Luận án: Giảm nghèo miền núi phía Bắc với công cụ tài chính công

MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 5 CHƯƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH CÔNG TRONG GIẢM NGHÈO VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ. Nghèo và vai trò của Nhà nước trong cuộc đấu tranh giảm nghèo. Nhận thức chung về nghèo.

Các khái niệm và thước đo về nghèo. Chuẩn nghèo đói ở Việt Nam. Nguyên nhân dẫn đến nghèo. Nhà nước với công cuộc chống nghèo.

Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Các biện pháp nhà nước sử dụng để chống nghèo. Sử dụng công cụ tài chính công để giảm nghèo. Quan niệm về sử dụng công cụ tài chính công.

Chi Ngân sách nhà nước. Các quỹ tài chính công ngoài ngân sách. Tín dụng nhà nước. Vai trò, tác động của công cụ tài chính công với giảm nghèo.

Vai trò của chi NSNN đối với mục tiêu giảm nghèo. Vai trò của tín dụng nhà nước với mục tiêu giảm nghèo. Vai trò của bảo hiểm cho người nghèo. Kinh nghiệm sử dụng công cụ tài chính công cho công cuộc giảm nghèo của các nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam.

Kinh nghiệm của Ấn Độ. Kinh ngiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Nhật Bản. Bài học chính sách cho Việt Nam.59 CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH CÔNG NHẰM THỰC HIỆN MỤC TIÊU GIẢM NGHÈO Ở CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1990 ĐẾN NAY.

Thực trạng nghèo đói ở các tỉnh Miền núi phía Bắc. Đặc điểm kinh tế - xã hội ảnh hưởng tới tình trạng nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Đặc điểm địa lý, điều kiện tự nhiên, tình hình dân số và lao động. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đến nghèo đói:.

Tình trạng nghèo đói ở các tỉnh Miền núi phía Bắc. Tình hình sử dụng các công cụ tài chính công. Cơ sở pháp lý trong sử dụng công cụ tài chính công nhằm mục tiêu giảm nghèo. Thực trạng chi ngân sách trong giảm nghèo ở các tỉnh MNPB.

Về chi đầu tư. Chi chương trình mục tiêu quốc gia. Bảo hiểm với người nghèo. Bảo hiểm y tế cho người nghèo.

Về trợ cấp hưu trí. Về các sản phẩm bảo hiểm. An sinh xã hội cho người nghèo. Tín dụng nhà nước.

117 CHƯƠNG 3 : GIẢI PHÁP SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH CÔNG THÚC ĐẨY CÔNG CUỘC GIẢM NGHÈO Ở CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC. Chiến lược giảm nghèo trong phát triển kinh tế của Việt Nam:. Định hướng và quan điểm sử dụng công cụ tài chính công nhằm thực hiện mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam. Những định hướng sử dụng công cụ TCC nhằm mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam.

Định hướng chính sách. Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng .3 Duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô. Cải cách hành chính. Quan điểm sử dụng công cụ TCC nhằm thực hiện mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam.

Quan điểm tiếp cận vấn đề nghèo đói và xoá đói, giảm nghèo. Quan điểm phát triển hệ thống ASXH. Quan điểm cần quán triệt trong sử dụng các công cụ tài chính công. Các giải pháp sử dụng công cụ tài chính công để giảm nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Chính sách chi ngân sách. Về phân bổ chi ngân sách. Về cơ chế sử dụng nguồn vốn. Về cơ chế kiểm tra, giám sát chi ngân sách.

Giải pháp đối với chương trình mục tiêu quốc gia. Giải pháp đối với nguồn vốn ODA. Chính sách bảo hiểm trong việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam. BHYT cho người nghèo.

Trợ cấp hưu trí. Nguồn tài chính của Nhà nước. Cải thiện hệ thống bảo hiểm sản xuất và bảo trợ xã hội. Chính sách TDNN trong việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam.

Về huy động nguồn vốn tín dụng. Về tăng trưởng dư nợ cho vay XĐGN. Về nâng cao chất lượng tín dụng đối với người nghèo. Về cơ chế cho vay TDNN.

Các giải pháp khác. Giảm nghèo hướng tới đối tượng là trẻ em. Điều kiện thực hiện giải pháp. Về hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật.

Sửa đổi, bổ sung các văn bản đã ban hành. Ban hành các văn bản mới. Về nguồn lực tài chính. Về tổ chức thực hiện.

Tính cấp thiết của Luận án Trong hơn 20 năm qua, quá trình đổi mới đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc tăng thu nhập và giảm đói nghèo ở Việt Nam. Tuy nhiên người nghèo vẫn còn rất nhiều và giúp họ thoát nghèo là một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ. Xóa đói giảm nghèo (XĐGN) là một trong những chính sách xã hội cơ bản của quốc gia hướng vào phát triển con người, nhất là người nghèo, tạo cơ hội để họ tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. XĐGN được ưu tiên hàng đầu trong hoạch định và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Phát triển kinh tế phải đồng thời với XĐGN, nếu XĐGN không được giải quyết một cách vững chắc thì không một mục tiêu nào về phát triển kinh tế, cải thiện đời sống, ổn định xã hội, bảo đảm quyền con người. được thực hiện. Giảm nghèo là góp phần giảm khoảng cách chênh lệch về mức sống giữa nông thôn và thành thị, giữa các tầng lớp dân cư, giảm nghèo chính là góp phần vào thúc đẩy quá trình hội nhập trong xu thế toàn cầu hoá; giảm nghèo còn góp phần giữ vững và phát huy bản sắc, truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái. Trên bước đường phát triển và hội nhập với kinh tế thế giới, Việt Nam đang đứng trước những thách thức lớn về tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo.

