Đề xuất giải pháp phát triển bền vững cảng biển Hải Phòng - Nghiên cứu

Tính cấp thiết của đề tài Hải Phòng là thành phố cảng quan trọng của khu vực phía Bắc và cũng là thành phố quan trọng nhất của Việt Nam từ hơn 100 năm qua. Với hệ thống cảng biển được đầu tư xây dựng, phát triển từ rất sớm và được đánh giá luôn là địa phương đi đầu về phát triển các dịch vụ hàng hải và dịch vụ cảng biển tại khu vực phía Bắc, hệ thống cơ sở hạ tầng về cầu bến, kho bãi và hệ thống giao thông kết nối cảng biển ngày càng khang trang, hiện đại. Sau một thời gian dài được quan tâm đầu tư phát triển, hiện nay với quy mô trên 47 cầu bến, có tổng chiều dài trên 11.200 m, chiều dài luồng ra vào cảng là 85 km, khả năng tiếp nhận các tàu có trọng tải đến 40.000 tấn giảm tải, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng đạt mức tăng trưởng hàng năm từ 10 - 12% trong nhiều năm gần đây và luôn đứng trong tốp đầu của cả nước về mức tăng trưởng hàng hóa thông qua cảng. Theo quy hoạch và định hướng phát triển đến năm 2030, khu Lạch Huyện sẽ là khu cảng quốc tế có thể tiếp nhận các tàu có trọng tải từ 50.000 DWT vào làm hàng, tàu container có sức chở đến 8.

Năng lực thông qua giai đoạn 2020 - 2025 từ 45 - 50 triệu tấn/năm, giai đoạn 2025 - 2030 từ 120 - 130 triệu tấn/năm. Khu bến Đình Vũ bao gồm cả Nam Đình Vũ là khu bến tổng hợp, bến chuyên dùng có thể tiếp nhận các tàu đến 20.000 DWT vào làm hàng. Năng lực thông qua dự kiến đến năm 2020 đạt khoảng từ 35 - 40 triệu tấn/năm và đạt khoảng từ 40 - 45 triệu tấn vào năm 2030. Khu bến trên sông Cấm sẽ hạn chế phát triển mở rộng, chỉ tập trung đầu tư chiều sâu để duy trì và khai thác các tàu có trọng tải đến 10.000 DWT vào làm hàng, các bến cảng hiện hữu nằm trong nội thành của Thành phố Hải Phòng như bến cảng Hoàng Diệu sẽ tiến hành di dời và dần từng bước chuyển đổi công năng sử dụng cho phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế xã hội của địa phương, khu vực và phải phù hợp với tiến độ xây dựng các bến tại khu vực Lạch Huyện.

Năng 1 lực thông qua dự kiến đạt vào khoảng 20 - 25 triệu tấn vào năm 2020 và giảm dần còn khoảng 15 - 20 triệu tấn vào năm 2030 [35]. Theo dự báo lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng từ mức 79,5 triệu tấn năm 2015 sẽ đạt khoảng 85 triệu tấn trong năm 2016, đến năm 2020 sẽ tăng trên 114 triệu tấn và hơn 170 triệu tấn vào năm 2030. Tuy nhiên, hoạt động kinh tế biển của Hải Phòng nói chung và hoạt động khai thác cảng biển nói riêng lại đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn thách thức, thiếu tính bền vững, nguồn nhân lực về kinh tế biển còn thiếu về số lượng, yếu về trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và kinh nghiệm quản lý, khoa học công nghệ, phương tiện trang bị xếp dỡ hạn chế và lạc hậu, bộ máy quản lý, điều hành khai thác cồng kềnh, kém hiệu quả, hệ thống thủ tục hành chính rườm rà, thực sự đang là rào cản lớn cho sự phát triển bền vững của cảng biển Hải Phòng. Tình trạng xây dựng cảng biển tràn nan, manh mún, làm lãng phí nguồn lực, giảm hiệu quả đầu tư đã và đang là thách thức lớn đối với cảng biển Hải Phòng trong thời gian tới, hiện trên toàn địa bàn thành phố dọc theo sông Cấm xuống khu Đình Vũ có đến 12 bến cảng container, tuy nhiên trong số 12 bến container cũng chỉ có duy nhất bến Tân Vũ của Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng là có chiều dài trên 1.000 m và hệ thống miền hậu phương phù hợp, còn lại các bến đều phổ biến với chiều dài khoảng từ 250 m đến 300 m và hệ thống hậu phương rất hạn chế, gây khó khăn cho hoạt động khai thác và lưu trữ hàng hóa.

