Luận án: Giải phẫu thần kinh cơ vòng mắt & duỗi ngón tay, ứng dụng ghi điện cơ sợi đơn ở bệnh nhân nhược cơ

11 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y LÊ TỰ QUỐC TUẤN NGHIÊN CỨU GIẢI PHẪU CÁC NHÁNH THẦN KINH CHI PHỐI CƠ VÒNG MẮT VÀ CƠ DUỖI CÁC NGÓN TAY ỨNG DỤNG TRONG KỸ THUẬT GHI ĐIỆN CƠ SỢI ĐƠN Ở BỆNH NHÂN NHƯỢC CƠ Chuyên ngành : Khoa học y sinh Mã số : 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM ĐĂNG DIỆU 2. NGUYỄN VĂN CHƯƠNG HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả LÊ TỰ QUỐC TUẤN MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt trong luận án Danh mục thuật ngữ Anh-Việt Danh mục các bảng Danh mục sơ đồ Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. KHÁI NIỆM ĐIỂM VẬN ĐỘNG CỦA HỆ CƠ VÂN. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU CƠ VÒNG MẮT, CƠ DUỖI CÁC NGÓN VÀ SINH LÝ BỆNH HỌC BỆNH NHƯỢC CƠ.

Đặc điểm giải phẫu cơ vòng mắt. Error! Bookmark not defined. Đặc điểm giải phẫu cơ duỗi các ngón tayError! Bookmark not defined. Sinh lý bệnh học bệnh nhược cơ.

Error! Bookmark not defined. CÁC KỸ THUẬT CHẨN ĐOÁN ĐIỆN TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH NHƯỢC CƠ. Kỹ thuật kích thích lặp lại. Kỹ thuật ghi điện cơ sợi đơn.

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH NHƯỢC CƠ VÀ ỨNG DỤNG GIẢI PHẪU VÀO KỸ THUẬT GHI ĐIỆN CƠ SỢI ĐƠN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu trong nước. 17 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu và xử lý số liệu nhóm 1. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu và xử lý số liệu nhóm 2 .3 Đạo đức nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. 39 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Một số đặc điểm giải phẫu các phân nhánh của thần kinh mặt cho cơ vòng mắt. Một số đặc điểm giải phẫu các phân nhánh sâu của thần kinh quay cho cơ duỗi các ngón. Tuổi và giới. Tuổi phát bệnh.

Đặc điểm ghi điện cơ sợi đơn. 67 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. MẪU PHẪU TÍCH. Mẫu phẫu tích cơ vòng mắt.

Mẫu phẫu tích cơ duỗi các ngón. MẪU BỆNH NHÂN ĐO GHI ĐIỆN CƠ SỢI ĐƠN. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Đặc điểm kỹ thuật ghi điện cơ sợi đơn.

99 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 100 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 101 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMGP Bộ môn Giải phẫu BN Bệnh nhân BV Bệnh viện ĐHYD Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh ĐHYKPNT Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TK Thần kinh Cơ DCN Cơ duỗi các ngón tay Cơ VM Cơ vòng mắt TKNB thần kinh ngoại biên cs cộng sự DANH MỤC THUẬT NGỮ ANH VIỆT Electrodiagnosis: EDX kỹ thuật chẩn đoán điện Repetitive nerve stimulation: RNS kỹ thuật kích thích lặp lại SFEMG Ghi điện cơ sợi đơn: Single fiber electromyography: SFEMG Single fiber potential điện thế sợi đơn Stimulated SFEMG (Stimulated Ghi điện cơ sợi đơn kiểu kích thích single fiber electromyography) điện dây thần kinh, còn gọi là ghi điện cơ sợi đơn kiểu kích thích Volitional SFEMG (Volitional Ghi điện cơ sợi đơn kiểu co cơ chủ ý, single fiber electromyography) còn gọi là ghi điện cơ sợi đơn kiểu chủ ý Ach Achetylcolin.

