Giáo dục thời lê sơ 1428 1527 nhìn từ góc độ văn hóa học

BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI ******** NGUYỄN THÀNH NAM GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ (1428 - 1527) NHÌN TỪ GÓC ĐỘ VĂN HÓA HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC HÀ NỘI, 2017 BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI ******** NGUYỄN THÀNH NAM GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ (1428 - 1527) NHÌN TỪ GÓC ĐỘ VĂN HÓA HỌC Chuyên ngành: Văn hóa học Mã số: 62310640 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Trần Ngọc Vương HÀ NỘI, 2017 0 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính tác giả dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Trần Ngọc Vương. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận án này là trung thực, không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào.

Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Tác giả luận án Nguyễn Thành Nam 1 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT. 2 DANH MỤC BẢNG BIỂU.

4 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý luận của luận án .41 Chương 2: KHÁI QUÁT VỀ THỜI LÊ SƠ VÀ DIỆN MẠO CỦA NỀN GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ. Khái quát về thời Lê Sơ.

Diện mạo của nền giáo dục thời Lê Sơ .79 Chương 3: DI SẢN VĂN HÓA CỦA NỀN GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ. Di sản văn hóa vật thể. Di sản văn hóa phi vật thể .114 Chương 4: GIÁO DỤC THỜI LÊ SƠ TRONG DÒNG CHẢY GIÁO DỤC DÂN TỘC. Giáo dục thời Lê Sơ trong bối cảnh giáo dục Việt Nam thời phong kiến.

Ảnh hưởng của nền giáo dục thời Lê Sơ trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hiện nay và ý nghĩa thực tiễn của nó. Bài học kinh nghiệm. 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 152 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

0 2 DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CTQG Chính trị quốc gia ĐHQG Đại học quốc gia KHXH Khoa học xã hội GS Giáo sư Nxb Nhà xuất bản PGS Phó giáo sư Ths Thạc sĩ Tp Thành phố Ts Tiến sĩ UNESCO (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization) Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc VHTT Văn hóa thông tin VHNT Văn hóa nghệ thuật VNDG Văn hóa dân gian 3 DANH MỤC BẢNG BIỂU STT Tên phụ lục Trang 1 Bảng 4.1: Những biến đổi trong đời sống văn hóa xã hội thời Lê 117 Sơ so với thời Lý – Trần 2 Bảng 4.2: Số lượng phiếu hỏi phát ra và tỉ lệ phản hồi của đề tài 134 3 Bảng 4.3: Bảng khảo sát mục tiêu giáo dục đại học hiện nay 134 4 Bảng 4.4: Bảng khảo sát đối tượng được thụ hưởng nền giáo dục 136 hiện nay 5 Bảng 4.5: Bảng khảo sát nội dung và phương pháp giáo dục đại 137 học hiện nay 6 Bảng 4.6: Bảng khảo sát ảnh hưởng của nền giáo dục phong kiến 138 đến giáo dục đại học hiện nay 7 Bảng 4.7: Những điểm tương đồng của giáo dục thời Lê Sơ và 139 giáo dục thời hiện đại 4 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Ở bất kỳ quốc gia nào, phát triển giáo dục chính là điều kiện tiên quyết để phát triển đất nước lành mạnh và bền vững. Truyền thống giáo dục luôn có vị trí quan trọng trong lịch sử mọi xã hội. Ngày nay, sự phát triển của một quốc gia không chỉ thể hiện ở những chỉ số kinh tế, mà còn ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục.

Tại nhiều quốc gia trên thế giới, giáo dục không chỉ nâng cao đời sống tinh thần của người dân trong nước mà còn thực sự trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, tạo tiền đề vững chắc trong củng cố vị thế quốc gia. Giáo dục là một trong những nội dung quan trọng thể hiện và định rõ bản chất, sức mạnh của văn hóa mỗi dân tộc, mỗi thời kỳ. Mục tiêu, nội dung, hệ thống, sản phẩm, chất lượng của giáo dục được hình thành, kiểm định và phát huy trong tính thống nhất, tổng thể của môi trường chính trị - kinh tế, văn hóa - xã hội của từng giai đoạn lịch sử với những thể chế chính trị khác nhau. Một dân tộc với quá trình lịch sử văn hóa của mình sẽ sản sinh ra những truyền thống giáo dục tương ứng.

Là quốc gia có vị trí địa - văn hóa nằm ở điểm giao cắt và hội tụ của nhiều nền văn hóa, Việt Nam đã tiếp thu ảnh hưởng từ nhiều nền văn hóa khác nhau. Trong mạch chảy đó, trải qua hàng nghìn năm lịch sử, giáo dục ở Việt Nam đã xác lập được các thành tố thuộc truyền thống nội sinh và các thành tố có được do bản địa hóa các yếu tố du nhập từ bên ngoài, mang dấu ấn của giáo dục Phật giáo Ấn Độ, Nho giáo Trung Hoa, giáo dục của Âu – Mỹ… Đến thời kỳ hiện đại, nền giáo dục Việt Nam vẫn tiếp tục con đường vừa tiếp xúc giao lưu, vừa phát huy những yếu tố từ bên trong và điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trong chiến lược phát triển đất nước hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam định hướng phát triển giáo dục theo hướng tiên tiến, hiện đại, song không bỏ qua truyền thống. Liên quan đến yếu tố lịch sử và truyền thống, ở Việt Nam, trong nhiều giai đoạn khác nhau, tại những thời điểm khi mà giáo dục được kết tinh với những thành tựu nổi bật, thì điều này có nghĩa là những giai đoạn đó xã hội Việt Nam tương đối phát triển.

