Đề tài nghiên cứu: Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam

1 LỜI MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, vấn đề xuất khẩu nông sản đã có nhiều công trình nghiên cứu nhằm cải thiện thúc đẩy hơn nữa xuất khẩu nông sản của nước ta, cùng với sự thay đổi của nền kinh tế thị trường nên vẫn còn những tồn tại cần giải quyết và khắc phục. Năm 2007, Việt Nam chính thức là thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO chính vì thế trong chính sách xuất khẩu hàng nông sản ra nước ngoài sẽ có nhiều điểm cần chú ý để phù hợp với quy định của WTO. Nó vừa là một cơ hội lớn nhưng cũng là một thách thức không nhỏ khi hàng hóa của Việt Nam có sự cạnh tranh mạnh mẽ hơn với hàng hóa nước ngoài. Bên cạnh đó những quy định mới, tiêu chuẩn mới cũng cần phải nghiên cứu kĩ.

Các quốc gia nhập khẩu ngày càng lập ra nhiều hàng rào phi thuế quan để bảo vệ hàng hóa nội địa. Hiện tượng gần như đã trở thành điều bình thường đã diễn ra rất nhiều năm đối với các mặt hàng nông sản Việt Nam là “Được mùa thì mất giá” vẫn chưa được giải quyết hiệu quả. Chính vì thế đời sống của hàng triệu nông dân vẫn còn đói khổ mặc dù sức lao động họ bỏ ra là rất lớn. Xuất khẩu nông sản Việt Nam còn tồn tại nhiều điểm yếu cần khắc phục.

Cần có những chính sách, tầm nhìn chiến lược lâu dài để giải quyết những vấn đề đang đặt ra đó. Xuất phát từ thực trạng và những vấn đề cần giải quyết như vậy tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam”. Mục tiêu của đề tài: Đưa ra thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong thời gian gần đây. Tìm ra những hạn chế, khó khăn và thách thức đối với nông sản Việt Nam trong thời điểm hiện tại và những điều cần chú ý khi thời hạn cam kết với tổ chức WTO không còn nhiều thời gian.

Từ những nghiên cứu trên mục tiêu cao nhất mà đề tài hướng tới là đưa ra những giải pháp cơ bản, hiệu quả để xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam sẽ 2 là một trong những thế mạnh góp phần phát triển kinh tế Việt Nam đồng thời cải thiện cuộc sống của nông dân lao động. 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM “Nông sản” là thuật ngữ không còn xa lạ với mỗi người dân Việt Nam. Có thể hiểu đơn giản nông sản là sản phẩm của ngành nông nghiệp. Sản phẩm của ngành nông nghiệp gồm rất nhiều mặt hàng đa dạng và phong phú như: trồng trọt, chăn nuôi gia xúc, thủy hản sản,… 1.1 Một số mặt hàng chủ lực Gạo Gạo chính là mặt hàng nông sản xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam hàng năm xuất khẩu hàng triệu tấn gạo và thu về nhiều tỷ USD.

Như năm 2010 Việt Nam đã xuất khẩu 6,9 triệu tấn thu về khoảng hơn 4 tỷ USD. Và nước ta trong nhiều năm đã nắm giữ vị trí nước xuất khẩu gạo thứ hai trên thế giới chỉ sau Thái Lan. Trong năm 2009, doanh số bán gạo của Việt Nam ra thị trường chiếm 15% tổng mậu dịch gạo toàn cầu. Con số này chứng tỏ Việt Nam đóng góp lượng lớn gạo cho thế giới.

Các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long sản xuất 54% sản lượng thóc gạo của Việt Nam nhưng cung cấp tới 90% tổng khối lượng xuất khẩu của cả nước. Hiện nay, nước ta có khoảng 200 nhà xuất khẩu gạo 57% trong số này xuất khẩu đến 90% tổng lượng gạo xuất khẩu. Mặt hàng gạo của Việt Nam đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới đặc biệt là trên thị trường châu Á và châu Âu. Sản lượng lúa cả năm 2010 ước tính đạt gần 40 triệu tấn, tăng 1,04 triệu tấn so với năm 2009 do cả diện tích và năng suất đều tăng, trong đó diện tích gieo trồng ước tính đạt 7513,7 nghìn ha, tăng 76,5 nghìn ha so với năm trước; năng suất đạt 53,2 tạ/ha, tăng 0,8 tạ/ha.