Ach Receptor: AchR Thụ thể Ach Achetylcholin esterase: AchE men Ach esterase Monopolar needle Điện cực kim đơn cực Concentric needle: CNE Điện cực kim đồng trục SFEMG needle điện cực kim sợi đơn chuyên dụng Scalp needle điện cực kim dưới da Synapse Xi náp Neuromuscular junction: NMJ xi náp thần kinh cơ Acetylcholine receptor: Ach R Thụ thể Ach Nicotinic Ach Receptor thụ thể Ach thuộc hệ nicotinic Motor unit action potential: Điện thế đơn vị vận động MUAP, motor unit potential: MUP. Velocity recovery function: VRF chức năng phục hồi vận tốc DANH MỤC THUẬT NGỮ ANH VIỆT Compound muscle action potential: Điện thế cơ họat động toàn phần CMAP Mean individual interpotential Trung bình các khoảng gian điện thế intervals: MIPI sợi đơn Mean value of consecutive trung bình của các hiệu số kế tiếp differences : mean MCD( Jitter). nhau, độ bồn chồn Lipoprotein-related protein 4: lipoprotein liên quan protein 4 LRP4 Muscle-specific receptor tyrosine các thụ thể tyrosine kinase cơ đặc thù kinase: MuSK collagen Q: ColQ Colagen Q Human Leucocyte Antigen: HLA kháng nguyên bạch cầu người Epstein-Barr virus: EBV Vi rút Eptein Barr DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. So sánh độ nhạy của các cận lâm sàng chẩn đoán bệnh nhược cơ 27 1.

So sánh 2 phương thức thực hiện của kỹ thuật SFEMG 29 1. Tiêu chuẩn bất thường của độ bồn chồn trong SFEMG 32 1. Giá trị bình thường của độ bồn chồn trong kỹ thuật SFEMG 33 2. Mô tả số liệu kết quả ghi điện cơ sợi đơn 58 3.

Số lượng phân nhánh từ nhánh thái dương và nhánh gò má 61 3. Chi tiết số lượng phân nhánh từ nhánh thái dương và nhánh gò má 62 3. Phân bố số lượng các nhánh thần kinh đi vào cơ duỗi các ngón. Đặc điểm điều trị khi đo SFEMG lần đầu trong đợt nghiên cứu 93 3.

Chi tiết độ bồn chồn khi đo SFEMG ở cơ vòng mắt 94 3. Chi tiết độ bồn chồn khi đo SFEMG ở cơ duỗi các ngón 95 3. So sánh kết quả SFEMG kỹ thuật kích thích ở cơ vòng mắt 98 3. So sánh kết quả SFEMG kỹ thuật kích thích ở cơ duỗi các ngón 101 3.

Kết quả tổng hợp SFEMG ở cơ vòng mắt và cơ duỗi các ngón 102 theo phân độ Osserman 4. So sánh số lượng các nhánh Ri vào cơ duỗi các ngón 107 4. So sánh độ nhạy SFEMG với các tác giả khác 118 4. So sánh kết quả SFEMG ở 2 cơ vòng mắt và duỗi các ngón 119 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ Tên sơ đồ Trang 2.

Minh họa phương pháp đo SFEMG trong nghiên cứu 56 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Số điểm vận động nhánh gò má ½ dưới cơ vòng mắt 2 bên 63 3. Số điểm vận động nhánh thái dương ở 1/2 trên và 1/2 dưới 64 cơ vòng mắt bên trái. Số điểm vận động nhánh thái dương ở 1/2 trên và 1/2 dưới 64 cơ vòng mắt bên phải.

Mô tả sự phân bố các phân nhánh thái dương của thần kinh 67 mặt vào ½ trên cơ vòng mắt theo các hệ trục 3. Mô tả sự phân bố các phân nhánh thái dương của thần kinh 68 mặt vào 1/2 dưới cơ vòng mắt theo các hệ trục 3. Mô tả sự phân bố các phân nhánh gò má của thần kinh mặt 70 vào cơ vòng mắt theo các hệ trục 3. 3 vùng 1cm2 chứa các phân nhánh gò má của thần kinh mặt 72 đi vào cơ vòng mắt 3.

3 vùng 1cm2 chứa các phân nhánh thái dương của thần kinh 74 mặt đi vào ½ dưới cơ vòng mắt 3. 3 vùng 1cm2 chứa các phân nhánh thái dương của thần kinh 76 mặt đi vào ½ trên cơ vòng mắt. Phân bố số lượng các nhánh thần kinh đi vào cơ duỗi các 83 ngón 3. Tọa độ điểm nQ0 84 3.