Trong khi hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động vận tải và lưu thông hàng hóa mặc dù đã có nhiều cải thiện nhưng vẫn còn nhiều yếu kém, lạc hậu, thiếu hệ thống đường bộ cao tốc chạy dọc theo bờ biển, nối liền các thành phố, các khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển thành một chuỗi kinh tế biển liên hoàn, trang thiết bị xếp dỡ lạc hậu và thiếu đồng bộ, nên hiệu quả kinh doanh khai thác chưa đạt được chưa tương xứng với tiềm năng lợi thế. Sự phát triển thiếu không bền vững của cảng biển Hải Phòng nếu không được khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế, xã hội và môi 2 trường của Thành phố Hải Phòng, nhất là ảnh hướng đến môi trường sống, đến hệ sinh thái biển của Hải Phòng. Do đó trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Chính quyền Thành phố đã rất quan tâm chú trọng đầu tư cho công tác phát triển bền vững cảng biển nói chung và phát triển bền vững cảng biển Hải Phòng nói riêng, nhưng kết quả đạt được lại chưa như mong muốn, tại hầu hết các cảng biển trong cả nước nói chung và cảng biển Hải Phòng nói riêng vẫn còn tồn tại các thiếu sót, hàn chế so với mục tiêu phát triển bền vững. Với mong muốn có một công trình nghiên cứu khoa học để đóng góp cho sự phát triển bền vững của cảng biển Hải Phòng, thực hiện thắng lợi chiến lược phát triển kinh tế biển mà Đảng, Nhà nước đã đề ra, góp phần hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Hải Phòng đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 nên nghiên cứu sinh lựa chọn Đề tài “Đề xuất giải pháp phát triển bền vững cảng biển Hải Phòng”.

Tình hình nghiên thế giới và trong nƣớc đối với lĩnh vực của đề tài Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, nhất là ở các nước có ngành hàng hải phát triển như Đức, Hà Lan, Úc, Nhật Bản…đã có nhiều công trình nghiên cứu về cảng biển. Tuy nhiên các công trình chủ yếu nghiên cứu thuần túy về hoạt động quản lý, khai thác cảng biển, chưa có nhiều sự gắn kết với sự phát triển bền vững của cảng biển, tiêu biểu cho các công trình nghiên cứu có thể kể đến: Luận án tiến sĩ của tác giả Quazi Mohammed Habibus Sakalayen (2014), Trường Đại học Tasmania, Úc. Nghiên cứu về vai trò chiến lược của các cảng địa phương Australia trong việc phát triển của địa phương, khu vực; Luận án tiến sĩ của tác giả Sander Dekker (2005), Trường Nghiên cứu TRAIL, Hà Lan. Nghiên cứu về đầu tư cảng theo hướng kế hoạch tổng hợp năng lực cảng; Luận án tiến sĩ của tác giả Antony Raymond Walker (1984), Trường Đại học Durham, Anh.