Một trong những giai đoạn như thế là những năm 1428 – 1527 – khoảng thời gian tiếp nối lịch sử hào hùng của dân tộc thực hiện khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập sau khi chiến thắng kẻ thù xâm lược. Thời kỳ Lê Sơ, đặc biệt là giai đoạn vua Lê Thánh 5 Tông trị vì là một trong những thời kỳ với rất nhiều chuyển biến quan trọng trên mọi phương diện của đời sống kinh tế - xã hội, đất nước trở thành một quốc gia hùng cường trong khu vực Đông Nam Á. Các triều vua trị vì ở thời kỳ này đều rất quan tâm đến giáo dục, nhất là đào tạo và sử dụng đội ngũ quan lại nhằm phát triển đất nước. Giáo dục thời Lê Sơ đã để lại nhiều di sản quý giá, bắt mạch, bám rễ và phát triển trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

Như đã nói ở trên, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chú trọng đến phát triển văn hóa- giáo dục, đặc biệt là thời kỳ đổi mới. Với những nỗ lực to lớn, giáo dục Việt Nam đã có những bước tiến dài, đạt những thành tựu quan trọng không thể phủ nhận. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu phát triển bền vững, đạt chuẩn quốc tế, quả thật, giáo dục Việt Nam vẫn còn có rất nhiều hạn chế, nhược điểm. Để giáo dục thực sự phát huy vai trò động lực của các quá trình kinh tế - xã hội, rất cần huy động/động viên các nguồn lực nội sinh, các di sản giáo dục vốn có trong lịch sử dân tộc kết hợp với các yếu tố ngoại sinh, tạo ra sức mạnh tổng hợp thúc đẩy giáo dục đi lên một cách mạnh mẽ.

Dưới góc độ tiếp cận đó và trên ý nghĩa ấy, chúng tôi lựa chọn đề tài “Giáo dục thời Lê Sơ (1428 – 1527) nhìn từ góc độ văn hóa học” làm luận án tiến sĩ Văn hóa học, nhằm không chỉ nhận chân nội dung, đặc điểm của nền giáo dục thời kỳ Lê Sơ, mà còn làm sáng tỏ những giá trị trường tồn của nó, rút ra những nhận thức khoa học, những kinh nghiệm lịch sử bổ ích tham chiếu cho hiện tại. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ khung lý thuyết của luận án, phân tích bổi cảnh lịch sử, mô tả diện mạo và di sản văn hóa thời Lê Sơ; chỉ ra vai trò, ảnh hưởng, giá trị văn hóa của nền giáo dục Lê Sơ đối với đời sống xã hội thời kỳ đó cũng như ở hiện tại; từ đó, nhận thức đúng vị trí, vai trò, ảnh hưởng của giáo dục thời kỳ này trong dòng chảy giáo dục dân tộc; đồng thời, đúc rút một số kinh nghiệm tham khảo cho hiện tại và nêu lên ý nghĩa thực tiễn. Nhiệm vụ nghiên cứu - Trình bày và làm sáng tỏ những thành tựu và khoảng trống liên quan đến đề tài nghiên cứu thông qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan; đồng thời, làm rõ khung lý thuyết của luận án.

6 - Phân tích bối cảnh chính trị- xã hội tác động đến quá trình hình thành, phát triển nền giáo dục Lê Sơ. - Trình bày diện mạo nền giáo dục thời kỳ Lê Sơ trên mọi chiều cạnh của nó. - Phân tích và làm rõ di sản văn hóa của nền giáo dục thời Lê Sơ. - Chỉ ra vai trò, ảnh hưởng, giá trị văn hóa của nền giáo dục Lê Sơ đối với đời sống xã hội đương đại cũng như ở hiện tại;bđồng thời, đúc rút một số bài học kinh nghiệm và nêu lên ý nghĩa thực tiễn của nó.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là giáo dục thời Lê Sơ tiếp cận từ góc độ văn hóa học. Cụ thể: Luận án nghiên cứu giáo dục thời Lê Sơ như một thực thể văn hóa, xem xét giáo dục thời Lê Sơ với một cấu trúc văn hóa chặt chẽ. Ngoài ra, luận án nghiên cứu vai trò, giá trị của giáo dục thời Lê Sơ ở những chiều cạnh văn hóa.

Với tư cách là một thực thể văn hóa, giáo dục thời Lê Sơ có những ảnh hưởng, đóng góp nhất định trong dòng chảy văn hóa chung của dân tộc- đó đồng thời cũng là một chiều cạnh/góc độ nghiên cứu quan trọng của luận án.