Riêng mặt hàng gạo đã tạo được thị trường có lợi cho người bán, không bị khách hàng ép giá. Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng cho biết, năm 2010, cả nước xuất khẩu 6,7 đến 6,8 triệu tấn gạo, kim ngạch đạt 3,2 tỷ USD. Ngoài gạo, một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác cũng đạt khá như thủy sản đạt khoảng 5 tỷ USD, cao-su đạt 2,38 tỷ USD. 4 Sản lượng lúa đông xuân năm 2010 ước tính đạt 19,2 triệu tấn, tăng 522,3 nghìn tấn so với vụ đông xuân năm 2009 do diện tích tăng 25,2 nghìn ha và năng suất tăng 1,2 tạ/ha.

Lúa hè thu đạt 11,6 triệu tấn, tăng 383,5 nghìn tấn do diện tích tăng 77,6 nghìn ha và năng suất tăng nhẹ 0,1 tạ/ha. Lúa mùa đạt 9,2 triệu tấn, tăng 132,9 nghìn tấn, chủ yếu do năng suất lúa mùa của các địa phương phía Nam tăng mạnh, ước tính đạt 42,2 tạ/ha, tăng 2,5 tạ/ha so với vụ mùa 2009. Nếu tính cả sản lượng ngô với 4,6 triệu tấn thì tổng sản lượng lương thực có hạt năm 2010 ước tính đạt 44,6 triệu tấn, tăng 1,27 triệu tấn so với năm 2009. Cà phê Hiện nay nước ta có khoảng 1,24 triệu hécta cà phê và trong thời gian tới diện tích này còn được mở rộng hơn nữa.

Theo tổng cục thống kê nước ta là quốc gia xuất khẩu cà phê đứng thứ hai thế giới sau Braxin, với sản lượng niên vụ 2009/10 sản lượng cà phê của Braxin chiếm 40% tổng sản lượng cà phê toàn cầu. Việt Nam có 146 công ty xuất khẩu cà phê, trong đó đứng đầu là Vinacafe, Intimex và Thái Hòa Group. Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam cho rằng năng suất cà phê hằng năm sẽ ổn định ở mức 1 triệu tấn/500. Như vậy trong thời gian tới mặt hàng cà phê vẫn là một trong những mặt hàng chủ lực đối với xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam.

Sản lượng cà phê ước tính 1105,7 nghìn tấn, tăng 4,6% so với năm 2009 (Diện tích cho sản phẩm tăng 1,4%; năng suất tăng 3,1%). Một số cây trồng khác Ngoài gạo và cà phê còn một số mặt hàng chủ lực cho xuất khẩu như: chè, cao su, hạt điều, hạt tiêu đen… Hiện nay chúng ta là nước xuất khẩu cao su xếp thứ 4 thế giới sau Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Geruco là công ty xuất khẩu cao su lớn nhất cả nước. Không chỉ có vậy xuất khẩu hạt tiêu đen chiếm một nửa tổng mậu dịch toàn cầu đã đưa Việt Nam trở thành nước đứng đầu trong xuất khẩu hạt tiêu đen.

Chè cũng là một trong những mặt hàng Việt Nam đứng ở top đầu trong xuất khẩu hàng nông sản trên thế giới. Các mặt hàng trên đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới không chỉ ở Châu Á mà còn 5 nhiều nước EU và thị trường châu Phi cũng đang được mở rộng theo từng năm. Bên cạnh những mặt hàng xuất khẩu truyền thống mà chúng ta cần phát huy cũng cần chú ý phát triển những mặt hàng tiềm năng như hoa quả, rau xanh,… Những mặt hàng tiềm năng này nếu biết cách khai thác phù hợp với nhu cầu của thị trường cùng với sự đầu tư hiệu quả sẽ mạng lại nguồn thu nhập lớn cho nông dân. Cao su ước tính đạt 754,5 nghìn tấn, tăng 6,1% (Diện tích cho sản phẩm tăng 4,7%; năng suất tăng 1,3%).

