Giảm nghèo với cách tiếp cận nghèo đa chiều ở vùng đông nam bộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT TRẦN THỊ SEN GIẢM NGHÈO VỚI CÁCH TIẾP CẬN NGHÈO ĐA CHIỀU Ở VÙNG ĐÔNG NAM BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT TRẦN THỊ SEN GIẢM NGHÈO VỚI CÁCH TIẾP CẬN NGHÈO ĐA CHIỀU Ở VÙNG ĐÔNG NAM BỘ Ngành: Kinh tế Chính trị Mã số: 62310102 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS HỒ TRỌNG VIỆN 2. LƯU THỊ KIM HOA TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ kinh tế “Giảm nghèo với cách tiếp cận đa chiều ở vùng Đông Nam Bộ” là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực. Các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận án có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng. Tất cả những sự trợ giúp trong việc thực hiện luận án này đều đã được cảm ơn và các thông tin sử dụng trong luận án đã được trích dẫn đầy đủ. Tác giả luận án Trần Thị Sen ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Cụm từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt LĐTBXH Lao động thương binh xã hội ĐNB Đông Nam Bộ Gross Region Domestic GRDP Tổng sản phẩm quốc nội Product NĐC Nghèo đa chiều NHTG Ngân hàng Thế giới TFP Total Factors Productivity Tổng năng suất các nhân tố XĐGN Xoá đói giảm nghèo United Nations Development Chương trình Phát triển Liên UNDP Programme Hiệp Quốc iii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu. Chuẩn nghèo của Việt Nam qua các giai đoạn. Đo lường nghèo đa chiều theo chuẩn quốc tế. Đo lường nghèo đa chiều theo chuẩn Việt Nam.

Đặc điểm các tỉnh, thành phố Vùng Đông Nam Bộ, 2018. Tăng trưởng GRDP vùng Đông Nam Bộ. GRDP bình quân đầu người một tháng theo giá hiện hành, 2012-2019, (lần). Cơ cấu kinh tế vùng Đông Nam Bộ, 2018, (%).

Mức tăng năng suất lao động của vùng Đông Nam Bộ, 2010-2018 (lần) 73 Bảng 3. Tỷ lệ hộ nghèo theo vùng, 2010-2018 (%). Hệ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập (hệ số GINI), 2010-2019 76 Bảng 3. Mức chênh lệch giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất, 2010-2018, (lần).

Thu nhập và chi tiêu bình quân nhân khẩu, 2010-2018 (nghìn đồng/người/tháng). Tỷ lệ hộ nghèo theo thu nhập và chi tiêu, 2010-2018 (%). Nguồn thu nhập của hộ gia đình, 2010-2018 (%). Chi tiêu bình quân đầu người/ tháng, 2010-2018, (nghìn đồng).

Mức chênh lệch về chi tiêu giữa nhóm có thu nhập cao nhất và nhóm có thu nhập thấp nhất, 2010-2018, (lần). Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều các địa phương vùng Đông Nam Bộ (%). Tỷ lệ tiếp cận các chỉ số phi tiền tệ, 2010-2018 (%). Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều (H), 2010-2018 (%).

Mức độ thiếu hụt và chỉ số nghèo đa chiều (%), 2012 và 2018. Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) Việt Nam 2016 – 2020, (%). Mức độ thiếu hụt từng chỉ số, 2018 (%). Tỷ lệ người lớn biết đọc, biết viết vùng Đông Nam Bộ, giữa thành thị và nông thôn, giữa nam và nữ giai đoạn, 2010-2018, (%).

Tỷ lệ nhập học đúng tuổi theo các cấp vùng ĐNB, 2018, (%). Số năm đi học trung bình của người trưởng thành vùng ĐNB. Tỷ lệ người nghèo khám chữa bệnh có bảo hiểm y tế/ sổ khám chữa bệnh miễn phí, 2010-2018, (%). Tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi/ 1.

Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng năm 2019, (%). Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm của lực lượng lao động trong độ tuổi năm 2019 phân theo vùng, (%). Tiếp cận các hàng hóa, dịch vụ cơ bản của vùng ĐNB, 2010-2018, (%). Thực trạng nghèo đa chiều từ dữ liệu khảo sát.

Đặc điểm hộ được khảo sát (tất cả các nhóm). Kiểm định t đối với mẫu độc lập. Kiểm định Chi bình phương. Ma trận tương quan giữa các biến nghiên cứu.

Kết quả phân tích mô hình Logit nhị thức. Mức độ tác động của các yếu tố đến khả năng không nghèo của hộ. Tỷ lệ tiếp cận tín dụng cho người nghèo, 2010-2018, (%). Hệ số hồi quy.

Dự báo với kịch bản các yếu tố tác động.134 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2. Khung sinh kế của hộ nghèo. Vùng Đông Nam Bộ. Mức độ đóng góp của các chỉ số vào tình trạng nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ năm 2019 (%).90 vii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.ii DANH MỤC BẢNG.iii DANH MỤC HÌNH.vi MỤC LỤC.vii MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp của đề tài luận án.

Đóng góp về mặt thực tiễn – những đề xuất mới. Đóng góp về mặt lý thuyết. Bố cục của đề tài luận án. 8 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NGHÈO ĐÓI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tình hình nghiên cứu về nghèo đói. Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài luận án.

Phương pháp nghiên cứu và khung phân tích. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu định lượng.

Khung phân tích đề tài luận án. 31 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.33 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHÈO ĐÓI. Quan niệm về nghèo đói. Các khái niệm về nghèo đói.

