải pháp.

139 Kết luận chương 4. 142 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 144 vi DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT AIS Hệ thống thông tin kế toán CNTT Công nghệ thông tin DN Doanh nghiệp DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ HTTT Hệ thống thông tin AIS Hệ thống thông tin kế toán IS Hệ thống thông tin MIS Hệ thống thông tin quản lý OIPT Lý thuyết xử lý thông tin tổ chức vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Cách đo lường cấp độ thiết lập của CNTT trong các nghiên cứu ….2: Cách đo lường hiểu biết của chủ sở hữu/người quản lý thông qua các nghiên cứu .3: Cách đo lường yếu tố cam chủ sở hữu/người quản lý thông qua các nghiên cứu .4: Cách đo lường yếu tố tri thức bên ngoài thông qua các nghiên cứu .5: Cách đo lường yếu tố tri thức nội bộ thông qua các nghiên cứu .6: Cách đo lường yếu quy mô doanh nghiệp thông qua các nghiên cứu 51 Bảng 1.7: Phân biệt cách đo chủ quan và đo lường khách về thành quả của doanh nghiệp.1 Mã hóa các biến đo lường trong mô hình nghiên cứu .1 Phân loại DNVVN theo Nghị định số 39/NĐ-CP của Chính Phủ. Thông tin của những người tham gia trả lời phiếu khảo sát .3 Thống kê loại hình hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ .4 Thống kê quy mô lao động của doanh nghiệp khảo sát.5 Thống kê quy mô vốn của doanh nghiệp khảo sát .6 Thống kê các công nghệ hiện đang được sử dụng tại doanh nghiệp khảo sát .7 Thống kê các ứng dụng CNTT hiện đang được triển khai tại doanh nghiệp khảo sát .8 Thống kê đặc điểm phần mềm kế toán doanh nghiệp hiện đang sử dụng tại doanh nghiệp khảo sát .9 Tổng hợp kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo .10 Thống kê mô tả .11 Bảng kiểm định phương sai đồng nhất - Test of Homogeneity of Variances .13 Thống kê mô tả .14 Thống kê mô tả .15 Bảng kiểm định phương sai đồng nhất - Test of Homogeneity of Variances .113 ix DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ Hình 1.1 Mô hình hệ thống thông tin trong doanh nghiệp .2: Hệ thống thông quản lý .3: Mô hình chung của hệ thống thông tin kế toán .4: Hệ thống thông tin kế toán xử lý dữ liệu để tạo ra thông tin cho những người ra quyết định.5 Các khía cạnh cấp độ thiết lập CNTT trong doanh nghiệp .1 Mô hình nghiên cứu .1 Mối quan hệ giữa các công nghệ hiện đang được sử dụng tại doanh nghiệp và sự phù hợp của AIS… .2 Mối quan hệ giữa các ứng dụng công nghệ thông tin đang được triển khai tại doanh nghiệp và sự phù hợp của AIS .3 Mối quan hệ giữa đặc điểm phần mềm kế toán doanh nghiệp hiện đang sử dụng và sự phù hợp của AIS .5: Biểu đồ Normal P-P Plot .7: Biểu đồ Normal P-P Plot .1 Tình hình sử dụng phần mềm quản lý trong DN qua các năm .2 Tình hình sử dụng PM quản lý theo quy mô doanh nghiệp .3 Thống kê loại hình hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ quy mô lao động của doanh nghiệp .4 Thống kê quy mô lao động của doanh nghiệp khảo sát quy mô vốn của doanh nghiệp.

93 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hệ thống thông tin kế toán (AIS) là một hệ thống dùng để thu thập, ghi nhận, lưu trữ, xử lý dữ liệu để tạo ra thông tin cho người dùng ra quyết định. AIS gồm 5 cấu thành: (1) người sử dụng hệ thống; (2) quy trình và hướng dẫn được sử dụng để thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu; (3) dữ liệu của tổ chức; (4) phần mềm, hạ tầng công nghệ thông tin; (5) hệ thống kiểm soát nội bộ và bảo vệ dữ liệu (Bodnar, 2014; M.