Hồ tiêu 111,2 nghìn tấn, tăng 3%. Dừa 1,2 triệu tấn, tăng 3,1%. Diện tích chè cả năm ước tính đạt 129,4 nghìn ha, tăng 2,3 nghìn ha so với năm trước; cà phê 548,2 nghìn ha, tăng 9,7 nghìn ha; cao su 740 nghìn ha, tăng 22,3 nghìn ha; hồ tiêu 51,3 nghìn ha, tăng 0,7 nghìn ha. Sản lượng chè búp cả năm 2010 ước tính đạt 823,7 nghìn tấn, tăng 6,8% so với năm.

Thủy sản Các mặt hàng thủy sản cũng đóng góp một phần không nhỏ vào doanh thu xuất khẩu trong những năm qua đó là những mặt hàng như các tra, cá basa, tôm,… Những mặt hàng này chủ yếu xuất khẩu sang thị trường châu Âu và mang lại doanh thu lớn cho người nông dân. Theo dữ liệu thống kê chính thức từ Tổng cục Hải quan, năm 2010, ngành thủy sản của Việt Nam xuất khẩu 1,353 triệu tấn, trị giá gần 5,034 tỷ USD, tăng 11,3% về khối lượng và 18,4% về giá trị so với năm 2009. Có 969 doanh nghiệp thủy sản xuất khẩu sang 162 thị trường trên thế giới. Xuất khẩu tôm lần đầu tiên đạt trên 2 tỷ USD.

Theo Vasep, các mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu chính gồm: tôm (2,106 tỷ USD, 42%), cá tra (1,44 tỷ USD, 28,4%), nhuyễn thể (488,8 triệu USD, 9,7%), cá ngừ (293 triệu USD, 5,8%)… Tôm là mặt hàng chủ lực đem lại con số 5 tỷ USD của thủy sản Việt Nam năm 2010. Đây là lần đầu tiên xuất khẩu tôm của Việt Nam vượt con số 2 tỷ USD, với 241.000 tấn, tăng 13,4% về khối lượng và 24,4% về giá trị so với 209.567 tấn và 1,675 tỷ USD của năm 2009. Yếu tố quan trọng nhất góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu tôm so với năm 2009 là giá 6 tôm liên tục tăng cao do sự cố tràn dầu tại vịnh Mêhicô đã khiến cho nguồn cung tôm sụt giảm, đẩy giá tôm tăng cao. Nhưng bên cạnh đó mặt hàng cá tra không đạt được mục tiêu đề ra là 1.

Lý do chính là bởi tình trạng cung vượt cầu, khiến giá cá tra liên tục tục giảm trong một thời gian dài. Tình trạng cung vượt cầu cũng là nguyên nhân chính dẫn tới việc cạnh tranh gay gắt của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu dẫn tới tình trạng chất lượng sản phẩm không đồng đều, thiếu sự ổn định. Nhìn chung trong những năm gần đây doanh thu từ xuất khẩu nông sản đã đóng góp không nhỏ vào tổng GDP của từng năm. Nhìn chung doanh thu từ xuất khẩu nông sản đều tăng trong nhiều năm trở lại đây mặc dù trong năm 2009 do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, xuất khẩu mặt hàng nông sản có phần giảm sút song nó đang phục hồi nhanh chóng.

Có thể thông kê sơ bộ sản lượng xuất khẩu từ năm 2005-2010 trong bảng sau: Kim ngạch suất khẩu một số mặt hàng nông, lâm – thủy sản chủ yếu (triệu USD) từ năm 2005-2010 Năm 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Mặt hàng Thủy sản 2740 3348 3782 4560 4200 4600 Gạo 1400 1300 1454 2900 3000 3200 Sản phẩm gỗ 1520 1800 2364 2780 3100 3220 Chè 100 120 131 135 179.5 194 Cà phê 826 1200 1854 2000 1697 1730 Cao su 790 1285 1400 1226 1200 1500 1.