Biểu diễn mật độ phân bố các nhánh thần kinh quay vào cơ 85 duỗi các ngón 3. Mô tả sự phân bố các phân nhánh thần kinh quay vào cơ duỗi 85 các ngón Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Vùng 1cm2 mô tả sự phân bố cao nhất các nhánh Ri 86 3. Phân bố tuổi bệnh nhân nghiên cứu 89 3.

Phân bố giới tính trong nghiên cứu 90 3. Phân bố tuổi khởi phát của bệnh nhân 90 3. Phân bố tuổi khởi phát nam 91 3. Phân bố tuổi khởi phát nữ 91 3.

Thời gian phát hiện bệnh 92 3. Phân độ Osserman tại thời điểm ghi SFEMG 92 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Cấu tạo chung của cơ vân 3 1. Sơ đồ các nhánh phân phối điển hình của các nhánh vận động 4 của thần kinh quay ở cẳng tay 1.

Hai thành phần của cơ vòng mắt 6 1. Giải phẫu cơ vòng mắtvà các cơ biểu hiện nét mặt 7 1. Minh họa các nhánh thần kinh chi phối cơ vòng mắt 8 1. Minh họa cơ duỗi các ngón và các liên kết gian gân 10 1.

Các phân nhánh của thần kinh quay chi phối cơ duỗi các ngón 11 1. Xi náp thần kinh cơ dưới kính hiển vi điện tử của người bình thường 12 1. Sơ đồ xi náp thần kinh cơ. Sơ đồ phức hợp MuSK-LRP4-ColQ 17 1.

Kết quả kỹ thuật kích thích lặp lại 21 1. Các dạng đáp ứng của kỹ thuật kích thích lặp lại 22 1. Sơ đồ tương quan của các sợi cơ liền kề với 4 loại kim 24 1. Minh họa kỹ thuật đo SFEMG kiểu co cơ chủ ý 26 1.

Minh họa 2 cách đo độ bồn chồn ( Jitter) trong SFEMG 28 1. Các kiểu kích thích điện 30 2. Các đường chuẩn và mốc của cơ vòng mắt trong nghiên cứu 39 2. Các trục tọa độ và mốc của cơ vòng mắt trong nghiên cứu 40 2.

Minh họa các mốc đo đạc thu thập số liệu của cơ vòng mắt 41 trong nghiên cứu 2. Đường rạch da (đường đứt nét) vùng mặt 43 2. Đánh dấu vị trí các đầu tận thần kinh vào cơ trán và cơ vòng mắt 44 2. Đường rạch da tiếp cận vùng cẳng tay sau 45 Hình Tên hình Trang 2.

Đánh dấu vị trí các đầu tận thần kinh quay đi vào cơ duỗi các ngón 46 2. Hệ trục tọa độ XO2Y định vị trong khảo sát các chi tiết giải phẫu 47 ở cơ duỗi các ngón 2. Đánh dấu vị trí các đầu tận thần kinh quay đi vào cơ duỗi các ngón 47 2. Bộ dụng cụ phẫu tích và kim cúc( dùng đánh dấu) 48 2.

Kính vi phẫu Carl Zeiss độ phóng đại 2-25 lần 48 2. Các dụng cụ đo đạc thu thập số liệu 49 2. Chụp hình bằng máy ảnh kỹ thuật số lưu trữ sau thu thập số liệu 50 2. Minh hoạ kỹ thuật SFEMG kiểu kích thích ở cơ vòng mắt 55 2.

Minh hoạ kỹ thuật SFEMG kiểu kích thích ở cơ duỗi các ngón 56 3. Minh họa giới hạn cơ vòng mắt (đường vẽ màu vàng) 61 3. 6 nhánh thái dương đi vào ½ dưới cơ vòng mắt và 7 nhánh thái 63 dương đi vào ½ trên cơ vòng mắt 3. Tam giác thần kinh mặt( màu tím) và tam giác nguy hiểm số 2 66 (màu vàng) 3.

Biểu diễn các hình elip của phân nhánh gò má trên 3 hệ trục tọa độ 72 3.