Trong việc thực hiện những mục tiêu và nhiệm vụ tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo có nhiều công cụ chính sách khác nhau được sử dụng, trong đó công cụ tài chính công (TCC) được xem là công cụ tác động có hiệu quả nhất tới tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo. Những công trình đã nghiên cứu về xoá đói giảm nghèo không nhiều, tính từ năm 1993 đến nay có 13 luận án nghiên cứu và phạm vi, mức độ nghiên cứu cũng rất khác nhau. Một số công trình tiêu biểu, đó là: Luận án Tiến sĩ của TS. Trần Đình Đàn(2001), “Những giải pháp kinh tế - xã hội chủ yếu nhằm xoá đói, giảm nghèo ở Hà Tĩnh”; Luận án Tiến sĩ của TS.

Nguyễn Trung Tăng (2002), “Tín dụng cho người nghèo và các quỹ xoá đói, giảm nghèo”; Luận án Tiến sĩ của TS. Lê Văn Bình (2009), “Quản lý Nhà nước về xoá đói, giảm nghèo vùng Bắc 5 Trung Bộ và duyên hải trung Bộ trong giai đoạn hiện nay”; Luận án Tiến sĩ của TS. Nguyễn thị Hoa (2009), “Hoàn thiện chính sách xoá đói, giảm nghèo của Việt Nam đến 2015" Các công trình trên đây, ở góc độ và mức độ khác nhau đã tiếp cận, nghiên cứu về các chính sách xoá đói, giảm nghèo của Việt Nam; tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu sâu cả về lý luận, thực tiễn, và đưa ra giải pháp cụ thể đối với việc sử dụng các công cụ tài chính mà cụ thể là các công cụ tài chính công đối với việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo. Xuất phát từ lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Sử dụng công cụ tài chính công nhằm mục tiêu giảm nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc” để nghiên cứu, thực hiện luận án tiến sĩ kinh tế.

Mục đích nghiên cứu của luận án Luận án tập trung vào khai thác 3 khía cạnh cơ bản sau đây - Trình bày lý luận cơ bản, tổng quan về công cụ tài chính công, làm sáng tỏ sự tồn tại tất yếu khách quan, vai trò của công cụ tài chính công nhằm mục tiêu giảm nghèo. Tham khảo kinh nghiệm giảm nghèo của một số nước phát triển trên thế giới, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá trình sử dụng các công cụ tài chính công nhằm mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam - Đánh giá thực trạng sử dụng công cụ tài chính công để giảm nghèo của Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay; qua đó làm rõ những mặt đã làm được, những mặt còn hạn chế, tồn tại và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế để làm căn cứ, cơ sở cho việc đưa ra các giải pháp sử dụng công cụ tài chính công để giảm nghèo ở Việt Nam. - Đề xuất các quan điểm, mục tiêu giảm nghèo ở Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp, lộ trình giảm nghèo bằng việc sử dụng các công cụ tài chính công ở Việt Nam trong thời gian tới. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào công cụ tài chính công và việc sử dụng các công cụ tài chính công nhằm mục tiêu giảm nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới; từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện việc sử dung công cụ tài chính công nhằm muc tiêu giảm nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam trong thời gian tới. 6 Sử dụng các công cụ tài chính công (chính sách thuế, phí; đầu tư ngân sách; tín dụng ưu đãi; trợ cấp, trợ giá;.) là một nội dung quan trọng thể hiện vai trò to lớn và nhiều mặt của Nhà nước đối với quá trình giảm nghèo trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đã có nhiều phân tích về nguyên nhân của thành công và không thành công xuất phát từ khía cạnh chủ quan cũng như khách quan. Chẳng hạn, sự thiếu đồng bộ trong tài trợ; sự đáp ứng không đầy đủ nguồn vốn; các hiện tượng tiêu cực; sự phối kết hợp giữa các ngành, các bộ phận chưa tốt; quản lý bất tài và yếu kém.

Luận án đi vào xem xét vấn đề theo một cách tiếp cận khác, đó là xem xét tác động trực tiếp của các công cụ tài chính đến quá trình giảm nghèo, các công cụ tài chính cũng chỉ là một phương tiện tác động nhằm đạt đến một mục tiêu cụ thể là mục tiêu giảm nghèo. Do đó, nó chỉ có nghĩa là tổng thể những phương thức và những yếu tố (khách quan và chủ quan) vận hành những phương thức này nhằm phát huy những tác động tích cực của tài chính đối với quá trình giảm nghèo. Xét đến cùng, những tác động của tài chính đối với quá trình giảm nghèo chính là hệ quả của những chức năng tài chính.