Khái niệm đói nghèo trên thế giới. Khái niệm đói nghèo ở Việt Nam. Tiếp cận giảm nghèo theo hướng đa chiều. Khái niệm đói nghèo đa chiều.

Đo lường nghèo đa chiều. Tiếp cận giảm nghèo theo nguồn vốn sinh kế bền vững. Lý thuyết nghèo đói và mô hình các yếu tố tác động đến nghèo đói. Các lý thuyết về nghèo đói.

Lý thuyết về thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của trường phái kinh tế cổ điển. Lý thuyết về phân tầng xã hội của Weber. Lý thuyết cái vòng luẩn quẩn và cú huých từ bên ngoài của trường phái kinh tế học tân cổ điển. Lý thuyết của trường phái phúc lợi.

Lý thuyết của trường phái nhu cầu cơ bản. Lý thuyết về phân hóa giàu nghèo của Chủ nghĩa Mác – Lênin. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghèo đói. Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về xóa đói giảm nghèo.

Các yếu tố tác động đến nghèo đói. Vốn con người. Vốn tài chính. Vốn vật chất.

Vốn tự nhiên.64 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.66 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG NGHÈO ĐA CHIỀU VÙNG ĐÔNG NAM BỘ. Tổng quan về Vùng Đông Nam Bộ. Vị trí vùng Đông Nam Bộ. Tăng trưởng kinh tế vùng Đông Nam Bộ.

Tăng trưởng GRDP. GRDP bình quân đầu người. Quy mô và cơ cấu kinh tế vùng Đông Nam Bộ. Năng suất lao động vùng Đông Nam Bộ.

Thực trạng nghèo vùng Đông Nam Bộ. Tổng quan về tình hình hình nghèo vùng Đông Nam Bộ. Thực trạng nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ. Nghèo về thu nhập và chi tiêu.

Các yếu tố tác động đến nghèo đa chiều Vùng Đông Nam Bộ. Thống kê, mô tả mẫu nghiên cứu. Đặc điểm của hộ gia đình trong mẫu khảo sát. Kết quả phân tích mô hình Logit nhị thức.

Thảo luận kết quả hồi quy về các yếu tố tác động nghèo đa chiều. Kết quả thực hiện các chính sách và giải pháp hỗ trợ giảm nghèo vùng Đông Nam Bộ. Chính sách hỗ trợ vay vốn tín dụng ưu đãi. Chính sách nhằm kéo giảm thiếu hụt chiều giáo dục.

Chính sách nhằm kéo giảm thiếu hụt chiều y tế. Chính sách nhằm kéo giảm thiếu hụt chiều tiếp cận thông tin. Chính sách nhằm kéo giảm thiếu hụt chiều điều kiện sống. Nhóm chính sách, giải pháp hỗ trợ an sinh xã hội.

Các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế. Đánh giá hiệu quả giảm nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ. Những mặt tích cực và nguyên nhân. Những mặt hạn chế và nguyên nhân.121 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.126 CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU VÙNG ĐÔNG NAM BỘ.

Căn cứ đề xuất giải pháp. Dự báo cơ hội và thách thức đối với giảm nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ. Về thách thức. Dự báo nghèo đa chiều của hộ gia đình vùng Đông Nam Bộ.

Mục tiêu giảm nghèo đa chiều của vùng Đông Nam Bộ. Phương hướng xây dựng giải pháp giảm nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ. Giải pháp giảm nghèo đa chiều vùng Đông Nam Bộ. Nhóm Giải pháp hỗ trợ tăng thu nhập cho hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Giải pháp tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, hộ cận nghèo. Giải pháp đào tạo nghề và giải quyết việc làm. Nhóm Giải pháp hỗ trợ tăng cường các khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho người nghèo, hộ nghèo, hộ cận nghèo. Giải pháp hỗ trợ về giáo dục.

Giải pháp hỗ trợ về y tế. Giải pháp hỗ trợ về nhà ở. Giải pháp hỗ trợ tiếp cận thông tin. Nhóm giải pháp hỗ trợ trực tiếp giảm thiểu rủi ro và những nguy cơ dễ làm tổn thương người nghèo, hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Nhóm giải pháp nâng cao nguồn sinh kế cho người nghèo. Nâng cao chất lượng vốn con người. Nâng cao vốn tài chính cho người nghèo. Nâng cao vốn vật chất cho người nghèo.

Nâng cao vốn xã hội cho người nghèo. Nâng cao vốn tự nhiên cho người nghèo. Các giải pháp đảm bảo. 159 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.161 PHẦN KẾT LUẬN, HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Dàn bài thảo luận chuyên gia Phụ lục 2: Kết quả phân tích dữ liệu khảo sát mức sống dân cư 2018 (VHLSS 2018) bằng Phần mềm SPSS 22. Tính cấp thiết của đề tài Nghèo đói đã, đang và trong tương lai vẫn có thể diễn ra trên thế giới này. Nghèo đói tự thân nó không có giới hạn, tồn tại khắp mọi nơi và đặc biệt nghiêm trọng hơn tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Nghèo đói không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến số phận của những con người lâm vào tình trạng cùng khổ mà còn làm suy yếu sự thịnh vượng của cả một quốc gia.

Đó là lý do mà nhiều quốc gia trên thế giới xem mục tiêu xóa đói giảm nghèo là rất quan trọng nhằm hướng đến sự phát triển bền vững. Mục tiêu này càng trở nên quan trọng hơn đối với các nước có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Chính vì thế, giải quyết vấn đề nghèo đói phải luôn được đặt song hành với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.