Nghiên cứu về các cảng biển và sự phát triển ở Vịnh Pecxich. Nghiên cứu tập trung vào ba lĩnh vực: Khảo sát mạng lưới thương mại hiện có, đánh giá về mối 3 quan hệ giữa các dự án mở rộng cảng biển và mô hình chung phát triển kinh tế trong vùng Vịnh, nêu các vấn đề liên quan tới các dịch vụ vận chuyển và mật độ dày đặc cảng ở vùng Vịnh; Luận án tiến sĩ của tác giả Franklin E Gbologah (2010), Viện Công nghệ Georgia, Mỹ. Nghiên cứu về phát triển mô hình trung chuyển vận tải cảng nhiều nút để đánh giá lưu lượng container; Luận án tiến sĩ của tác giả Carl J. Hatteland (2010), Trường Quản lý Na Uy.

Nghiên cứu về các cảng biển trong vai trò của mạng lưới công nghiệp. Bài báo của tác giả Abraham Zhang, Hui Shan LOH và Vinh Van Thai. Nghiên cứu về các ảnh hưởng của xu hướng sản xuất toàn cầu hóa lên sự phát triển cảng biển của Hồng Kông. Nghiên cứu phát hiện rằng việc chuyển dịch sản xuất về phía tây Quảng Đông đem lại lợi ích cho cảng biển Hồng Kông, nhưng chuyển dịch tới các vị trí khác khiến cảng Hồng Kông kém hấp dẫn.

Từ các phát hiện đó, các chính sách của chính phủ được thảo luận nhằm hỗ trợ sự phát triển của cảng và mở rộng kinh tế cảng biển. Tạp chí The Asian Journal of Shipping and Logistics, tháng 3 năm 2015. Bài báo của tác giả H. Nghiên cứu về kế hoạch chiến lược cho việc phát triển cảng biển nhằm nâng cao năng lực trung chuyển container từ các cảng biển phía nam Iran.

Tạp chí The International Journal on Marine Navigation and Safety of Sea Transportation, tháng 9 năm 2013. Các nghiên cứu ở trong nước Đối với Việt Nam cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến hoạt động khai thác cảng biển như công trình nghiên cứu của Tiến sĩ Trương Đình Hiển và các cộng sự về hệ thống cảng biển nước sâu và khu công nghiệp phụ trợ tại Miền Trung, bao gồm cảng nước sâu Dung Quất - Quảng Ngãi, Chân Mây - Thừa Thiên Huế và Nhơn Hội; Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Thanh (2002), Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu các giải pháp chiến lược phát triển cảng biển khu vực TP. Hồ Chí Minh đến năm 2010; Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Dương Văn Bạo (2005), Trường Đại học Hàng 4 hải Việt Nam.

Nghiên cứu hoàn thiện phương pháp quy hoạch bến cảng container và áp dụng vào khu vực kinh tế phía Bắc Việt Nam; Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Đặng Công Xưởng (2007), Trường Đại học Hàng hải Việt Nam. Nghiên cứu hoàn thiện mô hình quản lý Nhà nước về kết cấu hạ tầng cảng biển Việt Nam; Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Khoảng (2011). Nghiên cứu phát triển cảng container đầu mối khu vực phía Nam. Đề tài cấp bộ (2009).

Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư cảng biển, do Vụ Kết cấu Hạ tầng - Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện; PGS. Xây dựng Bộ tiêu chí cảng sinh thái (ECOPORT) và áp dụng tại cảng Chùa Vẽ Hải Phòng, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam; PGS. Đặng Công Xưởng (2015). Nghiên cứu các luận cứ khoa học nhằm đề xuất các giải pháp giảm thiểu các loại tai nạn trong hoạt động khai thác cảng biển, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam; TS.

Nghiên cứu phát triển bền vững vận tải biển Việt Nam trong Hội nhập WTO, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ; bài báo của tác giả. Vương Toàn Thuyên (2008). Cảng biển Việt Nam trong định hướng phát triển kinh tế hàng hải phù hợp với chiến lược biển đến năm 2020. Tạp chí Kinh tế phát triển, tháng 02/2008; TS.

Hướng đi cho mô hình quản lý cảng biển Việt Nam. Tạp chí Giao thông vận tải, tháng 10/2015.